Ilim_tech долбоорунун авторлору Дөөлөс Айбек уулу, Талгар Марлис уулу жана Сыргак Жылкыбаев

Так эмес маалыматка контрчабуул коебуз. Илим жаатында өзгөчө долбоор жасаган жигиттер

933
(жаңыланган 16:49 07.01.2021)
Чет өлкөдө окуп, иштеген Дөөлөс, Талгар жана Сыргак Кыргызстандын илимине салым кошуу максатында Ilim_tech деп аталган долбоор ойлоп табышкан. Анда илим жана технология жаатындагы кызыктуу жана пайдалуу видеолор кыргыз тилинде көрсөтүлөт.

Sputnik Кыргызстан агенттиги долбоорду иштеп чыккан жигиттердин бири Дөөлөс Айбек уулу менен байланышып, жасап жаткан иши тууралуу кененирээк маалымат алды.

Один из авторов проекта Ilim_tech Доолос Айбек уулу
© Фото / из личного архива Доолоса Айбек уулу
Долбоорду түзгөндөрдүн бири Дөөлө Айбек уулу. Учурда Сауд Аравиядагы Падыша Абдуллах атындагы илим жана билим технологиялык университетинде докторантурада окуйт. Мындан тышкары, ошол эле окуу жайда, антенналардын чиптери кандай иштээрин изилдейт.

— Дөөлөс, алгач долбоор тууралуу айтып бересизби?

— 2020-жылы дүйнөнү коронавирус каптап, ал тууралуу эл арасында ар кандай божомол, токулган ойлор тарай баштады. Айрымдар "коронавирус 5G деген антеннадан тарап жатыптыр" деп экөөнү байланыштырып салышты. Мындай нерсе бир гана кыргыз элинде эмес, башка мамлекеттерде да болуп, элдин сабатсыз экенин көрсөттү. Мисалы, вирустун 5G менен кандай байланышы бар? Бул нерселердин баарын көрүп, угуп отуруп, акыры эки теңтуш бала менен элге илим жана технология жаатында бир аз да болсо пайдалуу жана керектүү маалымат берүү максатында ушул долбоорду баштадык. Азыр биз ар бир теманы кыргыз тилинде түшүндүрүп берген видеолорду жасап жатабыз. Мисалы, ошол эле 5G антенна, радиация деген эмне, интернет, ошол эле Google кантип иштей тургандыгы тууралуу видеолорду даярдаганбыз. Бул видеолор кыргыз тилинде жана жөнөкөй тил менен түшүндүрүлөт.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от Илимге Cаякат (@ilim_tech)

— Маалыматтарды интернеттен алып которуп анан видео жасап коесуңарбы?

— Жөн эле алып которуп, жасап койбойбуз. Азыр Instagram Ilim_tech баракчабызга аз эле видео чыкты. Бирок 3-4 мүнөттүк видео 15 саатта жасалат. Себеби ар бир маалыматты 4-5 сайттан карап, анын так, туура экенин текшерген соң гана кыргыз тилине которуп текст жазабыз. Элге түшүнүктүү болуш үчүн колдон келишинче жөнөкөй сөздөрдү колдонууга аракет кылабыз.

Один из авторов проекта Ilim_tech Талгар Марлис уулу
© Фото / из личного архива Талгара Марлис уулу
Талгар Марлис уулу Нарындагы түрк лицейин бүтүрүп, кийин Түркиядагы Билкенд окуу жайында билим алган. Талгар азыркы тапта дүйнөдөгү белгилүү Amazon компаниясында иштейт.

— Долбоорду үч адам иштеп чыктык деп айтып калдыңыз. Баарыңар чет мамлекетте окуп, иштейсиңерби?

— Мен учурда Сауд Аравиядагы Падыша Абдуллах атындагы илим жана билим технологиялык университетинде докторантурада окуйм. Мындан тышкары, ошол эле окуу жайда инженер-электрикмин. Тагыраагы, телефон, антенналардын чиптери кандай иштээрин изилдейм. Долбоорду жасагандардын бири Талгар Марлис уулу Нарындагы түрк лицейин бүтүрүп, кийин Түркиядагы Билкент окуу жайында билим алган. Бул математика боюнча олимпиадаларга катышып, алдыңкы орундарды алып жүргөн жигит. Талгар учурда дүйнөдөгү белгилүү Amazon компаниясында иштейт. Үчүнчү балабыз Сыргак Жылкыбаев. Ал Түркиядагы ОТДУ университетинде электроника тармагында билим алган.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от Илимге Cаякат (@ilim_tech)

— Демек, долбоор Кыргызстанда, бир эле жерде жасалбайт экен да.

— Ооба, үчөөбүз тең Кыргызстандын илим-билим тармагына аз да болсо салым кошкубуз келди. Баарыбыз иштейбиз, убактыбыз тар. Ошентсе да элдин илим, технология жаатында сабатсыздыгын жоюп, аларга керектүү маалымат таратуу максатында долбоорду жасап баштадык. Элди илимге шыктандыргыбыз келди. Жумуштан бош убакыт таап калсак эле ушул долбоорго отурабыз.

Негизи илим жаатына келгенде адамдардын көбү андан кабары жок. Ошол эле "илим" же " докторантура" деген сөздүн маанисин баары эле биле бербейт. Майда көрүнгөнү менен маанилүү нерсени кыргыз тилинде түшүндүрүп берүүгө аракет кылабыз. Мисалы, айрым адамдар "радиация", "5G" деген эмне экенин билбей эле "андай экен, мындай экен" деп туура эмес маалыматтарды таратып жатышат. Ал тууралуу "кайдан уктуңар, түшүндүрүп бергилечи" деп сурасак Whatsapp тиркемесинен дейт. Бирок ал далили жок, туура эмес маалымат экенин билишпейт. Биз ошол так эмес маалыматтарга контрчабуул жасоо максатын койдук. Жөн эле бир адам айтып коюп соцтармактан тарап жаткан далили жок видеолорду биздин илимий жактан далилденип, такталган тасмалар басып, элдин илимге болгон көз карашын өзгөртүш керек.

Азыр долбоордун алкагында видеолорду гана жасап жатсак, кийин аны платформага айлантабыз. Башкача айтканда, ал сайт түрүндө болот. Аталышын "Билерман" деп койдук. Ал жакта биз эле иштебестен, өзүнүн ою, видеосу менен бөлүшкүсү келгендер да болот. Анын ичинен өзүбүз жасап жаткан долбоор  — бул Ilim_tech. Илим жана технология жаатында биздики сыяктуу таанып-билүүчү видеолорду жасагандардын эмгектери да ошол жакка жүктөлөт. Мындан тышкары, сайтта форум сыяктуу бөлүгү болот. Ал жактан каалоочулар физика, математика сабактары боюнча же чет өлкөдөгү окуу жайларга тапшыруу боюнча суроолорун жазып, керектүү жоопторун ала алышат.

Один из авторов проекта Ilim_tech Сыргак Жылкыбаев
© Фото / из личного архива Сыргака Жылкыбаева
Сыргак Жылкыбаев дагы Түркиядагы ОДТУ университетинде электроника тармагында билим алган. Азыр ал Кыргызстанда, жеке ишкерлик менен алектенет.

— Мындай платформа, долбоорлор Кыргызстанда жок болсо керек?

— Кыргыз тилинде, мен билгенден, мындай платформа жок. Мисалы, илим, технология боюнча маалыматтарды англис же орус тилинде интернеттен таап алабыз. Бирок кыргыз тилинде табыш кыйын. Ушул эле долбоордун алкагында кесип тандоого да жардам бергибиз келет. Бул боюнча суроолор 11-класста көп жаралат. Мисалы, инженер болуш үчүн кайсы адистикте окуп, кайсы сабактарга басым жасоо керек. Бүтүрүүчүлөргө багыт берүү максатында видеолорду кыргыз тилинде даярдап чыгарабыз.

— Ушул эле видеолорду теле аркылуу балдарга көрсөтүүнү, ТВларга менен кызматташууну ойлондуңуздар беле? Анткени азыр пандемияда окуучулар ансыз деле аралыктан билим алып жатышат. Балким пайдасын тийгизип калабы деген ой.

— Азыр ТВларга чыгып долбоор тууралуу маалымат берип жатабыз. Балким "Баластан" сыяктуу телеканалдар менен иштешип калышыбыз ыктымал. Дагы кошумчалай кетчү нерсе, азыр элдин көбү баласы деле, чоңу деле соцтармакта отурушат. Алардын ичинен айрымдары керектүү нерсени көрсө, кээ бири пайдасыз бир нерсеге убактысын коротушат. Ошол адамдарга кичине болсо да пайдалуу болсун деп алгач видеолорду ошол жакка жүктөдүк. Бул видеолор баарына кызык жана керек деп ойлойм.

933
Белгилер:
Кыргызстан, видео, долбоорлор, илим
Тема боюнча
Русланова: чек арага жакын жашаган жаштарды чатакта тил табышууга үйрөтөбүз
Канададагы англис тили мугалими Айдина: кымбат кийинип дүкөндүн алдын шыпыргандар көп
Москванын көчөлөрүнүн биринде беткапчан бара жаткан адамдар. Архивдик сүрөт

РФте жүргөн мигранттар 15-мартка чейин документтерин иретке келтириши керек

29
(жаңыланган 18:29 20.01.2021)
Эгер Россияда туруктуу же убактылуу жүргөн кыргыз жарандары коюлган талаптарды аткарбаса, өлкөдөн чыгарылып, кайра кирүүгө тыюу салынмакчы.

БИШКЕК, 20-янв. — Sputnik. Кыргызстандын Россияда иштеп жүргөн жарандары ушул жылдын 15-мартына чейин документтерге байланыштуу иштерин бүтүрүп алышы керек. Бул тууралуу Кыргызстандын РФтеги элчилигинен билдиришти.

Маалыматка караганда, Россия президенти "COVID-19 инфекциясынын андан ары жайылуу коркунучуна байланыштуу чет өлкөлүк жарандардын укуктук абалын жөнгө салуу боюнча убактылуу чараларды узартуу жөнүндө" жарлыкка кол койгон. Документтеги талаптарга ылайык, төмөнкүлөрдү аткаруусу зарыл:

  • ID-card же жалпы жарандык паспортту жарактуу мөөнөтү бүткөн соң өз убагында алмаштыруу;
  • Россиянын аймагында жүрүү үчүн документтерин (убактылуу жашоого уруксат, мөөнөтү бүткөндүгү тууралуу белгиси менен миграциялык карта, каттоосу) Россиянын мыйзамдарына ылайык калыбына келтирүү;
  • зарыл болгон учурда жумуш берүүчүлөр менен эмгек келишимдерин жана контрактыларын узартуу;
  • административдик укуктарды бузгандыгы үчүн салынган айыптарын жоюу;
  • Россиянын аймагынан өз эрки менен чыгып кетүү (эгер мурда өлкөдөн чыгаруу боюнча чечим кабыл алынган болсо).

Эгер Россияда туруктуу же убактылуу жүргөн кыргыз жарандары жогорудагы талаптарды аткарбаса, өлкөдөн чыгарылып, кайра кирүүгө тыюу салынмакчы.

29
Белгилер:
документ, мыйзам, талап, Кыргызстан, Россия
Тема боюнча
Россия Кыргызстанга кезектеги гумжардамын жөнөттү
Путин мигранттарды курулушка жумушка алуу тартибин жеңилдетүүнү тапшырды
Россиянын курулуш компаниялары мигранттарга муктаж болууда
Кыргызстан менен Россиянын желектери. Архивдик сүрөт

Россия Кыргызстанга кезектеги гумжардамын жөнөттү

26
(жаңыланган 18:06 20.01.2021)
Аталган гумжардам Саламаттык сактоо министрлигинин Ооруларды алдын алуу жана мамлекеттик санитардык-эпидемиологиялык департаментине бериле турганы айтылды.

БИШКЕК, 20-янв. — Sputnik. Коронавирус менен күрөшүү үчүн Россия Кыргызстанга кезектеги гуманитардык жардамын жөнөттү. Бул тууралуу РФтин КРдеги элчилигинен кабарлашты.

Ага ылайык, Роспотребнадзор COVID-19ду лабораториялык диагностика кылуучу 20 000 реагентин алып, ошол эле күнү жүк Кыргызстанга жиберилген.

Аталган гумжардам Саламаттык сактоо министрлигинин Ооруларды алдын алуу жана мамлекеттик санитардык-эпидемиологиялык департаментине бериле турганы айтылды.

Кыргызстан Россияга көрсөткөн жардамы жана колдоосу үчүн ыраазычылык билдирген.

26
Белгилер:
коронавирус, реагент, гуманитардык жардам, Россия, Кыргызстан
Тема:
Коронавируска байланыштуу Кыргызстандагы кырдаал
Тема боюнча
Россия Кыргызстанга 200 миң ПЦР-тест система берди
Футбол калысы. Архив

Кыргызстандан үч калыс ФИФАнын абройлуу тизмесине алынды

0
(жаңыланган 18:55 20.01.2021)
Дүйнөлүк уюмда Кыргызстандан жалпысынан 17 калыс бар. Алардын алтоосу футбол калысы, сегизи жардамчы (каптал калысы) жана үч калыс футзалдан.

БИШКЕК, 20-янв. — Sputnik. Кыргызстандын үч калысы Дүйнөлүк футбол федерациясынын (ФИФА) 2021-жылдагы тизмесине киргизилди. Бул тууралуу өлкөнүн футболдук союзунан кабарлашты.

Рефери из Кыргызстана Медербек Тайчиев, Зайниддин Алимов и Нурзат Аскат уулу впервые вошли в список арбитров ФИФА на 2021-й год
Ата мекендик футбол адистери Медербек Тайчиев, Зайниддин Алимов жана Нурзат Аскат уулу алгачкы ирет аталган тизмеге алынган

Ата мекендик футбол адистери Медербек Тайчиев, Зайниддин Алимов жана Нурзат Аскат уулу алгачкы ирет аталган тизмеге алынган. Дүйнөлүк уюмда Кыргызстандан жалпысынан 17 калыс бар. Алардан алтоосу футбол калысы, сегизи жардамчы (каптал калысы) жана үч калыс футзалдан.

Белгилей кетсек, Дайырбек Абдылдаев, Нурзат Аскат уулу, Денис Шалаев, Медербек Тайчиев, Зайниддин Алимов жана Вероника Бернацкая ФИФА тизмесиндеги реферилер. Аталган тизме авторитеттүү болуп саналат.

Сергей Грищенко, Исмаил Талипжанов, Замир Чыныбеков, Элдияр Салыбаев, Рамина Цой, Артем Скопинцев, Хусан Джалалдинов, Канат Мырсабеков реферинин жардамчысы болуп саналат.

Ал эми Нурдин Букуев, Чыңгыз Мустафаев жана Элдияр Келдибеков ФИФАнын футзал калыстарынын катарында.

0
Белгилер:
тизме, ФИФА, калыс, футзал, футбол
Тема боюнча
Азия кубогунда алгачкы голду киргизген футболчу "Алай" клубуна алынды
Кыргызстандык Токабаев АФКнын чемпиондор лигасынын финалына комиссар болду. Сүрөт