Фортепианодо ойногон музыкант. Архивдик сүрөт

Куудул, ырчы, тамада. Депутат болом деген маданияттын 10 өкүлү

(жаңыланган 13:18 15.09.2020)
Sputnik Кыргызстан агенттиги Жогорку Кеңеште депутат болом деп бел байлаган маданияттын 10 өкүлүн сунуштайт. Булардын арасында ырчысы, куудулу, тамадасы да бар.

Борбордук шайлоо комиссиясы парламенттик шайлоого аттанган 16 партиядагы талапкерлердин тизмесин толугу менен жарыялады. "Эл өкүлү болом" дегендердин арасында ар кыл тармактын, анын ичинде маданияттын өкүлдөрү да бар.

Sputnik Кыргызстан агенттиги ар бир партиянын тизмесин карап, депутат болчу ырчы, куудул, алып баруучу, тамада, актёрлорду таап чыкты.

Темирлан Сманбеков

Директор Кыргызского драматического театра имени Токтоболота Абдымомунова, заслуженный артист КР Темирлан Сманбеков
© Фото / Медиастар Продакшн
КРдин эмгек сиңирген артисти, өмүрүн театрга арнаган актёр Темирлан Сманбеков

КРдин эмгек сиңирген артисти, өмүрүн театрга арнаган актёр Темирлан Сманбеков шайлоого "Бүтүн Кыргызстан" саясий партиясы менен аттанган. Ал партиянын тизмесинде бешинчи орунда турат. Сманбеков 63 жашта. Чыгармачылык жолунда бир нече спектакль жана тасмаларда түрдүү ролдорду жаратып эл оозуна алынган. Ал буга чейин Бишкекте Муса Жангазиев атындагы куурчак театрын, Токтоболот Абдумомунов атындагы Кыргыз улуттук академиялык драма театрын жана Нарын облустук Муратбек Рыскулов атындагы академиялык музыкалык-драма театрын жетектеген.

Баары 21де. Жогорку Кеңешке аттанган эң жаш 10 талапкердин билими, иштеген жери

Рахман Разыков

Ушул эле партия менен Жогорку Кеңешке депутат болууга куудул Рахман Разыков да бел байлады. Ал партиянын тизмесине 22-саптагы талапкер болуп илинген. Разыков 65 жашта. Калың элге куудул, сатирик катары таанымал. Кезинде "Бешилик", "Беш кемпир" топторун түзгөн.

Ибрагим Жунусов

Посол Кыргызстана в Турции Ибрагим Жунусов с сыном. Архивное фото
© Фото / из архива Ибрагима Жунусова
КР эл артисти, педагог, профессор, ырчы Ибрагим Жунусов

КР эл артисти, педагог, профессор, ырчы Ибрагим Жунусов бул ирет шайлоого "Мекеним Кыргызстан" партиясы менен 3-катарда бара жатат. Жунусов 59 жашта. Буга чейин Кыргызстандын Түркиядагы, Өзбекстандагы ыйгарым укуктуу элчиси болуп иштечү. Кезинде Маданият, маалымат жана туризм министрлигин да башкарган.

Бек Борбиев

Заслуженный артист Кыргызской Республики, певец Бек Борбиев. Архивное фото
© Sputnik / Жоомарт Ураимов
Белгилүү ырчы Бек Борбиев

"Мекеним Кыргызстан" партиясы менен аттанган маданият өкүлдөрүнүн катарында белгилүү ырчы Бек Борбиев дагы бар. Ал тизмеде 113-болуп Беродор Борбуев деп катталган. Ырчы 51 жашта. Азыркыга чейин чыгармачылык менен алектенип келет. 2002-жылдан 2010-жылга чейин Бажы кызматында иштеген. 2010-жылдан 2012-жылга чейин Интеллектуалдук менчик боюнча мамлекеттик кызматтын жетекчисинин орун басары болуп эмгектенген.

Катарында жумушу жок талапкерлер басымдуулук кылган партиялар. Инфографика

Нурзат Токтосунова

Телеведущая Нурзат Токтосунова
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Маданияттын мыкты кызматкери наамын алган алып баруучу Нурзат Токтосунова

Маданияттын мыкты кызматкери наамын алган алып баруучу Нурзат Токтосунова да депутат болууга бел байлаган. Ал Жогорку Кеңешке "Биримдик" партиясы менен тизмеде 76-болуп бара жатат. Токтосунова 34 жашта. Ал бир гана алып баруучу эмес, актриса, убагында тамада да болгон. Учурда "Нур" академиясынын башкы директору.

Курмангазы Азыкбаев

Музыкант, народный артист КР Курмангазы Азыкбаев во время церемонии открытия Чемпионата Азии по борьбе во Дворце спорта имени Каба уулу Кожомкула в Бишкеке
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
КРдин эл артисти, белгилүү музыкант Курмангазы Азыкбаев

Депутаттыкка талапкерлердин тизмесинен КРдин эл артисти, белгилүү музыкант Курмангазы Азыкбаевди да көрүүгө болот. Музыкант парламенттик шайлоого "Чоң Казат" партиясы менен бара жатат. Тизмеге он тогузунчу болуп жазылган. Азыкбаев 58 жашта. Ал улуттук күүлөрдөн тарта классикалык музыкаларды 37 аспапта аткара алат.

Райхан Абдувалиева

"Чоң казат" саясий партиясынын талапкерлеринин арасында ырчы Райхан Абдувалиева дагы бар. Партиянын тизмесине он сегизинчи болуп жазылган. Ырчы 58 жашта. Коомчулукка "Периштем" деген ыры менен таанылган ырчы кезинде өкмөттүн алдындагы Кыргызтелерадиокорпорациясында үн режиссёру болуп иштеген.

Кайсы партияда жогорку билимдүү талапкерлер көбүрөөк? Рейтинг

Айбек Карымов

Отечественный певец Айбек Карымов во время фотосета
Ырчы Айбек Карымов

Ырчы Айбек Карымов да депутаттыкка талапкерлердин катарында. Обончу, аткаруучуну "Ата Мекен" партиясынын тизмесинен 65-катардан тапса болот. Айбек Карымов 51 жашта. Ал 60тан ашык обондордун автору, "Бейне-өнөр" коомдук фондунун негиздөөчүсү.

Бактияр Токторов

Певец кыргызской эстрады, участник группы Биз Бактияр Токторов
© Sputnik / Жоомарт Ураимов
Легендарлуу "Биз" тобунун солисти, ырчы Бактияр Токторов

Легендарлуу "Биз" тобунун солисти, ырчы Бактияр Токторов да талапкерлердин катарында. Ырчы шайлоого "Ата Мекен" партиясы менен бара жатат. Тизмеге алтымыш тогузунчу болуп жазылган. 50 жашта.

Эркин Нурбаев

Ведущий Эркин Нурбаев на церемонии награждения победителей VI Международного кинофестиваля стран СНГ, Грузии и Балтии Кыргызстан — страна короткометражных фильмов
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Тамада, алып баруучу, шоумен Эркин Нурбаев

Тамада, алып баруучу, шоумен Эркин Нурбаев парламенттик шайлоого "Реформа" партиясы менен бара жатат. 28 жаштагы алып баруучу тизмеде 11-катарда. ЭлТР, НТС телеканалдарында көңүл ачуучу программаларын алып барган. Ошондой эле той, ар кандай иш-чараларды тейлейт.

Белгилер:
маданият, ырчы, алып баруучу, талапкер, шайлоо, Кыргызстан
Тема:
Шайлоо-2020 (253)
Тема боюнча
Жээнбеков: бул шайлоо — бийлик үчүн күрөш, абдан катуу атаандаштык менен өтөт
Кайсы партияда жогорку билимдүү талапкерлер көбүрөөк? Рейтинг
Жазгы талаа иштери. Архив

Ишембиге карата аба ырайы

23-24-апрелде жаап өткөн жаан-чачынга жана абанын температурасынын жогорулашына байланыштуу Кыргызстандын тоолуу райондорунда кар көчкү түшүүcү жана кар күрткүсү күтүлөт.

БИШКЕК, 23-апр. — Sputnik. 24-апрель, ишембиде республика боюнча жамгыр жаабайт. Түштүк-чыгыштан соккон шамалдын ылдамдыгы секундасына 5-10 метрге жетет. Мындай маалыматты Кыргызгидромет таратты.

Абанын температурасы Чүй, Талас өрөөндөрүндө +15...+20, Ош, Жалал-Абад жана Баткен облустарында +17...+22, Ысык-Көл жана Нарында +9...+14 градус жылуу болот.

Ош жана Бишкек шаарларында күн ачык болуп, борбор калаада +18...+20, Ошто +20...+22 градусту көрсөтүп турат.

Белгилер:
Кыргызстан, аба ырайы
Тема боюнча
Кар көчкүдөн улам Каракол — Эңилчек жолу жабылды. Сүрөт
Манас аэропорту. 1978 жыл

Керосин жер алдындагы түтүк менен келчү. "Манас" аэропорту кантип курулган

(жаңыланган 20:27 23.04.2021)
Мындан туура 47 жыл мурун Фрунзе шаарынын четинде "Манас" эл аралык аэропортунун учуп-конуу тилкесинин курулушу аяктап, аба майдан алгачкы учактарды кабыл ала баштаган.

Курулушка кезинде жүздөгөн техника, жумушчулар тартылып, миллиондогон рубль акча жумшалган. Sputnik Кыргызстан агенттиги өлкөнүн негизги авиациялык жайы кандай кыйынчылыктар менен курулуп, ири долбоор кантип ишке ашканына кызыгып көрдү.

Фрунзе шаарына жаңы аэропорт керек!

Кыргыз ССРинин борборуна жаңы аэропорт куруу демилгеси 1969-жылы көтөрүлүп, жергиликтүү бийлик Москвага каржылык колдоо көрсөтүү өтүнүчү менен кайрылган. Анткени Фрунзе шаарынын Тынчтык (азыркы Чыңгыз Айтматов) проспектисине жакын жайгашкан аба майдандын жүргүнчүлөрү көбөйүп, коопсуздук маселеси дагы тынчсыздануу жараткан. Аталган аэропорт аркылуу каттаган адамдардын саны бир жылда 550 миңге чукулдап калган эле. Ошондой эле учуп-конуу тилкесинин айланасына турак жайлар жакын болгондуктан учкучтар көбүнчө ал үйлөрдүн үстүнөн 40-50 метр бийиктикте эле өтүшчү. Андан сырткары, ал жерде Абадан коргонуу күчтөрүнүн аскердик тик учактары, аэродрому да болуп бир катар кооптуу тобокелчиликтерди пайда кылган.

Обновленное здание аэропорта Манас. 1980 год
© Фото / пресс-служба агентства гражданской авиации КР
Мындан туура 47 жыл мурун Фрунзе шаарынын четинде "Манас" эл аралык аэропортунун учуп-конуу тилкесинин курулушу аяктаган

Бирок СССРдин Жарандык авиация министрлиги, Мамлекеттик пландык комитети кыргыз бийлигине төмөндөгүдөй жооп берген:

"Алдын ала эсептөөлөр боюнча жаңы аэропортту салууга 46-50 миллион рубль жумшалат. Аталган курулушту шаардын четине чыгаруу 80-жылдарга гана пландалган".

Ага карабай кыргыз бийлигинин башында турган Турдакун Усубалиев өжөрлөнүп СССРдин жетекчиси Леонид Брежнев, Алексей Косыгинге чейин барып, аларды макул кылат. Жыйынтыгында СССРдин Министрлер кеңешинин төрагасы Фрунзедеги жаңы аэропорттун курулушун 1972-жылы баштоо боюнча токтом кабыл алган.

Турдакун Усубалиев на открытии аэропорта Манас
© Фото / пресс-служба агентства гражданской авиации КР
Курулушка кезинде жүздөгөн техника, жумушчулар тартылып, миллиондогон рубль акча жумшалган

Долбоорлоо, алгачкы даярдыктар

Ошентип жаңы аэропорттук комплексти толугу менен долбоорлоо милдети СССРдин Жарандык авиация министрлигинин алдындагы Бүткүл союздук "Аэропроект" илимий-изилдөө институтуна жүктөлүп, адистер Москвадан бери келген. Ири курулушту каржылоонун негизги бөлүгүн борбордук бийлик бөлгөн. 800 гектар жер бөлүнүп, 600дөй жумушчуларга ылайыкталган чакан кыштак, 1000 тонна цемент бата турган кампа даярдалып, кум-шагыл даярдоочу орнотмо, ээн талаага жол салынып коммуникация тартылган.

Авиарейс Москва-Фрунзе был открыт в 1975 году
© Фото / предоставлено Международным аэропортом "Манас"
Аэропорт аркылуу каттаган адамдардын саны бир жылда 550 миңге чукулдап калган эле

Жүздөгөн куруучу, техника...

Курулуш 1973-жылы башталган. Ошол учурду Кыргызстан Коммунисттик партиясынын борбордук комитетинин биринчи катчысы Турдакун Усубалиев мындайча жазган:

"Башында киришкенде иштөө шарттары аябай оор болчу. Куруучулар кагыраган жерди бир метрден четинен багындырган. Жайкысын күндүн ысыгы 40 градуска чейин жогорулаганда көпчүлүк жумуштар кеч киргенде жасалчу", — деп жазган мамлекеттик ишмер.

Күн сайын жумушка 150-200дөй жүк ташуучу унаа чыгып, алар жалпы 2,8 миллион куб метр топурак-ташты ташып, түздөп, жалпы 3400 тонна арматураны пайдаланып 240 миң куб метрден ашык темир бетон жумшалган. Жыйынтыгында узуну 4200 метр, туурасы 60 метр жана калыңдыгы 40 сантиметр болгон учуп-конуу тилкесин, учактар ары-бери жүрчү жана токтоочу жайды адистер 5,5 айда аяктаган.

Ошондой эле жаңы аэропорт менен Фрунзе шаарын байланыштырган 30 чакырым узундуктагы автомагистраль салынып, ал жактагы автовокзал колдонууга берилип, жолду бойлой көчөт тигилген. Аба майдан 1974-жылы Кыргыз ССРинин 50 жылдык мааракесине карата ачылып, жаңы аэропортко биринчилерден болуп СССР Министрлер Кеңешинин төрагасы Алексей Косыгин конгон.

Стюардесса обслуживает пассажиров во время перелета с аэропорта Манас в Стамбул. 1994 год
© Фото / предоставлено Международным аэропортом "Манас"
Учуп-конуу тилкесинин айланасына турак жайлар жакын болгондуктан учкучтар көбүнчө ал үйлөрдүн үстүнөн 40-50 метр бийиктикте эле өтүшчү

Жер алдынан аккан авиациялык керосин

Андан соң аэровокзал жана кошумча объектилердин курулушу башталып, беш чакырымдан ашык суу түтүктөрү, 40 чакырымдай электр чубалгылары тартылып, жүздөгөн куруучу комплекстин ичи-тышын жасаган. Эң кызыгы, темир жолдон аэропортко чейин 30 чакырым узундуктагы авиакеросин түтүгү жер алды менен алып келинген. Ал аркылуу авиациялык жайдагы учактар өз убагында күйүүчү-майлоочу материалдар менен камсыздалып турган. Эгер андай түтүктөр жаткырылбаганда күн сайын ондогон унаа борбордон аэропортту көздөй каттамак. Тилекке каршы, кийин ал объектилер каралбай, ушу тапта иштетилбей жер алдында чирип жатат.

Летчики на международном аэропорту Манас
© Фото / предоставлено Международным аэропортом "Манас"
Жаңы аэропорттук комплексти толугу менен долбоорлоо милдети СССРдин Жарандык авиация министрлигинин алдындагы Бүткүл союздук "Аэропроект" илимий-изилдөө институтуна жүктөлүп, адистер Москвадан бери келген

Каржылоо, калып калган иштер

80-жылдардын соңуна чейин "Манас" аэропортунун курулушуна жалпы 80 миллион рублдей акча кеткен. Анын төрттөн бир бөлүгүн кыргыз бийлиги чыгарса, калганы бүткүл союздук казынадан келген. Аба майдан заманбап техника менен жабдылып, авиациялык жай түрдүү типтеги учактарды кыйынчылыксыз кабыл алып калган.

СССРдин эмгек сиңирген учкучу Ишембай Абдраимов. Архив
© Фото / предоставлено Кыргызским авиационным институтом имени Ишембая Абдраимова
Бирок ишке ашпай калган пландар дагы болгон. Мисалы, республиканын эң негизги аба майданынын жанына 200 адамга ылайыкталган мейманкана салынмак. Ал имараттар Кыргызстан көз карандысыз болгондон кийин дагы курулган эмес.

Ата мекендик авиациянын ардагер учкучу Кубанычбек Козубековдун союз тарагандан кийин Кыргызстанда авиация тармагы кантип кыйраганын айтып берди.

"Союз маалында борборлоштурулган башкаруу болчу, учактын тетиктери, техниканы оңдоо, күйүүчү-майлоочу материалдар, автоунаалар өз убагында келчү. Ал кездеги авиация менен азыркыны салыштырууга болбой калды. Мисалы, Кыргызстан жаңы эгемендүүлүк алганда "Манас" аэропортунда ТУ-154 учагынан 13, ТУ-134төн төртөө жана Ми-8 деген тик учактан ондон ашыгы бар эле. 90-жылдары алар оңдолбой, каралбай токтоп тура берип, ата мекендик авиация кыйрады. Мамлекет башындагылар аэропорттун карамагындагы объектилерди ич ара бөлүшүп алышты да, салык төлөбөй иштеп миллиондорду таап жүрүшкөн", — деди Козубеков.

Здание международного аэропорта Манас. 1981 год
© Фото / предоставлено Международным аэропортом "Манас"
Ири курулушту каржылоонун негизги бөлүгүн борбордук бийлик бөлгөн. 800 гектар жер бөлүнүп, 600дөй жумушчуларга ылайыкталган чакан кыштак, 1000 тонна цемент бата турган кампа даярдалып, кум-шагыл даярдоочу орнотмо, ээн талаага жол салынып коммуникация тартылган

Азыркы "Манас" аэропорту

Учурда республиканын негизги аэропорту жыл сайын миллиондогон жүргүнчүлөргө кызмат көрсөтүп, КМШ, Азия, Жакынкы Чыгыш өлкөлөрүнө 30дай түрдүү каттам аткарып, 20га чукул эл аралык авиакомпания менен кызматташып келет.

Материал көрүнүктүү мамлекеттик ишмер Турдакун Усубалиев, ардагер учкучтардын эскерүүлөрүнүн жана ачык булактагы маалыматтардын негизинде жасалды.

Белгилер:
факты, курулуш, "Манас" эл аралык аэропорту, Кыргызстан
Тема боюнча
Эргеш Алиев — милиционерлердин "атасы". Легендарлуу генерал тууралуу 9 факты
Айтматов "Манас" деп ат койгон аэропортко 44 жыл толду. Архивдик ирмемдер