Күндүзгү стационардагы бейтаптар жана дарыгерлер. Архив

Коронавирустун экинчи толкунуна туруштук бере алабызбы? Саресеп

(жаңыланган 18:42 07.09.2020)
Бул макалада COVID-19дун болжолдуу экинчи толкуну жөнүндө маалыматтарды кыскача тизмектөөгө аракет кылдык.

Кыргызстанда коронавируска массалык түрдө кабылуунун экинчи толкуну жазында – илдет өлкөгө жаңы келген кезде эле айтыла баштаган. Бирок калк башынан кечирген апааттан кийин бул маселе талкууга көп түшчү болду.

Кыргызстанда бул илдеттин кайрадан күч алышы туурасында салмактуу булактар эмне дейт? Биз андай кооптонууга байланышкан маалыматтарды топтоп чыктык.

Өкмөт улам эскертүүдө

Эң соңкуларынан премьер-министр Кубатбек Бороновдун билдирүүсүн атасак болот. Республикалык штабдын 3-сентябрдагы жыйынында өкмөт башчы адистердин айткандарына таянып, ушул айдын аягында эл кайра массалык түрдө оорушу мүмкүн экенин билдирди. 

Премьер-министр Кыргызской Республики Кубатбек Боронов на совещании по обсуждению итогов работ по цифровизации страны в первом полугодии.
© Фото / пресс-служба правительства / Алишер Алиев
Премьер-министр Кубатбек Боронов

Ошону менен бирге эле Боронов ага кимдин айыптуу болорун да боолголоого тырышты.

"Калкыбыздын өз саламаттыгына азыркыдай кайдыгер мамилеси менен сентябрдын аягында илдет массалык түрдө кайра капташы ыктымал. Бул көбүнесе коомдук транспортто санитардык-эпидемиологиялык нормалардын сакталбагандыгына, ал эми кафе жана ресторандарда эл толтура болушуна байланыштуу. Жарандар той-салтанат өткөрүп, куран окута башташты. Кафе жана ресторандардын ээлери 3 миң сом айып төлөп коюп кардарларын бейкапар кабыл алууда. Ресторан бизнеси жапа чегип турганы түшүнүктүү, бирок COVID-19га калктын кайрадан жапырт кабылышына жол бере албайбыз", — деп билдирген премьер.

КРде балдар пневмониясын дарылоого протокол даярдалып, 2000 керебет коюлду

Боронов андай кырдаалдын алдын алуу үчүн кафе-ресторандарда той-топурду өткөрүүгө жазаны катуулатып, ал эми адамдар көп топтолгон жерлерде, ошондой эле транспортто рейдди күчөтүү керектигин белгилеген.

Медицина тармагындагы аткаминерлер да ушундай эле пикирде. Алардын айтымында, аткаруу бийлиги элдин эстүүлүгүнөн үмүт артат. Өкмөттөгүлөр жарандардын көбү дүкөнгө кирип-чыгыш үчүн гана бет кап тагынымыш этип каларын эске алары белгисиз. Ошондой эле жүргүнчүгө жык-жыйма толгон маршруттук таксилерде социалдык аралык кантип сакталары да түшүнүксүз.

Илим

COVID-19 салыштырмалуу толук изилдене элек вирус болгондуктан бирдиктүү божомол жок. Ынанымдуурак булак — Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму. Ал деле коронавирус сезондук ооруга айланарын айтууда. Ошондуктан ага каршы алдыдагы жарым жылга коюлган негизги принциби – ооруну жапырт жуктурууга жол бербөө. Антпесе саламаттык сактоо тутумуна чоң күч келет.

Коронавирустун экинчи толкуну эмнеси менен кооптуу? Каратаевдин жообу

Өкмөткө эми карантиндик чараларды, жергиликтүү медицинанын мүмкүнчүлүктөрүн жана экономикадан түздөн-түз көз каранды болгон жарандардын абалын тең салмактоого туура келет. Мисалы, илдетке кабылгандардын саны өсүп кетсе карантин киргизүүгө мажбур болот. Бирок ишкердик активдүүлүктү да катуу чектей албайт, болбосо эл вирустан эмес, акчанын тартыштыгынан жабыр тартат. Медицина андай күчтү көтөрө албагандыктан карантинден да кача албайбыз.

Саламаттык сактоо уюму эпидемияга каршы чаралар натыйжалуу айкалыштырылса, анда обочолонуудан кутулууга болорун айтат. Башкысы — массалык иш-чараларды өткөрбөй, тобокел тобундагы жарандарды коргоо зарыл. 

Места для госпитализации больных коронавирусом и пневмонией в обсервации Семетей (бывшая военная база Ганси).
© Sputnik / Актан Темирканов
"Ганси" базасында ачылган "Семетей" госпиталы

Медицинанын камылгасы

Эгер экинчи толкун башталып кетсе, медицина вирусту "куру кол" тоспойт. Дарылоо ыкмалары сыналды, жарым-жартылай инфраструктура да чогулду. Күндүзгү жана түнкү стационарларды ыкчам түзө коюу мүмкүнчүлүгү бар. Булар июнь жана июль айларында натыйжалуулугун көрсөттү.

Августта өкмөт 1-октябрга дейре Кыргызстандын ооруканаларын үч айга жетерлик дары-дармек менен жабдууну пландап жатканы боюнча отчет берген. Ошондой эле балдарды дарылоонун өзүнчө ыкмалары иштелип чыккан.

Эгер экинчи толкун башталса, биринчи толкундун сценарийи боюнча Кыргызстан илдетти жеңип чыгары толук ыктымал. Бирок өтө катуулап кетсе медицина да, жарандар да жаңы көйгөйлөргө тушугат.

Августта 1 120 балага COVID жуккан. Бейтаптарды кабыл алчу ооруканалардын тизмеси

Айрым окумуштуулар пандемия үч толкун менен өтүп, келерки жылы гана басаңдайт деп эсептешет. Экинчи толкун биринчисине караганда катуу өтөрүн жоромолдогондор да жок эмес. Анткени, алардын пикиринде, узакка созулган обочолонууда адамдардын иммунитети чабалдап кеткен болушу мүмкүн.

Адистер экинчи толкун жок эле дегенде биринчисиндей болорун эске алуу менен максималдуу түрдө камылга көрүүгө чакырат.

Белгилер:
даярдык, толкун, коронавирус, Кыргызстан
Тема:
Коронавируска байланыштуу Кыргызстандагы кырдаал (2661)
Тема боюнча
Кыргызстанда 134 адам коронавирустан айыгып, 55и жуктуруп алды. Статистика
COVID: айыккандарга реабилитация программасы иштелип, инструкторлор даярдалууда
Мектептеги класс. Архив

Эки окуучудан COVID-19 табылды. Ошто №20 мектеп карантинге жабылды

(жаңыланган 17:41 19.04.2021)
Окуучулар коронавирус жуктуруп алгандыгына байланыштуу мектеп эки жумага жабылды. Буга чейин дагы бир нече билим берүү мекемеси онлайн форматка өткөн.

БИШКЕК, 19-апр. — Sputnik. Ош шаарындагы Исхак Раззаков атындагы №20 мектеп-гимназиясынын эки окуучусунан COVID-19 аныкталды. Бул тууралуу Ош шаардык билим берүү башкармалыгынан билдиришти.

Маалыматка караганда, аталган мектеп 19-апрелде эки жумалык карантинге жабылып, сабактар онлайн өтүлө баштайт.

Эске салсак, 13-апрелде калаанын "Олимп" жана "Жетиген" мектептеринде да эки окуучу илдетке кабылган. Алар бир туугандар болуп, коронавирус аларга энесинен жуккандыгы аныкталган.

Мындан улам алар менен байланышта болгондордон анализ алынып, мектептер онлайн режимге өткөн.

Белгилер:
коронавирус, билим берүү, мектеп, Кыргызстан
Тема:
Коронавируска байланыштуу Кыргызстандагы кырдаал (2661)
Тема боюнча
Бишкекте дагы үч мектеп аралыктан окууга өттү
Мугалим COVID жугузуп алган. Бишкектеги №67 мектеп карантинге жабылды
Акча каражаттары. Архив

Акчаны кайда салып кантип көбөйтсө болот. Кыргызстандагы шарттар

(жаңыланган 16:58 19.04.2021)
Айдан артып калган же топтогон тыйыныңызды жөн катпай эселентип алуу үчүн туура инвестициялоону өздөштүрүп алган дурус. Мындай процесс так билбегендиктен эле адегенде кыйын, дегеле кол жеткистей көрүнөт деп эсептейт Улуттук банктын өкүлдөрү.

Акчасын көбөйтүп алууну ким каалабасын. Ошондуктан кай багытка салуу пайда алып келет деген сууроо туулат. Улуттук банк инвестициялоонун багыттары боюнча кеңештерин берди.

"Акчаңыз сизге утуш алып келиши үчүн туура инвестициялоону билген оң. Процесс эң башында эле татаал жана мүмкүн эмес нерседей туюлат. Эң башкысы — болгон тыйыныңыздын баарын бир тармакка салбоо керектигин эске тутуп, инвестициялоонун инструменттерин ажырата билүү зарыл", — дешти өлкөнүн башкы банкындагылар.

УБ өкүлдөрү инвестициялоонун варианттарын санап, ошондой эле оң жана терс жактарын тизмектеп беришти.

Акциялар

Акция — бул акционердик коом тарабынан чыгарылган үлүштүк баалуу кагаз. Акцияны сатып алуу менен сиз компаниянын үлүшүндө энчиңиз болот. Акционер катары кирешеңиз аталган ишкана рынокто канчалык ийгиликтүү иш алып барарына жараша.

Акция жөнөкөй жана привелегиялуу (артыкча укуктуу) деп эки түргө бөлүнөт. Жөнөкөй акция жыйналыштарда добуш укугуна жана компаниянын кирешесине жараша дивиденд алуу укугуна ээ кылат. Артыкча укуктуу акциялардын "добушу" жок, бирок компания киреше алган-албаган күндө да белгиленген өлчөмдө дивиденд алуу укугу камтылат. Компания жоюлуп кеткен шартта жөнөкөй акционерлерге караганда булардын мүлктөн үлүш алууда артыкчылыгы болот.

Эгер акционердик коом киреше тапса, анда анын төрттөн кем эмес бөлүгүн ал жыл сайын дивиденд түрүндө акционерлерге төлөп берүүгө тийиш. Дивиденддердин өлчөмү компаниядагы сиздин үлүшүңүзгө пропорциялуу. Бирок ошону менен бирге эле акционерлер компания кыйраган учурда жабыр тартарын да эстен чыгарбоо абзел.

"Акцияга салынган каражат заматта пайда алып келбей турганын дароо такташып алган жакшы. Акцияга инвестициялоо — бул капиталга узак мөөнөттүү салым, андан пайданы сиз 2-3 жылдан кийин гана ала баштайсыз. Акцияга инвестициялоо менен баалуу кагаздын наркы жогорулап да, төмөндөп да кетерин түшүнүүгө тийишсиз. Дал ушул себептен акциялар тобокелдиктин жогорку деңгээлдеги салымдардын түрүнө кирет", — деп белгилейт Улуттук банктагылар.

Облигациялар

Облигация — бул карыздык баалуу кагаз. Аны сатып алуу менен сиз компанияга белгилүү бир убакка чейин белгиленген пайыз менен карыз берип турасыз. Облигациялар адатта 2-3,5 жылга чыгарылып, мөөнөтү келгенде компания сиз салган сумманы кайтарып берет. Бир облигациянын баасы миң сом турат. Корпоративдик облигацияларды акционердик жана жоопкерчилиги чектелген коомдор чыгарат.

"Облигация ээлери аны чыгарган компаниянын башкаруу иштерине аралашпайт. Бирок облигацияга ээлик кылуунун артыкчылыгы бар. Акциялардан айырмаланып компаниянын киреше алып-албаганына карабастан пайыздан түшкөн кирешеңиз сизге чегерилет. Облигациялардын оң жагы инвестор каалаган убагында баалуу кагаздарды экинчи рынокто сатып жиберип, башта салган акчасын кайтарып алат. Ошону менен бирге эле пайыздык пайдасын да жоготпойт", — деп белгиледи Улуттук банк.

Эгер баалуу кагаздар Кыргыз фондулук биржасында Blue Chips категориясы боюнча листинг жол-жобосунан өткөн болсо, инвесторлор киреше салыгын төлөөдөн бошотулат.

Мамлекеттик баалуу кагаздар

Мамлекеттик баалуу кагаздар ынанымдуулугу жогору деп эсептелгендиктен, тобокелдик дээрлик жок. Мамлекеттин атынан өлкөнүн Финансы министрлиги бул баалуу кагаздар боюнча төлөмдөрдү төлөп берүүгө кепилдик берет. Жыл сайын Кыргызстандын бюджетинде ички карызды, башкача айтканда, мамлекеттик баалуу кагаздардын төлөмүн төлөп берүүгө каражат бөлүнөт.

Здание Национального Банка Кыргызской Республики на проспекте Чуй
© Sputnik / Эмиль Садыров
Улуттук банк

Мамлекеттик баалуу кагаздардын кеңири тараган түрлөрү— Мамлекеттик казыналык векселдер (МКВ), Мамлекеттик казыналык облигациялар (МКО) жана Кыргызстандын Улуттук банкынын ноталары.

КР УБ ноталары — бул мамлекеттик кыска мөөнөттүү баалуу кагаздар. Улуттук банк тарабынан 10 миң сомдук нарк менен чыгарылат. Ноталар 7, 14, 28, 91, 182 жана 364 күнгө жайгаштырылат. Максималдуу кирешелүүлүгү 4-5 пайызга жетет.

МКВ — өкмөттүн кыска мөөнөттүү мамлекеттик баалуу кагаздары 100 сом менен чыгарылат. МКВ 3, 6 жана 12 айга созулат. Алардын жылдык орточо кирешелүүлүгү 6,5 пайызга жетет.

Мамлекеттик казыналык облигациялар — пайыздык кирешеси (купон) жана бир жылдан ашуун айлантылчу өкмөттүн узак мөөнөттүү мамлекеттик баалуу кагаздары. МКО документтүү жана документсиз формада чыгарылат. Мамлекеттик казыналык облигациялардын кирешелүүлүгү 12,5 пайызга жетиши мүмкүн. Мамлекеттик баалуу кагаздарды апта сайын Улуттук банк тарабынан өткөрүлүп турган аукциондорго жайгаштырылат.

Мамлекеттик баалуу кагаздарды каалаган юридикалык же жеке тараптар сатып ала алышат. Бул үчүн коммерциялык банкта эсеп ачып, банк аркылуу аукционго катышууга тапшырык берүү керек. Жеке жак жана юридикалык тарап мамлекеттик баалуу кагаздарды түз сатып ала албайт.

Ошондой эле мамлекеттик казыналык облигацияларды Кыргызстандын фондулук рыногундагы брокердик компаниялар аркылуу да сатып алууга болот.

Коммерциялык банктардын аманаттары (депозит)

Депозит — бул ишкана же жеке жактардан каражаттын банкка кабыл алынышы. Каражатыңызды пайдаланганы үчүн банк сизге пайыз төлөйт. Улуттук банк банкка салынган акча Кыргызстанда эркин капиталды салуунун эң жөнөкөй жана кеңири таралган түрү экенин белгилейт.

Женщина пересчитывает 1000-сомовые купюры
© Sputnik / Жоомарт Ураимов
Акча

"Аманат ачууга дейре өз киреше жана чыгымдарыңызды пландап алууңуз кажет, себеби банк депозитинен акчаны мөөнөтүнөн мурун алууда чегерилген пайыздарды көп учурда жоготуп алышыңыз ыктымал. Кирешенин көлөмү аманаттын мөөнөтү жана суммасына жараша. Мөөнөтү канчалык узагыраак жана суммасы канчалык көбүрөөк болсо, депозит боюнча пайыздык чен да ошончолук жогору болот", — деп айтылат маалыматта.

Ошондой эле баштапкы инвестициялык капиталды топтоо, кийин башка каржылык инструменттерге салуу үчүн да банкта эсеп ачууга болот.

Кыргызстанда аманаттык салымдар Депозиттерди коргоо агенттиги тарабынан корголот. Кепилденген учур келгенде аманатчыга 200 миң сомго чейин төлөнүп берилет.

Кыймылсыз мүлк

Мүлктүн бул түрүнө акча салуу эки ыкма менен капиталды эселентүүгө жол ачат. Биринчиси — нарк айырмасынан пайда көрүү, башкача айтканда, арзан сатып алып, кайра кымбатыраак сатуу. Экинчиси — ижарага берүүдөн маал-маалы менен пайда көрүү.

© Sputnik / Илья Питалев
Көп кабаттуу үй

"Кыймылсыз мүлккө акча салуу — капитал салуунун эң майнаптуу түрү деген пикир бар. Чындыгында андай деле эмес. Бул ыкманын өзгөчөлүктөрү бар, алардын бирине токтолсок, сиз инвестициялоонун бул багыты менен алектенүү үчүн баштапкы капиталыңыз кыйла көбүрөөк болушу шарт", — деп эскертет Кыргызстандын негизги банкы.

Дагы бир терс жагы — кыймылсыз мүлктү дайым эле заматта сатып жибере албайсың. Мүлктүн бул түрүнө инвестициялоо — капитал салуунун маанилүү түрү, бирок тыкыр мамилени, рынокту жана мыйзамдардын кылдаттыгын ийне-жибине чейин изилдөөнү талап кыларын эскертет КР УБ.

Алтын

Алтын куймалары — бул Кыргызстанда инвестициялоонун жаңы өндүрүмү. Улуттук банк 2015-жылдын 7-майынан тарта алтын куймаларын кайра сатып алуу укугу менен сатыкка чыгарган. Бул анын чоң артыкчылыгы жана салымдын ынанымдуулугунун кепилдиги. Бирок алтын куймалары абдан аяр мамилени талап кыларын эстен чыгарбаңыз. Металлдын үлгүсү (пробасы) абдан жогору — 999,9, ошол себептен ал абдан жумшак келет. Куйма кол, кездеме же салфетка тийсе, бузулуп калышы ыктымал.

Золотые мерные слитки Национального банка Кыргызстана
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Алтын куймалары

Эгер анын үстүндө чийик же манжа издери калып калса, баалуулугун дароо жоготот. Кийин аны сындырылган бөлүктөрдүн баасында, башкача айтканда, баалуу металлдын өз наркынан бир далай арзан сатууга гана болот. Ошондуктан Улуттук банк куйманы кутуча же корголгон таңгакта кармайт.

Алтын куймаларына анча ынанбай турсаңыз менчиктештирилбеген (жеке жактары көрсөтүлбөгөн) металл эсептерди да байкап көрсөңүз болот. Салымдын суммасы куйма өлчөмүнө тете болушун жана аяр мамилени талап кылынган куймаларга инвестициялоодон айырмаланып, бул ыкмада өзгөчө кам көрүү жана салымдын суммасына чектөө жок. Мындайда алтын колго берилбейт, ал виртуалдык, ошондой эле эсепте сакталат.

Эсептен акча алууда виртуалдык алтындарыңыздын санын баалуу металлдын ошол күнкү баасы менен эсептеп беришет. Башкача айтканда, капитал алтындын наркы өскөндө акчаны көбөйтүп алууга болот.

Иш жүзүндө бул баалуу металлдын баасы жай, бирок сезилерлик көтөрүлүп турат.

"Акчаны алтынга салууда инвесторлор бул узак мөөнөттүү инвестиция инструменти экенин эске алышы абзел. Ошондуктан кыска убак үчүн мындай операция жүргүзүүнүн кажети жок", — деп эскертет Улуттук банк.

Буга чейин Sputnik агенттиги кыймылсыз мүлккө акча салуунун артыкчылыгы менен кемчилиги тууралуу материал даярдаган.

Белгилер:
киреше, инвестициялар, металл, алтын, акция, депозит, акча, Улуттук банк
Тема боюнча
Кыргызстандагы электрондук капчыктар. Колдонуу шарттары
Банкка салынган акчаны кантип көбөйтсө болот? Кыргызстандагы депозит тууралуу