Кыргыз-Түрк Манас университетинин гуманитардык факультетинин деканы, филология илимдеринин доктору, профессор Лайли Үкүбаева

Үкүбаева: көйгөй-кубанычыбыз, романтикабыздын баары Айтматовдун чыгармаларында

(жаңыланган 10:27 13.12.2020)
Залкар жазуучунун чыгармалары чыныгы шедеврге айланып, бүтүндөй Айтматов ааламы деген түшүнүктү калтырып кетти.

Учурда атайын Айтматовду изилдөө колго алынып, өлкөдө 2019-жылдын 31-январында президенттин жарлыгы менен "Манас жана Чыңгыз Айтматов улуттук академиясы" деп аталган мамлекеттик мекеме да түзүлгөн. Заманыбыздын залкар жазуучусу көзү тирүү болгондо бүгүн 92 жашка толмок.

Sputnik адабий мурасы, жазуучуну гениалдуулукка жеткирген сапаттары, каармандарынын өзгөчөлүгү тууралуу Кыргыз-Түрк "Манас" университетинин гуманитардык факультетинин деканы, филология илимдеринин доктору, профессор Лайли Үкүбаева менен маектешти.

— Лайли эже, маекти жөнөкөй суроодон баштайынчы. Чыңгыз Айтматовдун каармандарынын ичинен сизге өзгөчө жакыны ким?

— Өзүм Айтматов изилдөөчү болгонум үчүн анын бүт каармандары мага жакын. Айрыкча, "Саманчынын жолундагы" Толгонайдын образы бөтөнчө жакын десем болот. Бул каарман бүтүндөй энелердин символу, эталону катарында сүрөттөлгөн. Ал кыргыз аялдарынын күчтүүлүгүн, боорукердигин, күрөшчүлдүгүн чагылдырып, автор анын образы аркылуу "деги эле адамзат тынчтыкта жашай албайбы" деген улуу чакырыкты таштаган. Ошондуктан сап башында Толгонайдын образы турат.

Анан, албетте, башкы каармандардан "Кылым карытар бир күндөгү" Эдигейдин, "Гүлсараттагы" Танабайдын каармандары өзүнүн ойлору менен маанилүү. Ошондой эле "Тоолор кулаганда" чыгармасындагы Арсен Саманчинин образында коомдун учурдагы көйгөйлөрү уюткулуу берилип, анын санаалары биздин санааларыбыздай кабылданат.

Декан гуманитарного факультета Кыргызско-Турецкого университета Манас, доктор филологических наук, профессор Лайли Укубаева
© Фото / из личного архива Лайли Укубаевой
Үкүбаева: Чыңгыз Төрөкуловичтин бир бактысы, анын орус тилинде ойлонуп, эркин жаза билгенинде

— Биз жаштар Данияр, Жамийла, Султанмурат, Мырзагүл сыяктуу образдарга жакыныраак окшойбуз. Негизи Айтматовдун каармандарынын өзгөчөлүгү эмнеде?

— Айтматовдун каармандары, деги эле чыгармалары улуттук турмушубуздун негизинде, ар кандай мезгилдерде кыргыз элинин башынан өткөргөн коомдук-социалдык маселелер жөнүндө жазылган. Ошондуктан ар бир окурман өзүнүн тагдырын, кандайдыр бир деңгээлде кыргыз элинин иденттүүлүгүн көрө алат. Көйгөйлөрүбүз, кубанычтарыбыз, романтикабыздын баары ушул жазуучубуздун чыгармаларында.

Айтматовдун ар бир сүрөттөөсүнүн артында боорукердик, нравалык, тазалык, адамгерчилик, анан ар дайым адам болууга умтулуу чакырыктарын камтыган гуманисттик идеялар, ар бир окурманды ойго салчу нерселер камтылып жатат. Ошонусу менен адамдарга жакын болсо керек...

— Айтматовду изилдөөчү катары айтсаңыз, анын ааламдык деңгээлдеги залкар болуп калуусуна эмне түрткү болгон деп ойлойсуз? Дегеним, учурда жазуучунун гениалдуулугуна суктанбаган адам аз. Бирок өз кезегинде ал кишинин башынан ар кандай окуялар өтүп, ал тургай каралоолорго дагы туш болгон экен.

— Айтматовдо табияттан берилген таланттын угуту болгон. Экинчиден, ал адабият майданына жөн эле келип калган адам эмес. Өзүнө чоң-чоң максаттарды коюп, ага жетүүгө аракет кылган. Бул киши акыл-эси, аң-сезими жетилип калган өспүрүм кезинен баштап өзүн даярдаган. Бир факты келтире кетейин, Айтматов алгач ыр жазып, анан аңгеме жазып баштаган. Жамбылдагы зоо-ветеринардык техникумду окуп жүргөн кезинде жазган аңгемесин алып барса, чыгарбай коюптур. Жаш жазуучуларга адатта "изденишиң зарыл, жетишсиз экен, бул чыгармаларың чийкирээк" деген таризде стимул беришет. Ошондой нерселерди айтса керек да. Анан жолдо келе жатып Сергей деген курсташына "булар мени түшүнүшпөдү, мен баары бир эртели-кеч жаза турганымды, жаза ала турганымды көрсөтөм" деген экен.

Көрдүңүзбү, бул эмне деген ишеним? Демек, бул ошол өзүнүн жаза турганын, жаза ала тургандыгын билгени үчүн ички даярдыктан өткөн. Анткени ал дүйнөлүк, орустун классикалык жана ошол эле учурда улуттук адабиятты окуган. Өзү филологиядан, жазуучулуктан оолак зоотехник кесибине ээ болсо да дайыма адабий процесске көз салып изилдеп турган.

Кийин биз Чыңгыз Айтматовду "кандай болуп тез эле космостук ийгиликке жетип калды" деп таң калып жүрбөйбүзбү. Мындай ийгиликке жетиш үчүн улуу жазуучубуз өмүрүн сайып, максаттуу түрдө тепкичтен тепкичке көтөрүлгөн сыяктуу өзүн даярдаган. Ошонун натыйжасы болуш керек. Анан буга жазуучунун турмуштук тажрыйбасы, дүйнө таанымы, айлана-чөйрөгө назар сала билген аналитикалык ой жүгүртүүсү дагы жакшы таасир берген.

— Ошол учурда анын замандаш жазуучулары дагы абдан күчтүү болгон. Ошол атаандаштык дагы курчутуп турганбы деп ойлойм. Кандай дейсиз?

— Ооба, сөзсүз. Анан Чыңгыз Төрөкуловичтин бир бактысы — анын орус тилинде ойлонуп эркин жаза билгенинде. Улуттук жазуучуларыбызда кандайдыр түшүнбөстүктөр, карама-каршылыктар болгондо ал өз чыгармаларын орус тилине авторлош болуп которуп, дүйнөлүк алкакка чыгып кеткен.

Албетте, атаандаштык курчутат, бирок атайын "мен булардан озуп кетейин" деген максат болбосо керек. Болгону көшөрүп иштеген.

— Айтматовдун чыгармаларын кайсы куракта окуса, ошого жараша кабылдана турганы айтылып келет. Маселен, өспүрүм куракта окуса сүйүү тууралуу жазгандай сезилсе, бара-бара коомдук-социалдык, саясий, ал тургай планетардык масштабда жазган жазуучудай кабылданат. Мунун сыры эмнеде?

— Ар бир чыгармачыл адамда чыгармачыл эволюция болот. Мисалы, Чыңгыз Айтматовдун алгачкы "Түнкү сугат", "Асма көпүрө" аңгемелери ошол учурга, советтик мезгилге ылайыкташып, ошол алкактан, өзү айткандай, китептик таасирлерден улам жаралган эмгектер.

Анын алгачкы ийгилиги "Бетме-бет" менен "Жамийлада" болду. Бул чыгармалар чоң резонанс жаратты. Анткени алар буга чейин согуш темасында жазылган чыгармалардан таптакыр башкача өңүттөн каралып, козголгон көйгөйлөр да башкача болду. Муну бир чети Айтматовдун кандайдыр бир деңгээлде эрдиги катары карасак болот. Мисалы, ошол учурда күйөөсү согушта жүргөн аялдын башка бирөөнү сүйдүм деп, өзүнүн сүйүүсүнө эрк берип, идеалын Даниярдан таап, аны ээрчип кетиши ошол учурдагы кыргыз менталитетине туура келбеген нерсе болчу. Ал кезде аялдардын укугу деген нерсе жок болчу да, "таш түшкөн жеринде оор" деп отуруп калган. Бирок бул чынында бир жагынан адамдын өзүнө чыккынчылык кылганы болуп жатпайбы. Өзүнүн каалоосун чектеп, анан бүгүнкү күндө айтылып жаткандай "эл эмне дейт" деген менен жашагандын өзү адамга жашоодогу рахатты бере алган эмес. Ошондуктан Чыңгыз Айтматовдун мындай чечкиндүү кадамга баруусу аябай олуттуу кадам болгон.

Экинчиден, ошол убактагы согуш темасын чагылдырган чыгармаларды карасак, жасалма эрдиктер жөнүндө сүрөттөлүп, кандайдыр бир пафос көбүрөөк сүрөттөлгөнүн байкайбыз. Ал эми согуш бир гана эрдиктерден турган жок да. Ал адамзатты апкаарыткан, алдына келген чоң сыноо болду. Тез чечим кабыл алуу мүмкүн болбой калды. Ошондой шартта адам өзүнүн адамдыгын жоготуп койгон учурлар болду. Ошондуктан согуштун баатырлары менен дезертирлери дагы болду. Бири түшүнсө, бири түшүнбөй дезертир болуп кетти, туурабы?

Декан гуманитарного факультета Кыргызско-Турецкого университета Манас, доктор филологических наук, профессор Лайли Укубаева
© Фото / из личного архива Лайли Укубаевой
Үкүбаева: “Бетме-бетте” Айтматовдун көздөгөнү - согуштун бүлүндүргүч жүзүн ачып берүү болду

— Бул жерде "Бетме-беттеги" Ысмайылды айтып жатасыз да...

— Ооба. Анан бул жерде Айтматовдун мээлеген нерсеси согуштун адамдын тагдырын талкалаган, бүлүндүргүч жүзүн элге ачып берүү болду. Бирок ошого карабай Сейде Ысмайылдын жаңылыштыгын түшүнүп, жалпы адамзаттык бийиктикке көтөрүлдү деп айтабыз. Бүгүнкү күндө муну башкача интерпретациялап, Ысмайылды күнөөлөбөсөк дагы болот. Анткени ал деле тынч, үй-бүлөсү менен бактылуу жашаганга укуктуу, ошол бактысын согуш талкалап кетти. Ысмайылдай адамдарды ушундай тагдырга алып келгени үчүн баары бир биз согушка наалат айтышыбыз керек болот. Мындай карама-каршылыктарды, ушундай маселелер биздин жашообузда кездешкенин Айтматов биринчи болуп алып чыккан.

Алгачкы чыгармалары кандайдыр бир күчтүү, көйгөлүү маселелерге арналган. Анан, албетте, жазуучулук чеберчиликтин өсүшү, коомдогу маселелердин өзгөрүшү менен темалары татаалдашты. Мисалы, "Жаныбарым Гүлсарыга" келсек, 1960-жылы бизди тоталитардык башкаруу, бюрократиянын күчөп турганы, партбосстордун "эмне кылсам өзүм билем" деп, жөнөкөй кишини адам катары санабай, аны менен эсептешпей, алардын тагдыры менен ойноп турган мезгили болду. Ошолордун драматрагедиясын Гүлсараттын тагдыры менен метафоралык планда жана Танабайдын тагдыры аркылуу буларды курч көтөрдү. Адамда адамгерчилик четке сүрүлүп,  партиялык бюрократиялык кысым күчөп бара жатканын метафоралык образдар менен берүүгө аракеттенди.

Андан кийин 1970-жылдары "Ак кемени" жазды. Бул эмне жөнүндө? Ошол учурда Советтер Союзунда турмуш жакшы делип турганы менен дагы эле анчалык дурус эмес экендигин айтып жатат. Мисалы, Орозкулду жексур, жаман адам дейбиз.

— Анын өзүнүн трагедиясы болуп жатпайбы...

— Ооба, анын трагедиясы баласы жоктугунда делет, бирок Айтматовдун бир сөзү бар. Ошону эстешибиз керек. "Ак кемедеги мен үчүн эң маанилүү маселе — бул Момун. Анын социалдык жактан көз карандысыз болушу үчүн коом дагы көп нерсени жасашы зарыл" дейт. А Момун ким? Ал пенсия алып, небересин багып балпайып төрдө урмат, ызаат көрө турган адам. Ал ошондой бүгүнкүнүн тили менен алганда социалдык пакет менен камсыздалбай калып, бир аз каражат үчүн Орозкулга көз каранды болуп, бардык адамгерчиликсиз мамилесине көнүп, бир жагынан кызынын тагдыры үчүн күйүп-бышкан көз каранды абалдагы образ.

Бул чыгарма чыкканда карама-каршы пикирлер чыгып, талаш жараткан. Ошол учурда Казакстан жазуучулар союзунун төрагасы болуп турган Анвар Алимжанов "Чыңгыз, сен эмнени жазып салдың? Биз бардыгыбыз баланы бүтүндөй актыктын, тазалыктын символу катарында көрүп турсак, баланы өлтүрүп коюп, орозкулдардын жеңишин жазып жатасың. Бул эмне дегендик" деп айткан. Алимжановдун пикирин колдогон адабиятчылар, сынчылар, окурмандар болгон. Ошондо тегерек стол уюштурулуп, ушу маселе талкууланган. Андан соң Айтматов "Аргасыздан болгон толуктоолор" деген макаласын жазып "мен муну жазбайын дедим эле, бирок аргасыздан толукташым керек. Ооба, баланы трагедиялык абалга алып келдим. Эгерде анын тагдыры сенин жан дүйнөңдү козгой алса, окурманым, демек, сен орозкулдарга каршы күрөшө аласың. Менин көздөгөнүм ошол" дейт. Демек, "Ак кеме" повестинде сүрөттөлгөн окуялар окурмандарды активдүү жарандык позицияга чакырат.

Бул эми мындай караганда жалпы Советтер Союзуна мүнөздүү эмес, майда окуя деп маани бербешибиз мүмкүн. Кыргыздын таланттуу акыны Райкан Шүкүрбеков "башталат баары майдадан, байкабайт аны майда адам" деген. Анын сыңары кара ниеттик, акмакчылык, нравасыздык кайсы жерде болсо, аны кичинекей дебестен отоо чөптөй жулуп салышыбыз керек. Антпесек кийинчерээк коомго залакасын тийгизиши мүмкүн деген ойлор жатат.

— Азыр Орозкулга окшогондор көп эле. Өзүнө эстелик куруп албаса дагы кара мүртөздүк, коррупция маселеси бүгүн абдан актуалдуу. Ал эми "Ак кеме" 50 жыл мурун жазылып жатпайбы. Бул эмне? Көрөгөчтүкпү?

— Сөзсүз, бул түбөлүктүү маселелер. Кара ниеттик менен ак ниеттүүлүктүн, адамгерчилик менен адамгерчиликсиздиктин, кара менен актын күрөшү дайыма болуп келген. Бул Айтматов эле көтөргөн маселе эмес. Ага чейин эле биздин элдик оозеки чыгармаларда, фольклорубузда, дүйнөлүк адабиятта көтөрүлүп келген. Бирок Айтматов ошол маселелердин учурдагы көрүнүшүн дагы курчутуп, тереңдетип, өзүнүн философиялык жалпылоолорун берип, коомчулуктун көңүл бөлүшү зарыл экендигин айтат. Бирок коомчулук аны туура кабыл алышы үчүн даяр болушу керек да. Коомдогу адамдардын аң сезими ошондой болушу зарыл. Айтматов айтып койсо эле ал көйгөй чечилип калган жок да. Өзүң айткандай, бүгүнкү күнгө чейин чечилбей жатат. Өзүбүздүн эле турмуш чындыгын алсак, өлкөдө канча революция болду. А чынында революция адамдын аң-сезиминде, жан дүйнөсүндө жүрүш керек. Ошондо гана жакшы, таза, адилеттүү жолго түшөбүз.

— Айтматов реалистпи же болбой эле романтизмге ыктап кетеби?

— Реализм жана романтизм деген эмне экенин аныктап алалы. Реализмдин негизинде турмушту болгонун болгондой көрсөтүү дейбиз. Максим Горький өз учурунда романтизмге "кыялдагы ой кошумчаланган чындык" деп аныктама берген. Демек, Чыңгыз Төрөкуловичтин чыгармаларында романтизм менен реализмдин абдан ширелишкен синтези бар. Деги эле адабиятта бир агым же болбосо бир метод өзү гана жашабайт. Башка ыкма-агымдардын ширелиши, катнашы болуп турат.

Декан гуманитарного факультета Кыргызско-Турецкого университета Манас, доктор филологических наук, профессор Лайли Укубаева
© Фото / из личного архива Лайли Укубаевой
Үкүбаева: казак жазуучусу Айтматовго “баланы өлтүрүп коюп, орозкулдардын жеңишин жазып жатасың” деген

— Айтматовдун улуттук фольклорду колдоно билгени көптөрдү таң калтырып келери чындык. "Манас" эпосундагы "баланы кармап алалы, башына шири салалы" деген эки сабынан "маңкуртизм" деген терминди дүйнөгө жайылта алды. Чыгармачылыгындагы фольклордун орду тууралуу эмнелерди айтып бере аласыз?

— Бул абдан чоң маселе. Айтматов чыгармачылыктын башатында фольклор менен азыктанган десек жаңылыштык болот. Ал чыгармачылыгынын бийиктигине көтөрүлүп, фольклорго ошол бийиктиктен караган. Александр Пушкин сыяктуу. Ал дагы чыгармачылыгында кыйлага көтөрүлүп, анан кайра фольклорго кайтып жомокторду жазып жатпайбы. Ошол сыяктуу. Анткени Айтматов чыгармачылык жолунда улуттук маселелерди көтөрүп, алардын чечилбей келе жатканын айткан. Кийин ал биздин улуттук фольклорго, Манаска кайтып келген. Булар анын чыгармаларына абдан чоң гүлазык берген. Анткени, жогоруда белгиленгедей, "маңкуртчулук" деген нерсе дүйнөлүк термин болду. Бирок ал фольклорду турушу менен эле сюжетин колдонбостон, ага философиялык позициядан ой жүгүртүп алкагын кеңейткен. Мисалы, башына шири кийгизсе бала аң-сезимин жоготуп, эч нерсени ойлонбой калат. Мына ушул нерседен ал чоң, планетардык маселени алып чыккан. Өткөндү унутуп койсок, келечегибиз күмөн боло тургандыгы.

Экинчиден, ошол учурда дүйнөдө "кансыз согуш" жүрүп, өзөктүк согуш коркунучунун алдында турган. Бир эле акылсыз адам кнопканы басып койсо дүйнө ойрон болушу ыктымал болчу. Ошондуктан Болгариядагы симпозиумда Айтматов: "элдин алдыңкы акыл-эси, интеллигенция катарында айта турган сөздү бүгүн айтышыбыз керек. Эртең кеч болуп "жер энени" жоготуп алабыз" деп, адамзаттын келечегин сактап калуу тууралуу сүйлөгөн. Ошондон кийин "Мезгил жаңы ойлонууну талап кылат" деген темада алгачкы Ысык-Көл форумуна дүйнөлүк маданият ишмерлерин чакырып, жаратылышты коргоо, адамдын абийирин сактап калуу, өзөктүк согушту болтурбоо маселелерин талкуулашкан. Ошол маңкуртчулуктан кутулуунун жолун издешкен. Эпостон алынган кичинекей нерсени андан ары чоңойтуп, курч эмоционалдык, экспрессивдик таасир этүү даражасына жеткирген.

— Айтматовдун чыгармаларынын негизинде кинолор тартылып, пьесалар коюлуп, учурда бүтүндөй Айтматов таануу илимин жаратты. Изилдөө иштери залкар жазуучунун биз үчүн жаңы нерсесин ачыктай алабы?

— Биринчиден, Айтматов бүтүндөй доор. Анткени ал адабиятта эле жаңы бийиктиктерди жаратпастан, кинематография, опера жана балет, музыка, сүрөт, театр ж.б. маданияттын бардык тармагына таасири күч. Анын чыгармаларынын негизинде жана анын таасиринде жазылган чыгармалар маданиятыбызды, искусствобузду жаңы бийиктикке көтөрүп салганы чындык.

Экинчиден, Айтматов жөнүндө айтыла турган сөз али алдыда. Анткени ар бир муун өзүнчө окуйт, жаңы нерселерди табат. Балким, буга чейинки изилдөөлөр анын чыгармаларынын бир эле жагын ачкандыр. Бул багытта эми гана изилдөөгө киришип жаткан жаштарыбыз дагы жок эмес. Ошондуктан бул биздин чоң кенчибиз.

Белгилер:
проза, фольклор, жашоо, чыгарма, каармандык, адабият, Чыңгыз Айтматов
Тема боюнча
Бишкекте Айтматовдун эстелигине гүл коюлуп, студенттерге тасмасы көрсөтүлдү
Жолдошунан, уулдарынан, келининен ажырап... "Саманчынын жолундагы" таберик сүрөт
Талаа. Архив

Дүйшөмбүгө карата аба ырайы

19-апрелге караган түнү өлкөнүн көпчүлүк аймактарында жаан, тоолуу райондордо кар жаашы ыктымал. Ысык-Көл облусунда жаан-чачын күтүлбөйт.

БИШКЕК, 18-апр. — Sputnik. Дүйшөмбү, 19-апрелде, күндүз республиканын дээрлик бардык аймактарында күн ачык болот. Бир гана Нарын облусунун кээ бир жерлеринде жаан, тоолуу райондорунда кар жаашы ыктымал. Бул тууралуу Кыргызгидромет кабарлады.

Маалыматка ылайык, батыштан соккон шамалдын ылдамдыгы секундасына 4-9 метрге жетет.

Абанын температурасы Чүй өрөөнүндө +18...+23, Талас жергесинде +16...+21, Ош, Жалал-Абад, Баткен облустарында +20...+25, Ысык-Көл, Нарын аймактарында +12...+17 градус болору айтылды.

Күндүн табы Бишкекте +21...+23, ал эми Ошто +23...+25 градусту көрсөтөт.

Белгилер:
аба ырайы, Кыргызстан
Тема боюнча
Жаан-чачындуу болот. Келерки аптанын аба ырайы
Tik Tok жана Instagram блогер Ажар Сатарбаева

Селсаяктар менен иштеген Ажар: блогерликтен айына 200 миң сом табам

(жаңыланган 20:51 18.04.2021)
Ажар Сатарбаева үй-жайсыз калган селсаяктарды тамактандырып, кийинтип жасандырган видеолору менен социалдык тармактарда атагы чыккан. Учурда Tik Tok жана Instagram тармагынан айына 200 миң сомдой табарын айтат.

Блогер кыз болгону 18 жашта, учурда Ош шаарында жашайт. Ал окуусун таштап блогер болууну чечкен. Жеке баракчасындагы катталуучулары миллионго жеткенде муктаж үй-бүлөгө батир белек кылуу ниети бар.

Sputnik Кыргызстан агенттигинин кабарчысы селсаяктарды сулуулап таанымал болгон бийкеч менен маек курду.

— Социалдык тармакта алгач кайсы видеоңуз менен таанымал болдуңуз?

— Көчөдө кайыр сурап отурган байке менен эжени сулуулап көрсөткөн видеом элге көбүрөөк жакты окшойт. Tik Tok тармагында 2 миллион көрүүчү топтоду. Кыргызстанда эле эмес, коңшу өлкөлөрдө да абдан популярдуу болуп кетти. Казакстандан да көп көрүшөт. Алардын блогерлери менен да иштешип турам. Андан сырткары, россиялык көрүүчүлөрүм да бар.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от Ажар 🦄 (@ajara_alisherovna)

— Селсаяктар менен иштешүү коркунучтуу эмеспи, туугандары көрүп калса маселе жаралбайбы?

— Чындыгында коркунучтуу, чочулайсың. Анткени алар көбүнчө спирт ичимдигин ичип алышат эмеспи. Ошондуктан дайыма жаныма оператор менен кошо досторумду да алып алам. Лөлүлөрдүн айылына барып, аларга шириндиктерди таратканда коопсуздук кызматкерлерин да чакырганбыз. Тилекке каршы, алар келе алышпай, өзүбүз эле барганга туура келген.

Бир байкени жасандырып видеосун чыгаргандан кийин "мен анын кызымын" деп бирөө коркуткан. Көчөгө чыккандан кооптонуп жүргөн күндөр да болду. Кийин ал жоголуп кетти.

Негизи ар кимди өзүнүн уруксаты менен тарткандыктан, эч кандай маселе жаралбашы керек.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от Ажар 🦄 (@ajara_alisherovna)

— Селсаяктарды видеого түшүп берүүгө кантип көндүрөсүз?

— Алдын ала ар бири менен келишип алам. "Бир эле мен эмес, башкалар да көрүп сиздерге жардамга кол сунушу керек" десем сүйүнүү менен макул болушат. Лөлүлөр менен макулдашуу мен үчүн кыйын болду. Анткени алар көп жана тили да башкача. Анан айыл башчысы менен сүйлөшүп түшүндүрүп, араң тартып келгенбиз.

— Өзүңүз эч жерде иштебесеңиз каражатты кайдан аласыз?

— Башында ата-энемден акча алып жүрдүм. Азыр баракчаларымдан тапканым өзүмө жетет.

Tik Tok и Instagram блогер Ажар Сатарбаева
© Фото / Рамазан Аманов
Блогер Ажар: хайп үчүн темалар аябай көп жана белгилүү болууга эң оңой жол. Бирок мен хайп жок эле өз эмгегим менен көтөрүлгүм келет.

— Эмне себептен үй-жайсыз адамдар менен иштөөнү чечтиңиз?

— Алар жөнөкөй эле тамак-ашты көргөндө, жегенде чоң нерсе бергендей көзүнө жаш келип, аябай кубанышат. Биз барктай албаган нерсеге ушунчалык сүйүнгөнү мага жагымдуу эмоцияларды жаратат. Эгер дагы чоңураак нерсе тартууласа, кандай абалда болушары мага кызык. Ошон үчүн да жардам берүүгө ынтызар болуп турам.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от Ажар 🦄 (@ajara_alisherovna)

— Сиз кийиндирип, тамактандыргандан кийин аракет кылып өзгөргөндөрү болдубу?

— Кээде аларды көчөдөн көрүп калам. Бир ирет эле жакшы тамактантып, кийиндирип коюу менен өзгөртүү кыйын. Аларга көп адам бир нече жолу көмөктөшүшү керек. Азырынча бирөөсү менен жашоосу өзгөргөнгө чейин алектене элекмин. Буюрса, андай да планым бар.

— Муну хайп үчүн эле тартат дегендерге кандай жооп берер элеңиз?

— Эгерде хайп үчүн тартсам, менин катталуучуларым мындан бир топ эле көп болмок. Анткени хайп үчүн темалар аябай көп жана белгилүү болууга эң оңой жол. Хайп элдин жинине тийген, ызы-чуу жарата турчу нерсе. Ага эмгек кылып деле кереги жок. Мен хайп жок эле өз эмгегим менен жакшы контенттерди, ар кандай идеяларды жаратуу менен көтөрүлгүм келет.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от Ажар 🦄 (@ajara_alisherovna)

— Tik Tok менен Instagram тармагынан кантип канча каражат табасыз?

— "Иштесең, тиштейсиң" дегендей эле эмгегиңе жараша каражат табасың. Мен 24 саат убактымды ушул нерсе менен өткөрөм десем болот. Эң негизгиси, жакшы видеолордун артынан көрүүчүлөрдү топтоп, жарнама жүктөп, гив уюштуруп жана башка жолдор менен каражат табам. Таң атканча уктабай идеяларды ойлоп, пландаштырып чыккан күндөрүм болот. Кээде жумалап бир контенттин артынан чуркайм. Эс алууга барамбы же башка жаккабы, сөзсүз видео тартып баракчама киргизем. Жадагалса үйгө конок келип бошой албай жатсам да убакыт таап, "сториске" бир нерсе бөлүшөм. Ошолордун натыйжасында айына орто эсеп менен 200 миң сомдой каражат табам.

— Кандай контенттердин үстүндө иштейсиз? Аудиторияңыз үчүн жоопкерчиликти сезесизби?

— Албетте, өзүмө жаккан, ошол эле учурда элге пайдасы бар видеолорду жарыялагым келет. Көбүнчө коопсуздук маселесин да чагылдырган, аялдардын укугун коргоо боюнча видеолорду тартам. Эч качан туура эмес багытка үндөгөн видео жарыялабайм. Аудиторияма жоопкерчиликтүү мамиле жасайм. Мени менен иштешкендер да жоопкерчиликсиз мамиле жасашса уруша кетем.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от Ажар 🦄 (@ajara_alisherovna)

— Блогерликти кесип катары кабыл аласызбы?

— Менден сурагандарга кесибим блогер деп жооп берем. Башка кесиптердей эле бул тармакка да кызыгасың, өз алдыңча изилдейсиң, тажрыйба топтойсуң. Кээде моралдык жактан чарчап, энергия кетирип негативдерге чыдашың керек болот. Ошондо натыйжа чыгат. Негизи эле 15 секундалык видео тартып чыгарыш да оңой-олтоң иш эмес. Башка блогерлердин негизги кесиби бөлөк, блогерликти кошумча жумуш катары гана кабыл алышат. Мен баарын таштап, атайын ушул тармакта иштейм деп бел байлагам. Мурда бизнес-менеджмент адистигине окуп жаткам, аны сырттан окууга которум салдым. Башында ата-энем каршы болду, аларды да ынандырдым.

Tik Tok и Instagram блогер Ажар Сатарбаева
© Фото / Рамазан Аманов
Блогер Ажар: Чындыгында 18 жашка чыккандан баштап баракчама жазган жигиттердин саны арбыды.

— Ата-энеңиз кантип макул болушту, дегеле алар эмне менен алектенишет?

— Башында аябай эле каршы болушкан. "Баарын жыйыштыр, андан көрө сага өзүбүз башка бизнес ачып берели" деп да жүрүштү. Мага ушул жумушум жагат, өзүм иштеп каражат табам деп көгөрүп туруп алдым. Азыр бир аз түшүнүп калышты, туура эмесин айтып, идеяларын да сунуштап калышат. Алар бизнес менен алек. Ош шаарындагы магазиндерге товар берип иштешет. Мен үйдө улуусумун, эки иним мектеп окуучулары.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от Ажар 🦄 (@ajara_alisherovna)

— Жаш, сулуу кыздардын артынан чуркаган жигиттер көп болот эмеспи. Жеке жашооңуз тууралуу сурабай койсок окурмандар бизди кечирбейт болуш керек.

— Чындыгында 18 жашка чыккандан баштап баракчама жазган жигиттердин саны арбыды. Аларды такыр ачып окубайм, аябай көп, кантип жетишмек элем (күлүп). Менин кыялымдагы жигит адекваттуу, маданияттуу, максатын так билген жана аракетчил болушу керек. Азыр андай мырзага жолуктум же кезиге элекмин деп айта албайм. Жеке жашоо жеке бойдон калсын дейли...

Белгилер:
Ажар Сатарбаева, социалдык тармак, жумуш, каражат, селсаяк, блогер
Тема боюнча
Короосуна кафелдин 70 түсү менен сүрөт тарткан Бегимгүл. Аксылык кыздын маеги
Менеджер Эсеналиева: ырчылар шарт жок жерде фонограмма менен ырдашы керек
Кирпик жасоодон баштаган бизнесим миллионер кылды. 20 жаштагы Ырыс менен маек
Афганистандагы АКШ аскерлери. Архив

Афганистандан америкалык аскерлердин чыгарылышын талибдер тескөөдө

(жаңыланган 23:11 18.04.2021)
“Талибан”* террордук уюму Кошмо Штаттарга Афганистандан аскердик күчтөрдү чыгарып кетүүгө катуу талап коюп, Вашингтонду көп полярдуу дүйнөнүн реалдуулугуна кайтарууда.

АКШ Ак үйү узаган аптада Афганистандан америкалык аскерлердин 11-сентябрда чыгарыларын маалымдаган эле. Бирок талибдер АКШнын аскердик күчтөрүн 1-майга чейин чыгарып кетүүнү (2020-жылдын 29-февралындагы Дохада кол коюлган макулдашуунун шарттарына ылайык) кескин талап кылды. Аскерий баяндамачы Александр Хроленко ушул жагдай туурасында ой калчаган.

АКШ администрациясы дароо жооп кайтарып, аскерлер Афганистандан 1-майдан тарта чыгарыларын жар салды. Ага удаа эле НАТОдогу союздаштары ошол күнү “Чечкиндүү колдоо” миссиясынын күчтөрүн да чыгарып кетүү жөнүндө чечим кабыл алышты.

Кошмо Штаттардын президенти Жо Байден аталган республикада америкалык аскерлердин болушу туруктуу өкмөт түзүүгө көмөк болбойт десе, АКШнын коргоо министри Ллойд Остин аскердик күчтөр Афганистандагы вазийпасын аткарып, ошондой эле “экономика, жарандык коомчулук жана саясат жаатындагы өсүшкө өбөлгө болгудай” иш алпарды.

Пентагон жана анын союздаштары Ислам республикасында жүз миллиарддаган долларды сарптап, миңдеген жоокеринен айрылып, кадыры кетип акыры байкуш мамлекетти кечээги эле касташкан тарапка – талибдерге калтыруунун эмне зарылдыгы бар эле? Тилекке каршы, жоопсуз собол.

Аткарылышы кыйын

Борбордук чалгындоо башкармалыгынын директору Уильям Бернс 14-апрелде күчтөрдүн чыгарылышы олуттуу тобокелчилик экенин, америкалык аскердик күчтөрдүн катышуусу жыйыштырылса бир топ өлкөлөрдө ишмердигине тыюу салынган "Ислам мамлекети" жана "Аль-Каида" түзүмдөрүнүн таасири Афганистанда калыптанышы ыктымал деп божомолдоду.

АКШ президентинин улуттук коопсуздук боюнча мурдагы кеңешчиси Жон Болтон ушул тапта күчтөрдү чыгарып кетүү өлкөдөгү бийликти "Талибанга" карматуу менен барабар экенин белгиледи. Ал ортодо талибдер согуштук аракеттерди кайра тутантуу, башкача айтканда, эгер АКШ жана НАТО макулдашылган мөөнөткө, тагыраак, 1-майга дейре күчтөрүн чыгарып кетпесе чет элдик аскерлерге "жихад" уюштуруу ниетинде. "Талибандын"* позициясын Забиулла Моджахед да мурдараак мындай тейде аларга жеткирген: "Байден майга чейин аскерлерди алып кетүү татаал экенин айтты, анткен менен биз Дохадагы келишим аткарылышы кажет деп эсептейбиз. Себеби аны жүзөгө ашыруу – Афганистан менен Кошмо Штаттардын ортосундагы учурдагы көйгөйдү чечүүнүн жападан жалгыз ыкмасы".

Логистика жагынан 3-5 миң аскерди транспорттук учактар менен ташууга он төрт күн толук жетишерлик. Афганистан Ислам Республикасынын улуттук жарашуу боюнча Жогорку кеңеши жыйырмадан ашуун сунушту, анын ичинде президент Ашраф Ганинин тынчтык планын да бирдиктүү программага бириктире алды. Ошентсе да "Талибан"* 14-апрелде Афганистандын келечеги тууралуу сүйлөшүүлөргө катышуудан баш тартты (анын кезектеги баскычы Түркиянын аймагына белгиленген). Талибдердин куралдуу түзүмдөрү өкмөттүк күчтөрдү жеңүү үчүн АКШнын аскерлери жана аскердик техникасынын толук чыгарылышын күтүүдө. Кабул көбүнесе америкалык аскердик-аба күчтөрүнүн террорчуларга сокку урушу менен гана кармалып турат. Афганистан жакынкы келечекте "Ислам эмирлигине" айланып калышы ыктымал.

Америкалык чалгындоочу коомчулук “төмөн же орто деңгээлдеги ишеним менен” россиялык кесиптештери 2019-жылы жана андан мурун да АКШ жана Афганистандагы коалициянын аскерлерине каршы "Талибандын"* чабуулдарын каржы менен дем беришкенин боолголойт. Мындай маалымат булактары сынга да туруштук бере албайт, аларды текшерүүгө да мүмкүн эмес. РФ андай айыптоолорду четке кагат.

Макулдашуу тынчтыкты камсыздай албады

Пентагондун жетекчиси Ллойд Остиндин пикиринде, Афганистандан бир нече миң америкалык жоокердин чыгарылышы аракеттерди башка жакка жумшап, “болочок душмандарды” (“дүйнөлүк тартипти өзгөртүүгө” умтулган Кытай жана Россияны) ооздуктоого же жеңүүгө мүмкүндүк берет. Апийим талааларынын негизиндеги салыштырмалуу аз сандагы террордук топторду жөнгө сала албаган Пентагон кастарын өзөктүк державалардын арасынан издөөдө. Анан калса мындай күмөнсүнүүгө алардын кай бир аракеттери “АКШнын улуттук кызыкчылыктарына каршы келгендиги” гана себеп имиш.

Күчтөр чыгарылып кеткен соң Афганистан жана ага чектешкен Борбор Азия өлкөлөрү ашынган аскердик-диний кыймыл жараткан көйгөйлөрдү таптакыр өз алдынча чечүүгө мажбур болот.

Өлкөдө талибдердин бийлигинин тушунда (2001-жылга дейре) аялдар билим ала алышкан эмес, үй-бүлөдө ала жипти аттагандар калаанын аянттарында дарга асылган, уурулардын колдору кесилип, ал эми телевидениеге театр жана музыка менен катар тыюу салынган.

Фактыны жашырып кое албайсың. 12-апрелде Афганистандын Улуттук коопсуздук башкармалыгы Дохадагы АКШ менен "Талибандын"* макулдашуусу туруктуулукка алып келбегенин айтып чыкты. 2020-жылдын 29-февралынан тарта өлкөдө талибдердин чабуулдарынын саны 24 пайызга өскөнү кабарланды.

"Талибандын"* Катардагы кеңсесинин башчысы Абдул Гани Барадар молдо да 12-апрелде Өзбекстандын президенти Шавкат МирзиёевгеАфганистанда биргелешкен экономикалык долбоорлорду ишке ашыруу демилгеси үчүн ыраазычылык билдирди. Анткен менен бул “жерде” тынчтыкта кызматташууну кепилдебейт. Аскердик-диний кыймыл курамы, көз карашы жана максаттары бирдей эмес. "Талибан"* өз тактикасын өзгөртпөйт, өлкөдөгү зомбулуктун деңгээлин азайтпайт, "Аль-Каида" менен союздук же өнөктөштүк алакаларын үзбөйт.

* “Талибан” - бир катар өлкөлөрдө тыюу салынган террордук уюм

Белгилер:
Талибан, Афганистан, АКШ
Тема боюнча
20 жылда 193 млрд. доллар чыгым болгон. АКШ Афганистанда эмнеге жетишти?
Россия АКШнын абийирин төкпөй согуштан сактап калууга даяр. Себеби