Баткен шаары. Архив

Чет элдиктерге мүлк сатпайт, калктын саны өсөт. Баткенге берилчү статустун жобосу

2025
(жаңыланган 20:04 16.02.2021)
Эгер өзгөчө аймак статусу берилип калса, баткендиктер бир катар социалдык жеңилдиктерди алып, облусту өнүктүрүү боюнча мамлекеттик программа иштелип чыгат. Ал эми чет элдик жарандарга мүлк сатууга тыюу салынмакчы.

Бүгүн премьер-министр Улукбек Марипов Баткен облусуна өзгөчө статус берүү маселеси каралып жатканын билдирди. Ага ылайык, облуска жаңы дайындалган жетекчи Өмүрбек Суваналиев тиешелүү сунуштарын даярдап, жакын арада өкмөткө алып келет.

Эгер бул демилге ишке ашса, Баткендин жашоочуларына кандай жеңилдик жана артыкчылыктар берилиши мүмкүн. Sputnik Кыргызстандын кабарчысы ушул жагдайды билип көрдү.

Өзгөчө статус берүүнүн максаты

2011-жылы "Кыргыз Республикасынын айрым чек ара аймактарына өзгөчө статус берүү жана аларды өнүктүрүү жөнүндө" мыйзамы кабыл алынып, 2012-жылдын 1-январында күчүнө кирген. Дал ушул мыйзамга ылайык, чек ара аймактарына өзгөчө статус берилет.

Анын максаты Кыргызстандын чек ара аймактарын бекемдөө, улуттук коопсуздукту, аймактын бүтүндүгүн жана мамлекеттик чек аранын кол тийбестигин камсыз кылууну көздөйт. Ошону менен бирге аймактагы калктын жашоо-турмушунун сапатын жана иш менен камсыз кылуу деңгээлин жогорулатуу болуп саналат.

Өзгөчө статуска ээ аймактын коопсуздугун камсыз кылуу жана социалдык-экономикалык жактан өнүктүрүү боюнча мамлекеттик программа иштелип чыгат.

Ал социалдык-экономикалык өнүктүрүү, КР чек ара аймактарына аймактык, экономикалык, демографиялык, маданий-диний жана башка түрдөгү экспансия менен агрессияга каршы күрөшүү чараларын камтыйт.

Өкмөт иштеп чыккан мамлекеттик программаны Жогорку Кеңеш бекитет.

Чектөөлөр

Өзгөчө статуска ээ болгон чек ара аймактарында чет өлкөлүк жарандарга, жарандыгы жок адамдарга жана чет өлкөлүк юридикалык жактарга кыймылсыз мүлк объектилерин менчигинин түрүнө карабай сатууга (жеке менчигине өткөрүп берүүгө) тыюу салынат. Бирок бул норманын кайрылмандарга тиешеси жок.

Өкмөт белгилеген чек ара режиминин алкагында чет өлкөлүк жарандардын кириши, жашап турушу, иш жүргүзүүсү өзүнчө белгиленген тартипте ишке ашырылат.

Кандай калктуу конуштарга өзгөчө статус берилет?

  • Социалдык-экономикалык өнүгүүсү начар, калктын жашоо деңгээлинин төмөндүгүнүн жана элдин агылып кетишинин кесепетинен кырдаал туруктуу болбогон аймакка;
  • Табигый-климаттык шарты оор, өздөштүрүлүүсү начар жана аймактын негизги бөлүгүнө жетүү кыйын болгон аймакка;
  • Кыргыз Республикасынын улуттук коопсуздугуна коркунуч жаралуу тобокелдиги, алардын кесепеттери негизги улуттук кызыкчылыктарга олуттуу зыян келтириши жана КРдин конституциялык түзүлүшүнө, аймактык бүтүндүгүнө жана эгемендигине түздөн-түз таасир этиши мүмкүн болгон аймакка.
  • Өзгөчө статуска ээ болгон чек ара аймактарынын тизмеги КР өкмөтү тарабынан бекитилет.
  • Өзгөчө статус берилген аймакты өнүктүрүү жаатындагы мамлекеттик иштер:
  • Жер участокторун өздөштүрүү, инфраструктурасын жакшыртуу жана өнүктүрүү;
  • Коопсуздугун камсыз кылуу жана социалдык-экономикалык өнүктүрүү боюнча мамлекеттик программаны иштеп чыгуу жана ишке ашыруу, финансылык жактан колдоо;
  • Тургундардын жашоо-турмушунун сапатын жогорулатуу үчүн шарттарды түзүү жана КРдин калктуу конуштарын социалдык-экономикалык өнүктүрүү деңгээлиндеги айырмачылыктарын кыскартуу;
  • Тургундарды иш менен камсыздоо деңгээлин жогорулатуу;
  • Жаратылыш ресурстарын сактоону жана сарамжалдуу пайдаланууну камсыздоо;
  • Жергиликтүү тургундардын арасынан адистерди даярдоо, алардын квалификациясын жогорулатуу жана КРдин жаш адистерин чек ара аймагындагы калктуу конуштарга тартуу үчүн шарт түзүү;
  • Өнүктүрүүгө тиешелүү республикалык программаларды, изилдөөлөрдү координациялоо жана финансылык жактан колдоо;
  • Жаратылыштык, техногендик жана эпидемиологиялык мүнөздөгү мүмкүн болуучу өзгөчө кырдаалдарды болжолдоо жана алдын алуу;
  • Коомдук жана чек ара коопсуздугун камсыз кылуу үчүн укук коргоо органдарын жана Чек ара кызматын чыңдоо;
  • Калкын аскердик-патриоттук жактан даярдоо боюнча иштерди күчөтүү;
  • Өзгөчө статус алган аймактан КР жарандарынын миграциясын алдын алуу үчүн шарттарды жакшыртуу;
  • Кыргыз Республикасынын жарандарын туруктуу жашоого тартуу, калктуу конуштардын жана ал жерлерде жашаган элдин санын көбөйтүүгө шарттарды түзүү;
  • Чек ара аймактарында чектеш сооданы ишке ашыруу үчүн жеке жана юридикалык жактарга шарттарды түзүү;
  • Кыргыз Республикасынын өзгөчө статуска ээ болгон айрым чек ара аймактарын өнүктүрүү жаатындагы башка милдеттерди чечүү.

Мамлекеттик органдар жана жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары өзгөчө статуска ээ болгон чек ара аймагын өнүктүрүү жаатындагы өздөрүнүн милдеттерин жана башка артыкчылыктуу функцияларды аткарат.

Жергиликтүү тургундарга көрсөтүлчү социалдык колдоо

Мамлекет туруктуу жашаган жарандарга мамлекеттик кепилдиктерди, компенсацияларды жана жеңилдиктерди белгилөө аркылуу социалдык колдоо көрсөтөт.

Компенсациялардын өлчөмү жана аларды төлөө тартиби өкмөт тарабынан аныкталат.

Администрациялык-аймактык түзүлүштөрдүн бюджеттеринин, ишканалардын, мекемелердин, уюмдардын (жумуш берүүчүлөрдүн) каражаттарынын эсебинен кошумча кепилдиктер жана компенсациялар берилиши мүмкүн.

Жогоруда аталган мыйзамдын ченемдерин бузган тараптар Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык жоопкерчилик тартат.

2025
Белгилер:
Баткен облусу, жеңилдик, мыйзам, аймак, статус, чек ара
Тема боюнча
Бишкекте чек ара көйгөйүн тез арада чечүүнү талап кылып митингге чыгышты. Сүрөт
Баткен облусуна өзгөчө статус берүү маселеси карала баштады
Гезиттер. Архив

"Кыргыз Туусуна" жаңы башкы редактор дайындалды

5
Басма үйүнүн мурдагы жетекчиси Эрнис Балбаков үстүбүздөгү жылдын февраль айында иштен кеткен. Бүгүн жаңы жетекчи дайындалды.

БИШКЕК, 3-мар. — Sputnik. Мырзакат Тыналиев "Кыргыз Туусу" басма үйүнүн директору-башкы редактору болуп дайындалды. Бул тууралуу өкмөттөн билдиришти.

Тийиштүү буйрукка премьер-министр Улукбек Марипов кол койгон.

Эске салсак, басма үйүнүн мурдагы башкы редактору Эрнис Балбаков үстүбүздөгү жылдын февраль айында иштен алынган болчу.

5
Белгилер:
редактор, гезит, "Кыргыз Туусу" гезити, Кыргызстан
Тема боюнча
Балбаков: "Кыргыз Туусу" мамлекеттик болгону менен өкмөттөн каржыланбайт
Саламаттык сактоо министрлигинин алдындагы ден соолукту бекемдөө борборунун туура тамактануу боюнча адиси, диетолог Марина Дүйшөнкулова

Кыска убакытта арыктоо эмнеси менен кооптуу. Диетолог Дүйшөнкулованын маеги

12
Жаз келип, көпчүлүк аялдардын көйгөйү ашыкча салмактан арылуу болуп жатса керек. Айрымдары эртеден кечке суу ичсем тезирээк арыктайм деп ойлошу мүмкүн. Бирок бул чоң жаңылыштык дейт диетолог.

Саламаттык сактоо министрлигинин алдындагы ден соолукту бекемдөө борборунун туура тамактануу боюнча адиси, диетолог Марина Дүйшөнкулова Sputnik Кыргызстан агенттигине туура тамактануу, туура арыктоо тууралуу айтып берди.

— Көпчүлүк ашыкча салмактан тез эле арылууну каалашат эмеспи. Ал үчүн кандай эрежелерди кармоо керек?

— Туура. Сиз айткандай көп аялдар убакытты биринчи орунга коюп, тез арада арыктоону каалашат. Айрымдары бир айдын ичинде 10 килограммга чейин салмак таштайбыз дешет. Ошентсе болот, бирок бул организмди стресске тушуктурат.

Адам бир ай же бир жуманын ичинде семирип кетпейт да. Акырындап салмак кошуп, акырындап толот. Эгер бир айдын ичинде 10 килограммга семирип кетсе, анда ал патология болушу ыктымал. Адам канча убакытта салмак кошсо, арыктаганга деле ошончо убакыт кетет.

Ашыкча салмактан арылуу үчүн тамактанууга эле көңүл бурбай жашоо образын да өзгөртүү керек, кыймыл да маанилүү.

Арыктайм деген адам биринчи кезекте тамактануусуна көңүл бурушу керек. Тамак рационунда витамин, белок, углеводдун баары болушу шарт. Мындан сырткары, суунун өлчөмүн жөнгө салганы дурус. Себеби организмдин басымдуу бөлүгү суудан турат. Суунун көлөмүн эсептеген оңой эле. Мисалы, ар бир килограмм салмакка 30 миллилитр суу туура келет. Эгер адамдын салмагы 50 килограмм болсо, аны 30га көбөйтүп салмагына жараша суу ичет.

Специалист центра укрепления здоровья Минздрава, диетолог Марина Дуйшонкулова в офисе Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Саламаттык сактоо министрлигинин алдындагы ден соолукту бекемдөө борборунун туура тамактануу боюнча адиси, диетолог Марина Дүйшөнкулова

Негизи ар бир адам күнүнө беш маал тамактанышы керек. Анын ичинде үч маал (эртең менен, түштө, кечинде) толук тамактануу болсо, алардын ортосунда айран, алма, жаңгак сыяктуу азыктар менен шам-шум этүү зарыл.

Жөнөкөй эле формуласын мисал кылып айтып берейин. Эртең менен турганда бир стакан жылуу суу ичесиздер. Аны дароо эле жутуп салбай, улам ууртап, бөлүп ичкен оң. 20-30 мүнөттөн кийин эртең мененки тамакты жеш керек. Маселен, акшактардын түрүнөн жасалган ботко. Ушул жерден бир азык тууралуу айта кетейин. Баарыбыз билген гречка арыктайм дегендерге миңдин бири. Себеби анда белок көп. Ал кан тамырлардагы холестеринди, ичти да тазалайт. Эртең менен гречкадан жасалган ботко жеп кетсең түшкө чейин курсакты ачтырбай, адамды ток алып жүрөт.

Түштө деле бууга, сууга бышкан тамактарды жеген жакшы. Айрымдар "арыктайм" деп эртең менен бир тамак, кечинде бир тамак менен чектелет. Болгондо да алма жеп, айран ичип коюп жүрө берет. Кээ бири суу эле ичет. Организмди эч убакта минтип кыйнабаш керек. Мындай диетага отурган учурда адам кийин эки эсе салмак кошушу толук мүмкүн. Себеби организмдин дагы эс-тутуму болот. Ал канчалык салмак кетирсе, кайра ошончо алып алат. Ошол себептен айрымдар катуу диета кармап туруп таштап салганда дароо семирип кетет.

Кечки тамак да жеңил болушу шарт.

— Азыр тез аранын ичинде арыктатып койгон сыйкырдуу таблеткалар чыкпадыбы. Жарнамалар андан көп. Булардын зыяны болсо керек.

— Албетте, ден соолукка терс таасири бар. Аларды карасаңар бөтөлкөсүнүн сыртында курамы жазылбайт. Жазылган күндө да эмнеден жасалганын көрсөтпөйт "жана башка" деген сөз менен бүтүрүп коёт. Бул шек жаратат. Мындай таблеткаларды көбүнчө жаш кыздар ичет. Аны колдонгондон кийин адам ачка-тогун билбей эле тамак жебей жүрө берип организмди таптакыр бузат, стресске алып келет. Ошол себептен аны ичерден мурда ойлонуш керек, адистерден сурап, кеңеш алууну сунуштайм.

Специалист центра укрепления здоровья Минздрава, диетолог Марина Дуйшонкулова в офисе Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Саламаттык сактоо министрлигинин алдындагы ден соолукту бекемдөө борборунун туура тамактануу боюнча адиси, диетолог Марина Дүйшөнкулова

— Туура тамактанганда эле арыктап кетпейт да. Спорт менен да сөзсүз машыгуу зарыл болсо керек.

— Адам канча энергия алса, ошончо кетириши керек. Мисалы, беш маал тамактангандан 2000 килокалорий алдың дейли. Эгер көп кыймылдабаган киши болсо 1000 килокалорийи басып-турганына кетсе, калган миңи кошумча салмак болуп кошула берет. Ошол себептен топтогон килокалорийди энергия, кыймыл менен кайра сыртка чыгаруу кажет.

Кыймыл орточо жана жогорку болуп экиге бөлүнөт. Орточо кыймылга басып, үйдө майда-барат нерселерди жасап жүргөнүбүз кирет. Ал эми жогоркуга спорт менен машыгуу, чуркоону кошсо болот.

Ар бир адам жумасына үч ирет спорт менен машыгып же чуркаганы жакшы.

— Кечки тамакты саат тогуз-ондо жегендер көп. Алар жумуштан барып тамак жасап жегенге чейин ошол убакыт болот эмеспи. Ал эми арыктай турчуларга саат алтыдан баштап тамак жебегиле деп айтылганын көп угабыз.

— Тамакты жатканга чейин үч саат эрте жеш керек. Эгер сиз саат 21:00дө жатсаңыз, анда кечки тамак саат 18:00дө болушу шарт. Анткени адам уктаганда ички органдар, анын ичинде ашказан да эс алышы керек.

Мисалы, конок, кече, тойлорго барган күндөрдүн эртеси адам шишип, күптү болуп, өзүн начар сезет. Себеби түнү бою ашказан менен кошо башка органдар да түнкү саат 12де жеген тамакты сиңириш үчүн иштеп чыгат, эс албай калат.

Кечки тамакты эрте жегенден кийин жатканга чейин курсак ача турган болсо, алма жеп же айран ичип алса жетиштүү.

Кечки тамакка шорпонун түрүн сунуштайт элем. Эгер адам аябай камыр тамак жегиси келсе, аны түшкүгө калтырса болот. Себеби эт менен камыр оңой менен сиңбейт.

Специалист центра укрепления здоровья Минздрава, диетолог Марина Дуйшонкулова в офисе Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Саламаттык сактоо министрлигинин алдындагы ден соолукту бекемдөө борборунун туура тамактануу боюнча адиси, диетолог Марина Дүйшөнкулова

— Кайрылган кардарларыңыздын негизги көйгөйү эле арыктообу же башкалары да барбы?

— Ооба, бизге ашыкча салмактан арылуу үчүн көп учурда аялдар келет. "Бир-эки жумадан кийин тойго барат элем, ошого чейин ичимди киргизип, салмак ташташым керек болуп жатат" деп кайрылгандар болгон.

Ашыкча салмак өзүнчө оору. Айрымдарына генетикалык жактан өтүшү мүмкүн. Бирок "атам же энем ушундай болчу" деп кол шилтеп койбой аны менен күрөшүү керек. Ар бир адамдын боюна жараша салмагы болот. Эгер адамдын бою кичинекей, бирок өтө эле толук болсо анда ал патология болуп саналат.

Ашыкча салмак менен эмнеге күрөшүү керек? Себеби семиргенде холестерин көбөйүп, кан тамыр ооруларын пайда кылат. Кан тамыры ичкерип кетти деп коюшат го. Ал өзүнөн өзү эле ичкербейт. Кан тамыр түтүк сымал. Холестерин көбөйгөндө ал түтүктү жаап салат. Ошентип, кан айлануу начарлап, кан жакшы жүрбөй калат дагы адамды инсульт, инфарктка жеткирет.

Ошол себептен тузду азайтып, кумшекерди таптакыр эле тизмеден чийип салуу кажет. Кумшекерден эч кандай пайда жок. Атургай аны "ак өлүм" деп коюшат. Тамакты куурубай жасагыла деп да сунуштайт элем. Өсүмдүк майы өзү пайдалуу. Бирок аны ысытып, кууруганда андагы витамин, токсиндер чыгып трансмайга айланат. Трансмай болсо холестеринди көбөйтөт.

— Кофе ичүүнү адатка айлантып алгандар бар. Ал зыян эмеспи?

— Зыян деп айта албайм, бирок нормадан ашпаш керек. Бир күндө төрт-беш жолу ичсе, албетте, зыян. Бул деле чай сыяктуу сергиткен суусундукка кирет. Негизи ага кумшекер, сүт кошпой ичүү керек.

Специалист центра укрепления здоровья Минздрава, диетолог Марина Дуйшонкулова в офисе Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Специалист центра укрепления здоровья Минздрава, диетолог Марина Дуйшонкулова

— Эркектер деле ашыкча салмактан арылуу көйгөйү менен кайрылышабы?

— Андайлар аз. Тескерисинче, алардын аялдары келип "жаңы үйлөнгөндө арык эле болчу, кийин толуп кетти, кантип салмак таштайбыз?" деп сурашат. Эркектер деле салмак ташташ үчүн жогоруда айтып кеткен эрежелерди аткаруусу абзел.

— Өтө эле арык адамдар бар, тамакты канча жесе деле толбойт. Мунун себеби эмнеде?

— Эми бул суроого тарс эле жооп берүү мүмкүн эмес. Андай адам дарыгерге кайрылып, медициналык кароодон өтүп, анализдерин тапшырып текшертиши шарт. Ар кандай себеп болушу мүмкүн. Айрымдар генетикалык жактан эле семирбейт.

— Биологиялык активдүү кошулмалар (БАД) акыркы учурда өтө эле көп. Кайсынысын алып, эмнесин ичериңди билбейсиң.

— Туура, азыр мындай биологиялык активдүү кошулмалар өлкөгө эч көзөмөл жок кирип жатат, түрлөрү да өтө көп. Алар кайсы өлкөдөн, кандай жасалып келип жатканы боюнча элдин маалыматы аз. Сапатын билбейбиз. Буларды деле каалагандай иче бербей дарыгер менен кеңешүү зарыл. Анткени бир витамин экинчи витамин менен организмде туура келбей, бири-бирин "тээп", сиңбей калышы мүмкүн. Ошол себептен жөн эле боорго күч келтире бербей аны дарыгерден сурап туруп ичүү шарт. Организмде витамин аз болгонго караганда витамин көп болгону коркунучтуу. Витаминдин өтө көп болгону организмге терс таасирин тийгизет.

Колдон келсе витаминди табигый таза азыктардан алгыла дейт элем. Аларга эч бир нерсе жетпейт. Мисалы, жайында жашылча-жемишти көп жегиле. Азыр кышында деле баары сатылып калбадыбы. Алардын таасири, пайдасы бөтөлкөдөгү витаминдерден жүз эсе натыйжалуу.

12
Белгилер:
холестерин, тамактануу, кеңеш, витамин, арыктоо, диетолог
Тема боюнча
Жапаровдун баласысыңбы деп сурашат. Президентке окшош Аскардын маеги
Издешпей табышкан Мирзат менен Айзуура: жаш болсок да баштан көп нерсе өттү
Ата мээримин таятаман издедим... Назира Айтбекованын айылга каты