Белгилүү окумуштуу Тазабек Саманчин небереси менен. Архив

Томолой жетим өсүп Москваны багындырган. Тилчи Тазабек Саманчин жөнүндө 6 факты

(жаңыланган 15:24 05.04.2021)
Кыргыз элинин алгачкы агартуучуларынын бири Тазабек Саманчин өзүнүн башка замандаштары сыяктуу башынан оор тагдырды өткөрүп, куугунтукка кабылган. Анын кезинде кылган эмгектери, жазылган чыгармалары айтылбай келет.

Буга байланыштуу Sputnik Кыргызстан агенттиги окумуштуу, драматургдун өмүр жолуна көз чаптырып, кызыктуу фактыларды сунуштайт.

Томолой жетим өскөн. Белгилүү окумуштуу Тазабек Саманчин 1909-жылы Чүй облусунун Кемин районундагы Кичи-Кемин айылында жарык дүйнөгө келген. Энеси төрөттөн кийин көз жумуп, жаңы төрөлгөн карындашы да чарчап калган. Болочоктогу атактуу окумуштуунун атасы жөнүндө маалыматтар жокко эсе. Кичинесинен ара жолдо жалгыз калган Тазабек Токмоктогу балдар үйүндө тарбияланып, кат-сабатын ошол жактан жойгон.

Портрет кандидата филологических наук, писателя Тазабека Саманчина
© Фото / из семейного архива Данияровых
Белгилүү окумуштуу Тазабек Саманчин 1909-жылы Чүй облусунун Кемин районундагы Кичи-Кемин айылында жарык дүйнөгө келген

Москвага жол тарткан жаш жигит. 16 жашында Фрунзедеги педагогикалык училищеге тапшырып, аны 1929-жылы аяктаган. Андан соң бир жылдай Жалал-Абад шаарында агартуучу болуп эмгектенип, Москвадагы педагогикалык институтка окууга сапар алган. Аны бүтүрүп мекенге кайтып келгенден кийин борбор калаада эки жылдай мугалим болот. Илимге умтулган жаш жигит кайра Москвага жол тартып, 1934-38-жылдары аспирантураны СССР элдеринин тилдери борбордук институтунан окуп, ошол эле маалда "Ведомости Верховного Совета СССР " басылмасында котормочу болуп иштеген.

Илимдин алгачкы кандидаты. СССРдин борборунан Фрунзеге келгенде Тил, адабият жана тарых институтуна илимий кызматкер болуп кирет. Окумуштуу 1940-жылы биринчилерден болуп Токтогул Сатылгановдун чыгармаларын академиялык жыйнак кылып чыгарат. "Кыргыз адабиятынын тарыхынын очеркин" басып чыгарууга катышкан. Тилчи 1946-жылы Молдо Кылычтын өмүрү, чыгармачылыгы жөнүндө эмгек жазып, алгачкылардан болуп 37 жашында филология илимдеринин кандидаты даражасын алган. Филологдун "Чоңдор үчүн алиппе" китеби эле беш жолу 500 миң нускада басмаканадан чыккан.

Котормочу, драматург... СССР жазуучулар союзунун мүчөсү калемин колуна алып чыгарма дагы жаратчу. Ал "Берметтин уландары", "Абышкалардын жоругу", "Тоо арасында" аттуу пьесанын, бир катар сын-макала, адабий эмгектердин автору. Андан сырткары, Виссарион Белинский, Максим Горький, Лев Толстой, Антон Чехов, Владимир Духовичныйдын чыгармаларын кыргыз тилине которгон. Жазуучунун кызы Гүлсананын айтымында, атасы котормочулукка өтө чоң көңүл бурчу.

"Атам эгер бир чыгарманы кыргыз тилине которо турган болсо, сөзсүз анын өзбек, казак тилдеринде чыккандарын окучу. Көп учурда котормочулукка өтө аяр мамиле жасап, узак убакыт алектенчү", — деди ал.

Ошондой эле "Манас" эпосун редакторлоо, орус тилине которуу иштерине катышкан.

Актриса Айша Карасаева жана филолог Кусеин Карасаев. Архив
© Фото / предоставлено мемориальным музеем им К. Карасаева
Казакстанга айдалган илимпоз. Илимдер академиясынын Тил, адабият жана тарых институтунда улук илимий кызматкер болуп иштеп турганда ага карата чабуул башталып, жалган жалаа менен 1950-жылы он жылга камакка алынган. Ага окумуштуунун Молдо Кылычтын чыгармалары боюнча жазган кандидаттык диссертациясы себеп болгон. Ошентип ал-күчкө толуп турган илимпоз Казакстандын Карагандасында жайгашкан лагерге айдалып, ал жактан ден соолугу начарлап кеткен. Ал жылдары манас таануучулар Ташым Байжиев менен Зыяш Бектенов да ошол жакта жазыксыз жазасын өтөгөн. 1955-жылы реабилитацияланып үй-бүлөсүнө кайтып келген. Бирок ага карабастан куугунтук токтобой, калемгер узак жылдар бою жумушсуз отуруп калган.

Супруга писателя Тазабека Саманчина Гульбара Даниярова со старшей дочерью Бермет
© Фото / из семейного архива Данияровых
Тазабек Саманчин кыргыздын алгачкы балериналарынын бири Гүлбара Данияровага үйлөнүп, жубайлар эки кыз, бир уулду татыктуу тарбиялап чоңойткон

Балеринанын жолдошу. Тазабек Саманчин кыргыздын алгачкы балериналарынын бири Гүлбара Данияровага үйлөнүп, жубайлар эки кыз, бир уулду татыктуу тарбиялап чоңойткон. Улуу кызы Бермет фармаколог, медицина илимдеринин кандидаты, экинчи кызы Гүлсана азыр борбор калаада дарыгер болуп иштейт, уулу Бекташ Бишкектеги жогоркуу окуу жайлардын биринде мугалим. Кыргыз элинин көрүнүктүү адабиятчысы өмүрүнүн акыркы жылдарында көп ооруп, 1979-жылы 23-майда борбор калаада 70 жаш курагында бул дүйнө менен кош айтышкан.

Материал Тазабек Саманчиндин жакындарынын эскерүүлөрүнүн негизинде жасалды.

Белгилер:
Тазабек Саманчин, факты, окумуштуулар, Кыргызстан
Тема боюнча
Юбилейин шаан-шөкөт менен өткөрүүдөн баш тарткан. Бексултан Жакиев жөнүндө 8 факты
Поэмасын окоптон жазган. Акын, жазуучу Жусуп Турусбеков жөнүндө 6 факты
Малайлык, музооканада жашаган күндөр. "Ажардын" автору Баялинов жөнүндө 9 факты
Автоунаанын мамлекеттик номерлери. Архив

Кыргызстан жараксыз автоунаа номерлерин темир катары 12 млн. сомго сатты

(жаңыланган 16:30 14.04.2021)
2018-жылдан бери кампаларга салмагы 143 тонналык утилизацияланган автономерлер толуп калган. Аны сатууга аукцион уюштурулду.

БИШКЕК, 14-апр. — Sputnik. 143 миң тонна колдонулган жана жарактан чыккан мамлекеттик белгилер темир-тезек катары 11 миллион 920 миң сомго сатылды. Бул тууралуу Мамлекеттик каттоо кызматынан билдиришти.

Маалыматка караганда, бүгүн, 14-апрелде, колдонулган жана жарактан чыккан мамлекеттик белгилерди сатуу боюнча аукцион болуп өттү. Аны Мамлекеттик каттоо кызматынын алдындагы "Унаа" ишканасы уюштурган. 1 килограмм алюминийдин баштапкы баасы 65 сом деп бааланган. Соодалашуунун натыйжасында 83 сом 23 тыйындан сатылды.

"Аукциондун жыйынтыгында 143 миң 280 килограмм болгон темир-тезек 11 миллион 920,9 миң сомго сатылды", — деп айтылат маалыматта.

"Унаа" муниципалдык ишканасынын жетекчисинин орун басары Бакыт Шералиевдин айтымында, 2018-жылдан бери кампаларга салмагы 143 тонналык утилизацияланган автономерлер толуп калган. Түшкөн каражат мамлекеттик бюджетке которулат.

Белгилер:
алюминий, темир, мамлекеттик номер, аукцион, автоунаа, Кыргызстан
Тема боюнча
Кыргызстандан темир-тезек экспорттоого тыюу салган токтом чыкты
Министрлик: Абхазиянын номери тагылган унааларды мамлекет алып коюшу мүмкүн
РФ президенти Владимир Путин. Архив

Путин коронавируска каршы вакцинанын экинчи компонентин сайдырды

(жаңыланган 16:33 14.04.2021)
Россия башчысы биринчи вакцинасын 24-мартта алып, өзүн жакшы сезип, дароо ишке чыккан. Администрация президент кайсы препаратты тандаганын так айткан эмес.

БИШКЕК, 14-апр. — Sputnik. РФ президенти Владимир Путин коронавируска каршы экинчи ирет эмделди. Бул тууралуу РИА Новости кабарлады.

Россиянын башчысы биринчи вакцинасын 23-мартта алган. Анда администрация президент кайсы препаратты тандаганын так айткан эмес, бирок ал Россия чыгарган үч вакцинанын бири экендиги белгилүү болгон.

Россия ушуга чейин "Спутник V", "ЭпиВакКорона" жана "КовиВак" деп аталган үч вакцина чыгарды.

Белгилер:
вакцина, коронавирус, Россия, Владимир Путин
Тема:
Дүйнөгө жайылган коронавирус
Тема боюнча
Кыргызстанга жакында 30 миң доза "Спутник V" вакцинасы алып келинет
Россия Түркия менен аба байланышын токтотту. Туристтик сезон эмне болот
Россияда коронавируска каршы дагы бир вакцина иштелип жатат
Бишкек — Нарын — Торугарт жолунда кырсык

Чүйдө эки унаа кагышып, жети адам жаракат алды. Видео

(жаңыланган 17:12 14.04.2021)
Ысык-Ата районунун Киргшелк айылында болгон жол кырсыгынан жаракат алгандар Кант шаардык ооруканасына жеткирилгени айтылды.

БИШКЕК, 14-апр. — Sputnik. Бишкек — Нарын — Торугарт жолунда катталган автоунаа кырсыгынан 7 адам жаракат алды. Бул тууралуу Өзгөчө кырдаалдар министрлиги билдирди.

Маалыматка караганда, кырсык 14-апрель күнү саат 14:00дөр чамасында Ысык-Ата районундагы Киргшелк айылында болгон.

"Mercedes-Benz унаасы менен ЗИЛ-130 үлгүсүндөгү оор жүк ташуучу унаа сүзүшкөн. Кырсыктын кесепетинен 7 адам жаракат алган. Куткаруучулар унаага кыпчылып калган аялды чыгарышып, Тез жардам кызматына өткөрүп беришкен", — деп жазылат маалыматта.

Жабыркагандар Кант шаардык ооруканасына жеткирилгени жана алардын абалы орточо экени айтылды.

Белгилер:
Торугарт, Нарын, Бишкек, ӨКМ, жол кырсык
Тема:
2021-жылдын башынан бери Кыргызстанда болгон жол кырсыктар
Тема боюнча
Чүйдө төрт унаа кагышып, эки адам жабыркады. Кырсыктын видеосу
Түптөгү үрөй учурган жол кырсыгы: төртүнчү бала ооруканадан көз жумду
Сокулукта Lexus жолдо турган унааны сүзүп, бир адам каза тапты. Видео