Улуттук Кызыл жарым ай коомунун логотиби. Архив

COVID-19: Кызыл жарым ай коому ыктыярчыларды кызматташууга чакырат

72
(жаңыланган 12:56 19.10.2020)
Ыктыярчы болгусу келгендердин жашы 18ден жогору жана бекем иммунитети болушу шарт. Ошодой эле алар даярдоо курсуна туруктуу катышып, COVID-19 илдетине ыкчам реакция кылууга үйрөнүшү керек.

БИШКЕК, 19-окт. — Sputnik. Улуттук Кызыл жарым ай коому COVID-19 кайрадан күч алып келе жатканына байланыштуу ыктыярчыларды кызматташууга чакырууда. Бул тууралуу аталган коомдун маалымат кызматынан кабарлашты.

"Оору күч алып келе жаткандыктан вирус жуктуруп алган жарандарга, өзгөчө калктын аярлуу катмарына жардам көрсөтүү үчүн ыктыярчыларды топтоп жатабыз. Каалоочулар атайын даярдыктан өтүү үчүн Улуттук Кызыл жарым ай коомунун жакынкы кеңсесине кайрылуусу керек", — деп айтылат билдирүүдө.

Ыктыярчы болгусу келгендердин жашы 18ден жогору жана бекем иммунитети болушу шарт. Ошондой эле алар даярдоо курсуна туруктуу катышып, COVID-19 илдетине ыкчам реакция кылууга үйрөнүшү керек.

Атайын курстарда алар алгачкы жардам көрсөтүүдөн тарта бейтапты ооруканага жаткыруу жолдоруна чейин өздөштүрүшөт.

Каалоочулар төмөндөгү номерлерге кайрылса болот:

  • Бишкек шаары: +996705300190;
  • Кара-Балта шаары: +996551248613;
  • Токмок шаары: +996553070701;
  • Ош шаары: +996778370483;
  • Каракол шаары: +996700934525;
  • Жалал-Абад шаары: +996779628861;
  • Талас шаары: +996700656153;
  • Баткен шаары: +996700828783;
  • Нарын шаары: +996703056059.
72
Белгилер:
коронавирус, ыктыярчылар, Кызыл жарым ай коому
Тема:
Коронавируска байланыштуу Кыргызстандагы кырдаал (2507)
Тема боюнча
COVID: Бишкектеги ооруканаларда 68 бош орун бар. Тизме
Муниципалдык кызматкер карды тазалап жатат. Архив

Ишембиге карата аба ырайы

20
23-январга караган түнү көпчүлүк аймактарда мезгил-мезгили менен кар жаайт. Жаан-чачынга байланыштуу өлкөнүн тоолуу райондорунда кар көчкү түшүүсү ыктымал. Бул тууралуу Кыргызгидромет билдирди.

БИШКЕК, 22-янв. — Sputnik. Ишембиде күндүз республика боюнча жаан-чачын күтүлөт. Жолдорго муз тоңуп, тайгак болот. Батыштан соккон шамалдын ылдамдыгы секундасына 4-9 метрге жетет.

Абанын температурасы Чүй облусунда -4…-9, Таласта -3…-8, Ош, Жалал-Абад, Баткен аймактарында 0…-5, Ысык-Көл жергесинде -2…-7, Нарын өрөөнүндө -8…-13 градус болору айтылды.

Термометрдин көрсөткүчү Бишкекте -5…-7, Ош шаарында -2…-4 градус болот.

20
Белгилер:
Кыргызстан, январь, аба ырайы
Тема боюнча
Абайлагыла, сак болгула! Айдоочуларга эскертүү берилди
Пишпек уездик Аткаруу комитетинин төрагасы Иманалы Айдарбеков кызы Рафа менен. Архив

Улуу кызы киши колдуу болуп, кичүүсүн качырып. Иманалы Айдарбеков жөнүндө 10 факты

184
(жаңыланган 21:33 22.01.2021)
Кыргызстандын түптөлүшү үчүн бир топ кишинин эмгеги жумшалган. Азыр барк-баасын билип-билбей, баалап-баалабаган мамиле менен "эркелеп" жашап жаткан мекенибиздин эгемендүүлүгү үчүн өмүрүн аябаган дагы бир адам бар. Ал — Иманалы Айдарбеков.

"Мындан жүз жыл мурда мамлекеттүүлүк үчүн күрөшүп, биздин аймакта жашаган элди бир чамгарак алдына бириктирүү маселеси жаралган. Өз мезгилинде чоң таятам Иманалы Айдарбеков жолдоштору менен биргеликте өзүнчө автономдуу республика түптөөгө жетишти. Ал жогорку билимдүү, алысты көрө билген, даанышман мамлекеттик ишмер болгон. Айдарбеков элдин башын бириктирип, кыска мөөнөттүн ичинде мамлекеттин түзүлүшүн калыптандырып, борбор шаарды азыркы Бишкектин аймагына которгон. Калкка кызмат кылуу — анын бирден-бир милдети болчу. Бул үчүн ал өз өмүрү менен да кош айтышкан...".

Бул Иманалы Айдарбековдун чөбөрөсү, экс-министр Чыңгыз Айдарбековдун жазганы.

Sputnik Кыргызстан агенттиги ысымы тарыхта алтын тамгалар менен жазылып калган, кыргыз интеллигенциясынын каймактарынын бири Иманалы Айдарбековдун өмүрүндөгү урунттуу учурларга кайрылып, анын оор жана маңыздуу турмушу тууралуу факты даярдаган. Материалды даярдоого Иманалы Айдарбековдун небере келини Зифаргүл Айдарбекова (аны кээ бир басылмалар небере кызы деп жаңылыш жазып жүрүшөт - ред.) жана чөбөрөсү Чыңгыз Айдарбеков жардам берди.

Билим алуусу. Иманалы Айдарбеков 1884-жылы азыркы Сокулук районунун Жал айылында жарык дүйнөгө келет. Атасы Айдарбек Турдин Күнтуу болуштугунда манап болгон. Кичинекей Иманалынын зиректигин байкаган атасы уулунун билимдүү болушун көздөп, аны орус-тузем мектебине окутат. Кийин ал билимин тереңдетүү максатында Пишпек айыл чарба мектебин да аяктайт. Андан нары Ташкенттеги гидротехникалык техникумда үч жыл билим алган соң атасынын дүйнөдөн кайткандыгына байланыштуу окуусун таштоого мажбур болот. Анткени атасынын ордуна ошол аймактагы элге баш-көз болуу анын милдети эле.

Эмгек жолу. Иманалы Айдарбеков алгач Пишпек уездинин генерал-губернаторунун жардамчысы жана котормочу болуп эмгектенет. Кийинчерээк "Алыш ордо" партиясын түзүүгө катышат. Айдарбеков өзү манаптын уулу болгондугуна карабай советтик бийликтин орношуна зор салым кошуп, мамлекеттик ишмер катары таанылган. 1918-жылдын башында РКП(Б)га мүчөлүккө өтүп, бара-бара Пишпек шаардык уездинин кеңешинин мүчөсү катары ага төрагалык милдет тагылат. 1924-жылы Кара Кыргыз автономиялуу облусунун Ревкомунун төрагасы болуп дайындалат.

Үй-бүлөсү. Иманалы Айдарбеков жубайы  Кичкен Айдарбекова менен кантип таанышып, экөө качан баш кошкону тууралуу маалымат жок. Кичкен апа Сокулук районунун Байгелди айылында туулуп-өскөн. Жубайлар Токтобүбү жана Рапия аттуу эки кыздуу болушат. Айдарбеков үйдөн үнүн бийик чыгарып сүйлөбөгөн, өтө интеллигенттүү адам болгон дешет. Китеп окуганды жакшы көргөндүктөн үйүндө чоң китепканасы бар эле. Ошондой эле жылкы баласына жакын болуп, ата конушунда мал да кармачу экен.

Жан чыдагыс кыйноо. Иманалы Айдарбеков кан жыттанган кара келтекке тушугуп, 1937-жылы 53 жашында камакка алынат. Аны совет бийлигин орнотууда чогуу иштеп, кыргызга жан-алы калбай кызмат кылган Жусуп Абдрахманов, Абдыкадыр Орозбеков, Баялы Исакеев, Төрөкул Айтматов, Касым Тыныстанов өңдүү санаалаш адамдарына каршы үгүттөп, "кыргыздын саткындары" деп жазып бересиң" деп кыйноого алышат. Айдарбеков бир жыл бою түрмөдө сабалып, азап чеккен.

"Алаш" партиясынын душмандарынын бири Рахманкул Худайкуловдун жалган жалаасы менен Айдарбеков бардык кызматтан алынгандыгы тууралуу Рафа Айдарбекованын айткандарын Зифаргүл апа баяндап берди. 

Кыргызстандын тышкы иштер министри Чыңгыз Айдарбеков. Архивдик сүрөт
© Пресс-служба президента КР / Султан Досалиев
"1937-жылы кооптуу түндөрдүн биринде Ички иштер эл комиссариаты (НКВД) чүмбөттөлгөн автоунаасы менен келип, Иманалы Айдарбековду үйүнөн алып кетишкен экен. Үй-бүлөсү анын каякта экендигин жана ага эмне болгондугун билген эмес. Бир жыл бою түрмөдө кыйнап, шылдыңдап, жалган айыптоо кагазына кол коюусун талап кылышкан. Болбосо атып саларын айтып коркутушат. Бирок Айдарбековду майыштырып, айтканынан баш тарттыра алышпаптыр", — деп баяндап берди келини Зифаргүл Айдарбекова.

Эгер Айдарбеков кордукчуларга макул болсо, анын абактан бошотуларын да айтышат. Бирок ал керт башынын, үй-бүлөсүнүн амандыгын эмес, мамлекеттин кызыкчылыгын жогору койгон.

Кызы киши колдуу болуп... Кийин камалып кеткенде кыйноонун талабына макул болбогондугу үчүн Иманалы Айдарбековдун үй-бүлөсүнө да мыкаачылык жасалган. Камалгандан көп өтпөй, 22 жаштагы улуу кызы, студент Токтобүбүнү сабактан чыгып келе жатканда өлтүрүп кетишет. Кыздын сөөгү эки күндөн кийин көчөдөн табылган. Бул бейкүнөө өлүм үчүн эч ким жооп берген эмес. Сиңдиси Рафа Иманалиевнанын эскерүүлөрүндө Токтобүбү Фрунзедеги Айыл чарба институтунда билим алып жаткан. Ал абдан боорукер, жумшак мүнөз, камкор кыз болгон экен.

Ошондой эле Айдарбековдун бир туугандарынын да көзүн тазалашкан. Энеси кичүү кызы Рафа Айдарбекованын өмүрүн сактап калуу үчүн аны Москвага качырат.

Актриса Айша Карасаева жана филолог Кусеин Карасаев. Архив
© Фото / предоставлено мемориальным музеем им К. Карасаева
"Апабыз кызын куткаруу максатында жакын санаалаш достору менен сүйлөшөт. Алар Рафаны Москвага кетүүчү поезддин алдындагы ит салуучу кутуга катып, алып кетишет. Москвага эптеп жеткен кыз ооруканага санитарка болуп орношот. Бейтаптарды карап, палаталарды жыйнап, оорулууларга тамак берчү экен. Анын тырышчаактыгын, эмгекчилдигин жана өтө кылдат кыймылдаганын байкаган Москванын биринчи мединститутунун кафедра башчысы андан жакшы врач чыгарын айтып, мединституттун дарылоо факультетине тапшырууга түрткү берген экен", — деди Зифаргүл апа.

Кийин Рафа Иманалиевна медицина тармагында белгилүү врач-хирург болуп чыга келет. 4-курста окуп жүргөндө согуш башталып, атасынын ак экенин далилдөө үчүн 1941-жылы өз эрки менен фронтко аттанат. Согуш талаасында жарадар болгон аскерлерге жардам берип, жеринде операция жасап, өлүмдөн арачалап отуруп Берлинге чейин жеткен. Согушта 1941-жылдан 1946-жылга чейин жүрүп, подполковник чини менен кайтат.

Атасынын өлүмүн иликтейм деп эсинен танып... "Апабыз 1946-жылы, согуш аяктаганда, мекенине кайтып келип атасынын атылып кеткенин угат. Иманалы Айдарбековду реабилитациялоо маселесин көтөрүп, Москвага бир нече ирет кайрылган. 1957-жылы гана Москвадагы аскердик коллегия кылмыштын курамы жок болгондугуна байланыштуу Айдарбековду актаган. Ушундан кийин гана Рафа Иманалиевна КГБнын жашыруун архивине кирүүгө уруксат алып, каматуунун себептери, сурактын жүрүшү жана атылышы боюнча документтер менен таанышат. Атасы менен тергөөчүнүн алгачкы сурактарындагы бир эпизодду айтып бергени эсимде. Тергөөчү адаттагыдай эле аны жолдошторун "эл душмандары" деп кол коюп бересиң деп кыйноого алат. Айдарбеков: "Мени атып салсаңар мейли, бирок мындай жалган жалаага эч качан кол коюп бербейм. Менин ишимди улантуучу жолдошторум ушулар", — деп жооп кайтарып туруп алат. Буга ачуусу келген тергөөчү колуна табуретканы алып, болгон күчү менен Айдарбековду башка чаап жиберет. Эс-учун билбей жатып калган Айдарбековдун башынан кан жая берет. Андан кийин тергөөчү: "Иманалы Айдарбековду кол койдурууга эч мүмкүн болбой жатат, муну тезинен жок кылуу керек", — деп басып кеткен экен. Мындай зулумдукту окуган апабыз кан күйгөн согушту көрүп келгенине карабай ошол жерден эсин жоготуп жыгылыптыр", — деди Зифаргүл Мусулманкуловна.

Иманалы Айдарбеков 1938-жылдын 5-ноябрында жергиликтүү шаардык абактын алдында атылган. Бул тууралуу үй-бүлөсү согуш бүткөндөн кийин гана билген.

Кичкен Айдарбекова көргөн азап. Күйөөсү камалып кеткенден кийин жетиштүү турмушка, элдин сый-урматына көнүп калган айым үчүн турмуш оңой болгон эмес. Ички иштер эл комиссариаты шаардын чок ортосундагы заңгыраган үйүн, кичи мекениндеги жер тилкелерин, мал жандыгын, баалуу буюмдарынын баарын дароо алып койгон. Кичкен апа кыздары менен көчөдө калган. Айла жок досторунукунда жашайт, иштейин десе "эл душманынын аялы" катары жумушка алынбайт.

"Кызы Рафа Иманалиевна фронтто өзүнө берилген тамактарын (тушенка, шоколад, консерва) чогултуп, апасына жиберип турчу экен. Кээ бир жибергендери жетпей да калчу деп айтчу эле. Кичкен апа 1946-жылга чейин кызынын согуштан кайтып келишин күтүп, анын үлпөт тоюна да күбө болгон. Ал киши небереси Азаматты көрүп, багып да калган экен", — деди келини Зифаргүл Мусулманкуловна.

Кичкен Айдарбекова 1948-жылы узакка созулган оорудан улам көз жумган.

Сөөгү туулган айылына жакын жашырылып... Иманалы Айдарбековдун сөөгү Абдыкерим Сыдыков, Касым Тыныстанов, Төрөкул Айтматов, Баялы Исакеев өңдүү замандаштары жана үзөңгүлөштөрү менен бирге өзү туулуп-өскөн Жал айылынан анча алыс эмес жердеги "Ата-Бейитке" коюлган. Бул тарыхый окуяга Рафа Айдарбекова да катышып, бул жагынан көөнү тынч кетет.

Уучу кур эмес - министр, профессор чөбөрөлөр. Иманалы Айдарбековдун небереси, Рафа Айдарбекованын уулу  Азамат Айдарбеков белгилүү хирург болуп, докторантураны Москва шаарында Россиянын Илимдер академиясынын онкология борборунда аяктаган. Ал 2005-жылы оорудан каза тапкан. Келини Зифаргүл Айдарбекова да медицина илимдеринин доктору, профессор. Азыркы тапта Медициналык академиянын гистология кафедрасынын жетекчиси. Ал эми алардын кызы Айжан Айдарбекова да медицина илимдеринин доктору, профессор. Анын уулу — Иманалы Айдарбековдун чөбөрө жээни Чыңгыз Айдарбеков КРдин мурдагы тышкы иштер министри.

Кызынын керээзи. Рафа Айдарбекова Бишкектин бир көчөсүнө атасынын атын койдуруп, эстелигин тургузууга абдан далалат жасайт. Бирок бул маселе убагында ишке ашкан эмес. Ошондой эле өзү чоңойгон үйдү, атасынын Бишкектин Биринчи май (азыркы Раззаков) көчөсүндө жайгашкан тамын музейге айлантуу тилеги бар эле.

"Көзү тирүү кезинде мени атасынын үйүнө ээрчитип барып көрсөтүп: "Ушул үйдө чоңойгом, үйдү кайтара албай жүрөм. Эгер көзүм өтүп кетсе, Иманалы Айдарбековдун үй-музейи кылгыла", - деп айткан. Бирок ушу кезге чейин ишке ашыра албай келе жатабыз. Мамлекеттин балансындагы эле үй-музей кылуу максатыбыз бар. Азыр башка кишилердин колуна өтүп кетиптир", — деди Зифаргүл Айдарбекова.

Рафа Айдарбекова 1996-жылы каза болор алдында келини Зифаргүлгө атасынын ишин аягына чыгарууну керээз кылат. Келини болгон күчүн жумшап, бала-бакырасы менен 2010-жылы "Иманалы Айдарбеков атындагы фондду" негиздеп, 2014-жылдын августунда эстелик койдурууга жетишип, "Биринчи" аттуу китебин чыгарышат.

184
Белгилер:
Чыңгыз Айдарбеков, мамлекет, факты, Иманалы Айдарбеков
Тема боюнча
Кыргыздын салт-санаасын жайылтты деп жектеп... Константин Юдахин тууралуу 10 факты
РФтин Кошмо Штаттардагы элчиси Анатолий Антонов. Архив

Анатолий Антонов: Россияны ооздуктоо АКШ саясатынын негизи

0
АКШ бийлигине Жо Байдендин келиши менен Россия конструктивдүү диалогго, эки тараптуу мамилелерде топтолуп калган көйгөйлөрдү жоюуга киришүүгө ниеттенет.

Ошол эле учурда Москвадагылар көптү деле күтпөйт, анткени Россияны ооздуктоо АКШнын тышкы саясатынын артыкчылыктарынын бири бойдон каларын түшүнөт. Мындай пикирин РФтин Кошмо Штаттардагы элчиси Анатолий Антонов билдирет.

Россиялык дипломат АКШнын 46-президентинин ант берүү аземинен соң РИА Новости агенттигине кеңири маек курган. Анда элчи быйыл Владимир Путиндин америкалык жаңы лидер менен жолугушуусу күтүлөр-күтүлбөсүн, Москва жана Вашингтон COVID-19га каршы күрөшүүдө кызматташуусу мүмкүн болуп-болбогонуна токтолуу менен Стратегиялык чабуул коюучу куралдарды чектөө жана азайтуу жөнүндөгү келишимдин сакталышына дагы да мүмкүнчүлүк бар экенин, Россия АКШдан сунуштарды күтүп жатканын белгиледи.

— Шайлоодон кийин Жо Байдендин болочок администрациясынын өкүлдөрү менен алдын ала сүйлөшүүлөр болдубу? Кандай темаларды талкуулай алдыңыздар?

— Сүйлөшүүлөр болгон жок. Бирок жаңы өкмөттүн курамындагы тышкы саясий багыт боюнча дайындалгандардын көбү бизге жакшы тааныш. Алар мурдагы администрацияларда жетекчилик кызматтарды ээлешкен. Ак үй, Мамлекеттик департамент жана башка мекемелердин курамынын алмашуусунан улам эки тараптуу урунттуу жана эл аралык көйгөйлөр боюнча кесиптештер менен маңыздуу диалогго кирише алабыз деп турабыз. Эң оболу бул эки өлкөнүн ортосундагы алакада үйүлүп калган жагымсыз көйгөйлөрдү жоюу зарылдыгына байланыштуу.

Кызматташуунун так багыттары боюнча россиялык сунуштар бир нече ирет айтылган, сүйлөшүү жүзүндө гана калып келет. Биз прагматикалык жана Америка тарап ниеттенген деңгээлдеги эки тарапка тең пайдалуу диалогго даярбыз.

— Вашингтон Стратегиялык чабуул коюучу куралдарды чектөө жана азайтуу жөнүндөгү келишимди узартууга макул болорун болжоп турасыздарбы? 20-январдан кийин Россия бул багытта консультацияларды баштоого даярбы?

— Белгилүү болгондой, АКШга Стратегиялык чабуул коюучу куралдарды чектөө жана азайтуу жөнүндөгү келишимди эч кандай алдын ала шарттарды койбостон узартууну Россия бир жыл мурун эле сунуштаган. Республикалык партия өкүлүнүн администрациясы келишимди мурда кол коюлган калыбында узартуудан караманча баш тарткан. Кабыл алынгыс шарттарды койгон. Маңызында өзөктүк куралдарды көзөмөлдөө боюнча иштеп турган жалгыз россиялык-америкалык келишим саясий соодалашууга айланган. Жүрүп отуруп мындай позиция аталган келишимдин тагдыры жөнүндөгү эки тараптуу консультацияларды туңгуюкка кептегени таң каларлык эмес. Буга карабастан, биз бир катар маселелерде Вашингтон менен макул болдук. Азыркы администрация акылга сыярлык жана реалдуу принциптерге таянарына үмүттөнөбүз.

Россия Стратегиялык чабуул коюучу куралдарды чектөө жана азайтуу жөнүндөгү келишимди узартуу боюнча маңыздуу (субстантивдүү) диалогго ачык. Келишимдин мөөнөтү аяктаганча, 2021-жылдын 5-февралына чейин тийиштүү макулдашууга жетишүүгө дагы мүмкүнчүлүк бар. Кезек азыр Вашингтон тарапта, конструктивдүү сунуштарды күтүп жатабыз.

— 2021-жылы Россия Федерациясы менен АКШ президенттеринин кезигүүсү күтүлөбү? Тышкы саясий мекемелердин жетекчилеринин деңгээлиндеги жолугушуучу? Байденге "2+2" форматындагы консультацияны сунуштайсыздарбы?

— Пандемия шартында бетме-бет, анын ичинде жогорку деңгээлдеги жолугушуулар тууралуу азырынча кеп козгош кыйын. Саясий жолугушуулар графигин түзүү эпидемиялык абалдын турукташуусуна, мындай кезигүүлөрдүн мазмунуна, көп тараптуу иш-чаралар алкагында баарлашуу жана башка мүмкүнчүлүктөргө жараша болот. Кандай болгон күндө да бардык пландар АКШнын жаңы администрациясы менен талкуулоо жана макулдашылууга тийиш. "2+2" форматына келсек, америкалыктарга аны калыптандырууну бир нече ирет сунуштаган элек. Бирок оң жооп ала алган жокпуз. Антсе да демилге дале күчүндө.

— Байдендин тышкы саясий командасында жарыяланган талапкерлерди кандай баалайсыз? Иран, Сирия, Украина боюнча диалогду жандандырууга үмүт барбы? Сиздин пикириңизде АКШнын Улуттук коопсуздук кеңешинин аппаратында Россия жана Борбор Азия боюнча өзүнчө директорду дайындоо эмнеден кабар берет?

— Байдендин тышкы саясий командасындагы талапкерлерди баалоо — биздин ишибиз эмес. АКШ президенти башка жетекчилер өңдүү эле өз ишенимине кирген адистерди тандайт. Менимче, жаңы командага тышкы саясий артыкчылыктар жана так бир маселелерди чечүү жолдорун аныктап алууга убакыт берүү абзел. Анан да анын эл аралык багыты жөнүндө шайлоо алдындагы айткандарынын негизинде эмес, иш жүзүндөгү кадамдарына карап баалоо керек. Кай бирөө таамай сүрөттөгөндөй, шайлоо алдында эки – кара жана ак боек болот, алардан соң тек бир – боз түстөгүсү бар. Чоң нерсе деле күткөндөн алыспыз. Эгер россиялык багыт өзгөрүлсө, негизинен эмес, болду-болбоду, өзгөрүү ньюанстарда гана орун алышы ыктымал.

Россияны системалык ооздуктоо америкалык саясаттын негизи бойдон калууда. Анткен менен администрациядагы жогорку кызматтагылардын көпчүлүгү Барак Обаманын убагындагы иштерден бери бизге жакшы тааныш. Маселен, азыр күтүлүп жаткандай, Ак үйдө жакынкы чыгыш көйгөйлөрү боюнча координаторлукту аркалай турган Бретт Макгурк менен биз ИГИЛге каршы коалицияда (ИГИЛ – Россияда жана бир катар өлкөлөрдө ишмердигине тыюу салынган террордук уюм) президенттин атайын өкүлү болуп турган кезинде биргеликте иш алпарганбыз.

Азиялык-тынч океандык багыттагы биздин дипломаттар Коопсуздук кеңешиндеги аймактык координатор кызматына көрсөтүлүп жаткан Курт Кэмпбеллди да билишет. Аны менен тынчтыкты жана коопсуздукту бекемдөө маселелери, анын ичинде Корея жарым аралындагы конструктивдүү диалогго үмүт кылабыз. Иран боюнча демократиялык администрация шайлоо алдындагы өз программаларын аткарарын күтөбүз, эң оболу Стратегиялык чабуул коюучу куралдарды чектөө жана азайтуу жөнүндөгү келишимге кайтуу – биздин планыбызда. Персид булуңунун аймагындагы кырдаалда саясий диалогду жана деэскалацияны калыптандырууга да өбөлгө болот деп турабыз.

Сирияда биздин өлкөлөрүбүздүн аскерлери жаңжалдардын алдын алуу максатында мезгил-мезгили менен байланышып калат. Мындан тышкары, Россия жана АКШ кызматташа турган тармактарды аныктап алуу да пайдалуу. Атап айтсак, гуманитардык көмөк көрсөтүү, жаңжалдан соңку калыптандыруу, миналарды зыянсыздандыруу, качкындардын жана өлкө ичинде жер которгондордун кайтуусуна көмөктөшүү, ошондой эле терроризмге каршы күрөш. Биз биргеликте мындай иш алпарууга, албетте, Сирия Араб Республикасынын суверенитетин сыйлоо шарты менен даярбыз. Украина боюнча арачылык кылган администрация Владимир Зеленскийдин тобун акыры Минск макулдашууларын ишке ашырууга киришүүгө көндүрүү менен чоң жакшылык жасамак. Ошондой эле Мамлекеттик департаменттин жаңы жетекчилиги Чара көрүү боюнча Минск комплексине Киевдин азыркыдай асылууларынын майнапсыздыгын белгилейт деген үмүттөбүз. Анан калса, документ эбак эл аралык укуктун бир бөлүгүнө айланган, юридикалык жактан милдеттендирүүчү жана аткарууга милдетүү болуп саналат.

Соңку жылдары украиналык бийликтен "Минск" комплексинин кандайдыр модификациясы жөнүндө, ал түгүл эскилиги жеткендиги үчүн аны жок кылуу жөнүндөгү кооптуу демилгени угуп келебиз. Ошондой эле түз сүйлөшүүлөрдү "Нормандия форматындагы" Донецк жана Луганск менен болгон дискуссияларга айырбаштоого, Киев жактан үч тараптуу байланыш тобундагы украиналык сүйлөшүүчүлөрдүн катарын чексиз жана маңызсыз алмаштырууга умтулушканын көрүп турабыз. Мындай шартта Минск келишимдерине Обаманын администрациясынын тушунда кол коюлганын эске салуу орундуу. Аларды бекиткен БУУнун Коопсуздук кеңешинин 2202 резолюциясы америкалык туруктуу өкүл Саманта Пауэрдин катышуусу менен жактырылган. Мурдагы вице-президент Жо Байден бул туурасында каршылыгын билдирген эмес. Мамлекет башчысы азыр да "Минск" макулдашуулары боюнча мындай позитивдүү оюнан кайта элек деп ойлойбуз.

Жаңы администрация бийликке келгенден кийинки Улуттук коопсуздук кеңешинин аппаратынын структурасындагы өзгөрүүлөр кадыресе көрүнүш болуп саналат. Кенже Жорж Буш жана Барак Обаманын тушунда Ак үйдө россиялык багыттагы ушул кызмат иштеп турган. Кеп Ак үй аппаратындагы америкалык кесиптештер менен үзгүлтүксүз диалогду жөнгө салуу туурасында.

— Россия Байдендин администрациясына БУУнун Коопсуздук кеңешинин "Бештигинин" жолугушуусуна катышууну сунуштайбы? Бул планда барбы?

— Россиялык демилге мурда "Бештиктеги" өлкөлөрдүн жетекчилери тарабынан жактырылган жана күчүндө. Күн тартиби боюнча сунуштар кесиптештерге да жеткирилген. Маселе дүйнөлүк саясат, коопсуздук жана экономиканын абалына таасир этүүчү негизги көйгөйлөр жөнүндө. Андай жолугушуунун күнү жана орду азырынча аныктала элек. Жаңы администрация россиялык демилгени кылдат изилдейт, эпидемиологиялык жагдай жакшырары менен "Бештиктин" саммити уюштурулат деген пикирдебиз. Эл аралык иштерде жана көптөгөн жаңжал очокторун жоюу ыкмаларында биргеликте иш алпаруунун негиздери жөнүндө "Бештиктеги" мамлекеттердин башчыларынын түз сүйлөшүүлөрүнүн дал мезгили жана өтө зарыл деп эсептейбиз.

— Террорго каршы күрөш боюнча сүйлөшүүлөр уланабы?

— 2018-жылдын декабрында Россия жана АКШ президенттеринин макулдашууларын аткаруу үчүн террорго каршы жогорку деңгээлдеги россиялык-америкалык диалог жандандырылган (ал ишти РФ тышкы иштер министринин орун басары Олег Сыромолотов жана ошол убактагы мамлекеттик катчынын биринчи орун басары Жейк Салливан жүргүзгөн).

2019-жылы эки эксперттик кезигүү (март, июнь айларында) болгон. Сентябрда координаторлордун сүйлөшүүлөрүнүн экинчи айлампасы өткөн. 2019-жылдын октябрында америкалыктарга биз 2020-жылдын январь аймагындагы кезектеги консультацияларын уюштуруу боюнча ойлонуп көрүүнү сунуштаганбыз.

Өнөктөштөр принципиалдуу түрдө баш тартышпады. Бирок 2020-жылы террорго каршы биргеликте иш жүргүзүлгөн жок. Санитардык-эпидемиологиялык кырдаалдын жакшырышы диалогдун бул каналын калыптандырууга жол ачат деген үмүттөбүз.

— Пандемияга каршы күрөштө АКШ менен кызматташуу жөнүндө Россиядан жаңы сунуштар болобу? Кандай нукта? Мурдагы жолкудай жабдуу жаатындабы же биргеликте изилдөөлөрбү?

— Пандемия жалпыбызга чакырык таштады. Дал ушул себептен биз пикир келишпестиктерди жыйыштырып, инфекция менен күрөштө күчтөрүбүздү бириктирүүнү – эң зарыл медициналык товарлар жана предметтер менен жабдууда тоскоолдуктарды жоюу, чабал өнүккөн өлкөлөргө карыз жүгүн азайтуу, муктаж болгон мамлекеттерге каржылык көмөк көрсөтүүдө саясий шылтоолордон баш тартуу, илимий тажрыйба алмашууну кеңейтүү боюнча бир нече ирет сунуштадык. АКШ менен кайсы бир аспектилерде иштерди жөнгө сала алдык. Адегенде Россия 2020-жылдын апрелинде Нью-Йорк шаарына медициналык жүк менен учак жөнөткөн, андан соң АКШдан РФке жооп иретинде 200 ИВЛ аппараты (май жана июнь айларында) келген. Бул эпидемиялык каатчылык күч алып турган убакта эле. Тийиштүү макулдашуу эки өлкөнүн эли саясий пикир келишпестиктерге карабай бири-бирине шериктештик жана колдоо көрсөтө аларын айгинелейт.

COVID-19га байланышкан изилдөөлөрдүн ар кыл жаатындагы кызматташтык жөнүндө АКШнын Улуттук илимдер, техника жана медицина академиясы жана Россия Илимдер академиясынын биргелешкен протоколуна 2020-жылдын 30-июлунда кол коюлушу да буга позитивдүү мисал.

Вакцина боюнча жагдай татаалыраак. Америкадагы айрым адамдар бул теманы саясатташтыруу далалатында. Вашингтондо биздин жетишкендиктерди ачык шектенүү менен кабыл алышууда. Мында сөз "Спутник V" жана "ЭпиВакКорона" препараттары жөнүндө. Россиялык вакциналардын майнапсыздыгы жана кооптуулугу жөнүндө жалган маалыматтарды жайылтып жатышат. Анткен менен илимий коомчулук россиялык препараттарга жогорку баасын бергени анык. Биз пандемияга каршы күрөшүү, анын ичинде инфекциялык илдетке бөгөт болчу таасирдүү препараттарды иштеп чыгууда АКШ менен кызматташууга ачыкпыз.

— Москва Кошмо Штаттардын жаңы администрациясы менен орто жана кыска аралыктагы ракеталарды, атап айтканда, Европада жайгаштырбоону сүйлөшүү планда барбы?

— 2019-жылдын августунда Орто жана кыска аралыктагы ракеталарды четтетүү келишиминен бир тараптуу чыккан соң АКШ макулдашуунун бузулушунун кыйратуучу кесепеттерин кыскартуу үчүн кызматташууга даярдыгын билдирген жок. Муну белгилөөгө аргасызбыз. Ракеталык куралдануу жарышын күчөтүүнүн тобокелдиктерин толук түшүнөбүз. Дээрлик бир жыл Россия дүйнө региондорунда жер үстүндөгү орто жана кыска аралыктагы ракеталарды жайгаштырбоо боюнча бир тараптуу тартипте өзүнө алынган милдеттенмелерди аткарып келет. Америкалык өндүрүштөгү мындай куралдар башка мамлекеттердин аймагында пайда болушуна дейре...

Биз АКШ жана анын НАТО боюнча өнөктөштөрүнө ушундай эле кадамга барууну сунуштадык. Бирок тосмо мораторий жарыялоо жөнүндөгү демилгебиз четке кагылган.

Вашингтон мурда келишим боюнча тыюу салынган куралдарды тездик менен иштеп чыгууга басым жасады. Андай тутумдарды бир нече ирет сынап көрдү. АКШнын аскердик-саясий жетекчилиги союздаштарынын, анын ичинде Европанын аймагында жер үстүндөгү орто жана кыска аралыктагы ракеталарды жайгаштырууга багыт алганын жашырбайт. Биз өзүбүз тараптан окуялардын эң жаман сценарийде нук алышын алдын алууга мүмкүн болгон бардык нерсени жасайбыз.

Октябрда Россия президенти Владимир Путин аталган ракеталарсыз дүйнөдө кырдаалды турукташтыруу боюнча жаңы сунуштары менен чыкты. Биздин демилгелер мурдагыдай эле сүйлөшүү чегинде калууда. Эгер жаңы администрация орто жана кыска ракеталар көйгөйү боюнча эки тарапка тең туура келген чечимди издөөгө кызыкдар болсо, биз андай ишке даярбыз.

— АКШ SolarWinds компаниясына жасалган кибер чабуулдун аркасында Россия турарына кандайдыр бир далил келтире алдыбы? Же курулай айыптоолор менен чектелдиби? Afghanistan bounties боюнча да далил көрсөттүбү?

— Россияга же РФтин жарандарына каршы америкалык маалыматтык инфраструктура жасалган ири масштабдуу хакердик чабуулга байланышкан расмий айыптоолор айтылган эмес.

Кошмо Штаттардын атайын кызматтары "болжолдуу түрдө россиялык тамыры бар" кибер чабуулчулар жооптуу экенин билдиришкен. Бир катар жогорку кызматтагы аткаминерлердин жоромолдору – алардын жеке көз карашы, бирок далил катары каралбайт.

Америка тарап мегафондук дипломатияны улантып, тагыраак, маалымат каражаттары аркылуу бул окуялардын версияларын таратып, бирок эч кандай далил келтирбейт. Вашингтонго компьютердик чабуул жана компьютердик инциденттер боюнча маалымат алмашуу жөнүндө макулдашууну көп сунуштап келебиз. Атап айтканда, компьютердик инциденттер боюнча Улуттук координациялык борбордун линиялары менен мындай окуялар тууралуу маалымдап турууну айтканбыз.

2020-жылдын 25-сентябрында Россия Федерациясынын президенти Владимир Путиндин эл аралык маалыматтык коопсуздук жаатындагы россиялык-америкалык кызматташтыкты калыптандыруу боюнча чаралардын комплекстүү программасы тууралуу билдирүү жасаган. Башкасын айтпаганда да өзөктүк кооптуулукту төмөндөтүү, компьютердик кылмыштар жана жогорку деңгээлдеги кызматтагыларга карата ыкчам аракет этүү топтору боюнча эки өлкөнүн тиешелүү мекемелеринин ортосундагы байланыш каналдарынын үзгүлтүксүз жана майнаптуу иш алып баруусун боолголойт. Биздин сунуштар жоопсуз калды. Администрация эксперттик диалог үчүн сунушталган каналдарды ишке тартпай турганы анык. Россия Федерациясы америкалык аскер кызматкерлерин өлтүрүү үчүн акча төлөгөн деген аңыз кептер ошондой макалалардын авторлорунун абийиринде.

Администрациянын ар кыл деңгээлдеги өкүлдөрү АКШнын Афганистандагы аскердик бөлүктөрүнө Россия тараптан кандайдыр бир коркунуч жок экенин бир нече ирет тастыкташкан. Мындан сырткары, биздин өлкөлөр арасындагы афган багытындагы кызматташтык эч качан токтотулган эмес.

Биздин атайын өкүлдөр өз ара тыгыз аракеттешүүдө. Жаңы администрациянын тушунда Афганистандагы тынчтык үчүн мындай иш уланарына үмүт арткыбыз келет.

0
Белгилер:
Аскер, тынчтык, Россия, дипломат, АКШ
Тема боюнча
Агрессивдүү саясатка россиялык жооп. Жаңы субмарина тууралуу эмне белгилүү?