Акын-импровизатор, комузист Идрис Айитбаев в офисе Sputnik Кыргызстан

Төкмө акын Идрис Айитбаев: сындап ырдаганым үчүн сес көрсөткөн "чоңдор" болгон

(жаңыланган 11:01 30.03.2021)
Бишкекте "Айтыш" фондунун 20 жылдыгына жана Тоголок Молдонун 160 жылдыгына карата өткөн айтышта баш байгени Идрис Айитбаев жеңип, 200 миң сомго ээ болду.

Төкмө акындардын республикалык айтышы жогорку деңгээлде өттү. Аталган айтышта 12 акын күч сынашкан. Анда финалга чыккан Баян Акматов 1-орунду (150 миң сом), Акмат Султан уулу 2-орунду (100 миң сом), үчүнчү орунду Тынчтык Эсенбай уулу (50 миң сом) ээледи.

Sputnik Кыргызстан агенттиги бул айтыштын баш байгесин жеңип алган төкмө акын Идрис Айитбаев менен маек даярдады.

— Байгеңиз кут болсун! Кандай сезимде болуп жатасыз?

— Сөзмөр, чечен болсоң да бул кубанычыңды сүрөттөп айтып берүү кыйын. Албетте, узагынан сүйүнтсүн! Бирок 1-орунду алуу оңой, ар дайым биринчи бойдон калуу кыйын. Ошондуктан айтышта биринчи боло албасак да, жашоодо биринчи бололу деп ойлойм.

Акын-импровизатор, комузист Идрис Айитбаев
© Фото / пресс-служба ОФ "Айтыш"
Төкмө акын Идрис Айитбаев: сөзмөр, чечен болсоң да бул кубанычыңды сүрөттөп айтып берүү кыйын. Албетте, узагынан сүйүнтсүн! Бирок 1-орунду алуу оңой, ар дайым биринчи бойдон калуу кыйын

— Негизи айтыштарга келгенде төкмө акындар жаттап албаса да оюн, айта турган сөзүн дайындап алышат. Сиз бул айтышка канча күн даярдандыңыз?

Кыргыздын улуу акындарынын бири Тоголок Молдо (ортодо)
© Sputnik / РИА Новости
— Негизи бир күн гана даярдандым. Алгач катышпайм деп отургам, бирок ички сезимдерим эч тынчтык бербеди. Айтышка бир күн калганда даярданып келдим. Ошол себептен бир гана китеп окудум. Болбосо ар бир айтышка жок дегенде эки-үч китеп окуп, анан чыгуу керек. Анткени эң ириде төкмө акындын интеллектуалдык деңгээли жогору болушу зарыл. Өзүн таптап, сөзүн тактап жүрбөсө акын алдыга жылбай калат. Бул бир, экинчиден, акындын үнүнүн бүткөнү — анын күнүнүн бүткөнү. Ошондуктан муздак бир нерселерди жебей, үндү абайлайсың. Бул айтышка Оштон аттанып чыкканда "барайын, кайсы орунга жетишсем да байгемдин бир бөлүгүн кайрымдуулукка берейин" деп ниет кылгам. Балким, ошол себептен жолум ачылып, баш байгеге жеттик. Буюрса, байгемди алып, жетим-жесирлердин башын сылаганы бара жатам.

— Эл арасында "Эшмамбет, Токтогул, Жеңижоктун өз обону, өз нугу бар эле. Азыркы төкмө акындардын өзүнө таандык кайрыгы жок" деген сын айтылат. Сиз да бул айтышта эки-үч обонго салып ырдадыңыз, анан айтыштын деңгээли да мурункудан өскөнү байкалат. Буга кандай баа бердиңиз?

— Айтыш ар дайым алдыга жылат. Ал бир орунда токтоп турбайт. 20 жыл ичинде бул жаатта да бир топ ийгиликтер жаралды. Ал үчүн Садык Шер-Нияз агайыбызга, уюштуруучуларга, устаттарга рахмат! Сөзүңүзгө кайсы бир деңгээлде кошулам. Биз эски мотив менен ырдап жатабыз. Изденүү жок. Бул ирет мен жаңы ыкма — мажордук мотив менен келдим. Финалда сүйүнүч сезимди козгой турган жаңы ыргактагы обонду аткарып чыктым. Ушул обон негедир көңүлүмө жакты. Өзүмдү эл чогултуп, жакшылыкка жар салып келген жарчы сымал элестеттим. Буюрса, алдыдагы айтыштарда бул обонумду көп-көп пайдаланып, ырдап турам. Элмирбек агабыздын (Элмирбек Иманалиев — ред.) айтышта өзүнүн обону бар болчу. Аны "бул Элмирбектин обону" деп айтып калдык. Ушул обонумду да "Идрис акындын ырлары" деген даражага чыгарарбыз.

Акын-импровизатор, комузист Идрис Айитбаев в офисе Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Асель Сыдыкова
Төкмө акын Идрис Айитбаев: айтыш ар дайым алдыга жылат. Ал бир орунда токтоп турбайт. 20 жыл ичинде бул жаатта да бир топ ийгиликтер жаралды. Ал үчүн Садык Шер-Нияз агайыбызга, уюштуруучуларга, устаттарга рахмат!

— Обонуңузду эл кандай кабыл алды? Сиз күткөндөй эле болдубу?

— Эл жакшы кабыл алды. Бул обондун ыргагы угармандын кулагына жагымдуу болот. Акындар дайыма изденет. Ооба, сындагандар да көп. Бирок аны менен сынып калбоо керек.

Ошондой эле көрүнүктүү өнөр адамдары, маданият өкүлдөрү бал жеп жатканы менен анын да жоопкерчилиги бар. Себеби эл кол чаап, сый көрсөткөнү менен муну көтөрө билүү керек. Атакка мас болуп, текеберчиликке алдырып коюудан алыс болгон жакшы. Мен да өзүмө ордумду билип жүрүүнү көп эскертем. Айрым учурда акындыкты таштасамбы деген ойлор келди. Чынын айтайын, ызаланган учурлар болду. Кээде башкалар тарабынан тилиңди кыскандай мойнуңду да кыскан кезеңдер болуп калат. Бирок Элмирбек устаз өмүрдөн өткөн соң "болду, мен акындыкты таштабайм" деп кайра өнөргө аттандым. Устаз каза болгондон кийин өзүмө-өзүм батпай аябай ыйладым. Негизи өнөрдүн жоопкерчилигин көтөрүү кыйын болгону менен алты миллион элдин арасында Кудай тандап ушул өнөрдү берген соң, анын да акысын кайтаруу керек экен деп түшүндүм.

— Саясатчыларды же башка таасири барларды сындап ырдаганда сес көрсөткөн учурлар болду беле?

— Чынын айтсам, андайлар болот. Менин да жашоомдо кездешкен. Балким, айтышты таштасамбы деген ойлор ушундан улам да келгендир.

— Өзүңүз мугалимсиз, театрда да иштейсиз. Төкмөлүк өнөргө кантип убакыт таап, кайсы убакта даярданасыз? Анткени өнөрдү да багуу керек эмеспи...

— Мурунку залкар төкмө акындардын заманында азыркыдай технология болгондо алар укмуш сонун нерселерди жасамак. Анткени булар өз заманынын уникалдуу инсандары болгон. Мисалы, кечээки эле айтышты алсак, Тоголок Молдо атабыз тогуз тилди билген. Балдарга сабак берип, агартуучулукту да аркалаган. Ошондой эле комуз чертип, тамсил, жомок айтып, манасчылык да өнөрү болгон. Башкача айтканда, төрт тарабы төп келген жорго эле. Көрдүңүзбү, төкмө акын деген кандай болушу керек. Азыркы акындар ошол деңгээлге жетип, өсө албай жатпайбызбы. Кээде чындап моюнга алалы, жамактан ары чыга албайбыз. Жаттап алганыбызды айтып эле отурабыз. Мунун негизги себеби, азыр акындар бир эле төкмөлүк өнөр менен үй-бүлөбүздү бага албай жаткандыгыбызда. Бизде бир жылда бир эле айтыш болот. Анын да байгесин төрт эле акын алат. Калган акындар кур кол эле келип кетет. Натыйжада төкмөлөр көр-тириликке аралашып, кетмен кармоого аргасыз. Көптөрүбүз акындык өнөрдүн акысын бере албай жатабыз.

Акын-импровизатор, комузист Идрис Айитбаев
© Фото / из личного архива Идриса Айитбаева
Төкмө акын Идрис Айитбаев: акындык, төкмөлүк өнөрдү жок кылуу деген кыргыз улутунун тамырын кесип салуу менен барабар

— Мунун бир себеби материалдык муктаждык дейсизби?

— Ооба. Мен деле үч жылдан бери айтышка катыша элекмин. Мугалимдик кесип менен үй-бүлөмдү багып жатам. Учурдан пайдаланып колунда бар бай-манаптарга, акындыкты аздектеген инсандарга кайрылар элем, кыргызга берилген улуу өнөрдү аркалап жүргөн акын кыздар-балдарыңарды таптап, кубаттап колдоп алгыла. Акындык, төкмөлүк өнөрдү жок кылуу деген кыргыз улутунун тамырын кесип салуу менен барабар. Ошол себептен "бул акын кыйын, мунусу мындай" деп экинчисин бөлүп, баса чаап салбагыла. Ар биринин өзүнө тийиштүү өзгөчөлүгү, орду бар. Казактарда төкмө акындардын мектеби иш алып барып, балдарын кадимкидей ар тараптан таптап жатышат. Убак-убагы менен аймактарда айтыштарды өткөрүп турушат. Бизде да акындар мектебин ачуу учуру келди.

— Буга чейин кыргыз-казак айтыштары болуп келген. Бирок акындар "эл аралык айтышта элдин, мамлекеттин көйгөйүн айта албай бир аз чектелип каласың" дешет. Негизи эл аралык айтыш менен республикалык айтыштын айырмасы болсо керек?

— Эл аралык айтышта биринчи орунда ынтымакты, эки элдин ортосундагы достукту даңазалап, кылымды карытып келген кыргыз-казак мамилесин бекемдеген тактиканы кармануу керек. Ал эми республикалык айтышта кыргыз элинин духун көтөрүп, желегибизди желбиретели деген тейде элди алдыга сүрөгөн айтыш өткөрүп турууну сунуштайм. Биз эми айтышты саясатты сындоо катары түшүнүп алдык. Менин баамымда, саясатты ырдаса, аксакал акындар ырдасын. Ал эми кечээ чыгып келе жаткан жаш акындар илим-билимди, биримдик, достук, адеп-ахлакты, тарыхты, чыныгы махабат, сатираны ырдап берсин. Анан депутаттарды 120 койго, президентти акылсыз тентекке теңеп төккөн туура эмес. Бул жашоо, көп нерсени үйрөнө элекпиз.

Акын-импровизатор, комузист Идрис Айитбаев в офисе Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Асель Сыдыкова
Төкмө акын Идрис Айитбаев

— Айтышта балачагыңызда көп кыйынчылыктар болгонун да айтыптырсыз...

— Атаандашым "сен кыйынчылык билбей чоңойдуң, президенттин берген машинасын минип эле жыргап жүрөсүң" деген сөздү айтып койду. Ошондон улам "менин кыйналганымды, жыртык бут кийимди бири-бирине жамап кийген балалык кезимди, же болбосо таштандыдан таап кийген пальтолорумду, күнүнө талаалап иштеп бир күндө 30 сом тапкан күндөрүмдү сен каяктан билмек элең?" деп жооп берүүгө туура келди. Чындап эле эгемендүүлүк алган учурда Өзбекстанда абдан кыйналган күндөр болгон. Бул эми менин эле башымдан өткөн окуя эмес.

— 2016-жылы эки өлкөнүн президенттеринин алдында кыргыз-өзбек достугун төгүп ырдадыңыз эле. Өзбекстанга ата-энеңизге бара албай калганыңызды айткансыз. Азыр каттап жатасызбы?

— Ооба, жакында эле үч-төрт күн ата-энемдин жанында болуп келдим. Негизинен бардык коңшу мамлекеттер менен достук мамиледе болушубузду каалайм. Азыр каалаган учурда бара алам, ата-энемди бул жакка да алып келип турам.

Белгилер:
саясат, балалык, айтыш, Тоголок Молдо, төкмө акын, Идирис Айитбаев
Тема боюнча
Сталинге арманын ыр менен жолдогон. Казыбек казалчы тууралуу 16 факты
Кыргызстандын ашпозчулар ассоциациясынын президенти Берик Эгинбаев

Эгинбаев: Кыргызстанда молекулярдык ашканага кызыккандар көбөйдү

Кыргызстандын ашпозчулар ассоциациясынын президенти Берик Эгинбаев өлкөдө молекулярдык гастрономияга кызыккан ашпозчулардын саны өсүп жатканын айтты.

Кыргызстанда молекулярдык ашкананын кардарлары көп болбогондуктан талап азыраак. Мындай пикирин Берик Эгинбаев Sputnik Кыргызстан радиосунун эфиринде маек куруп жатып билдирди.

Эгинбаев: Кыргызстанда молекулярдык ашканага кызыккандар көбөйдү

Анын айтымында, молекулярдык ашкананы тиешелүү техникалык жабдыктар менен камсыздоо үчүн абдан көп каражат жумшалат.

"Ар бир продуктунун химиялык, физикалык жактан табигый курамы болот. Ал ар түрдүү жылуулукта өзүнүн түзүлүшүн өзгөртөт. Тажрыйбасы чоң ашпозчулар ашканада жаңы технологияларды пайдаланып, укмуштуу жыйынтыктарды беришет. Мисалы, кадимки эле шорподон ар кандай түстөгү табигый ширелерди кошуп, эмульгаторлорду аралаштырып икра жасайбыз. Эгерде молекулярдык ашкана курам десеңиз көп каражат сарпталат. Азыр ашпозчулардын көбү бул жаңы багыттагы ашкананы жакшы билишет жана кызыга башташты. Бирок аны 100 пайызга колдонушпайт. Учурда 20дан ашык ресторан аталган методду колдонуп жатат. Кыргызстанда молекулярдык ашкананын кардарлары көп болбогондуктан талап азыраак", — деди Эгинбаев.

Ошондой эле адис учурда өлкөдө молекулярдык ашканада жасалган тамактарды гурмандар, дегустаторлор гана көп сурашарын кошумчалады.

Белгилер:
ашкана
Тема боюнча
Италиялыктар оромону жакшы көрөт. Сардинияда ресторан ачкан Сыдыкова менен маек
Премьер-министр Улукбек Марипов бүгүн авиабилеттерге бааны төмөндөтүү жана COVID-19 жок саякатта долбоорун ишке ашыруу маселеси боюнча кеңешме өткөргөн.

Марипов авиабилеттерди арзандатуу боюнча кеңешме өткөрүп, тапшырма берди

(жаңыланган 20:06 10.04.2021)
Өкмөт авиабилеттерге бааны төмөндөтүү, авиакаттамдардын санын жогорулатуу боюнча бардык күчүн жумшап жаткандыгы айтылат.

БИШКЕК, 10-апр. — Sputnik. Бир катар мамлекеттик ведомстволордун чабал ишинин натыйжасында чет өлкөгө бараткан жарандарга негиздеме жасоо бизнеске айланды. Бул тууралуу премьер-министр Улукбек Марипов билдирди.

Ал бүгүн авиабилеттерге бааны төмөндөтүү жана "COVID-19 жок саякатта" долбоорун ишке ашыруу маселеси боюнча кеңешме өткөргөн.

  • Премьер-министр Кыргызской Республики Улукбек Марипов провел совещание по вопросу снижения цен на авиабилеты и реализации проекта Путешествий без COVID.
    Премьер-министр Улукбек Марипов бүгүн авиабилеттерге бааны төмөндөтүү жана "COVID-19 жок саякатта" долбоорун ишке ашыруу маселеси боюнча кеңешме өткөргөн.
    © Фото / Пресс-служба правительства / Алишер Алиев
  • Премьер-министр Кыргызской Республики Улукбек Марипов провел совещание по вопросу снижения цен на авиабилеты и реализации проекта Путешествий без COVID.
    Ошондой эле ал өкмөт авиабилеттерге бааны төмөндөтүү, авиакаттамдардын санын жогорулатуу боюнча бардык күчүн жумшап жаткандыгын белгилеген.
    © Фото / Пресс-служба правительства / Алишер Алиев
1 / 2
© Фото / Пресс-служба правительства / Алишер Алиев
Премьер-министр Улукбек Марипов бүгүн авиабилеттерге бааны төмөндөтүү жана "COVID-19 жок саякатта" долбоорун ишке ашыруу маселеси боюнча кеңешме өткөргөн.
"Сиздердин аракетсиздигиңерден улам сапарга чыгууга муктаждыкты тастыктоочу "негиздеме" документти айрым ишкерлер бизнеске айлантып алды. Долбоорду 1-апрелден тарта ишке киргизишиңер керек эле. Биздин жарандар үчүн ЕАЭБ өлкөлөрүндө жүрүүгө мыкты мүмкүнчүлүк түзүлдү. Болгону ПЦР-анализ тапшырып, тийиштүү тиркемени көчүрүп алуу керек. Бирок эки лаборатория гана аталган анализди жасап, код бере алат. Эмне себептен лабораториялар аз камтылган?" — деп сурады Марипов.

Ошондой эле ал өкмөт авиабилеттерге бааны төмөндөтүү, авиакаттамдардын санын жогорулатуу боюнча бардык күчүн жумшап жаткандыгын белгилеген.

Аны менен катар премьер-министр анализдерди тапшырууга мүмкүн болгон лабораториялардын жана авиакаттамдардын санын жогорулатуу боюнча сунуш киргизүүгө тапшырма берди.

Бул маселе өлкө башчынын жеке көзөмөлүндө тургандыгын кошумчалаган.

Белгилер:
лаборатория, арзандатуу, авиабилет, Улукбек Марипов, өкмөт
Тема боюнча
Кыргызстандын жарандары Россияга негиздемеси жок кириши мүмкүн
Жапаров: Россияга каттаган рейстер менен авиабилет баасын өз көзөмөлүмө алдым
Өспүрүм кыз. Архивдик сүрөт

Бишкекте 14 жаштагы дагы бир өспүрүм кыз жоголду. Сүрөт

(жаңыланган 21:01 10.04.2021)
Кыздын энесинин айтымында, өспүрүм үч күн мурда Новосельский көчөсүндөгү үйүнөн чыгып кеткен боюнча кайтып келген эмес.

БИШКЕК, 10-апр. — Sputnik. Бишкекте 14 жаштагы Феруза Сыдыкова жоголуп кетти. Бул тууралуу Свердлов райондук ИИБден билдиришти.

Кечээ күнү милицияга кыздын энеси кайрылган. Ал 7-апрель күнү түшкү саат 14:30да кызы Новосельский көчөсүндөгү үйүнөн чыгып кеткен боюнча кайтып келбегенин билдирген. 

В Бишкеке пропала 14-летняя Феруза Сыдыкова
© Фото / Пресс-служба УВД Свердловского района Бишкека
Бишкекте 14 жаштагы Феруза Сыдыкова жоголуп кетти

Өзгөчө белгилери: бою 160 сантиметр, дене түзүлүшү орточо, чачы узун. Үстүнө кара көйнөк, кара куртка жана кара бут кийим кийип жүргөн. Курсагынын оң жагында аппендицитти алгандан кийинки тырыгы бар (болжол менен 7 сантиметр).

Ферузанын жүргөн жерин билгендер болсо (0553) 10-23-87, (0557) 11-94-10, (0702) 49-88-88, (0709) 33-24-63 жана 102 номерине кабарлай алышат.

Борбор калаада 14 жаштагы Айбийке дагы дайынсыз болууда.

Белгилер:
милиция, өспүрүм, Бишкек
Тема боюнча
"Апаңды да өлтүрүп кетем" деп коркутуп жүрүптүр. Айзаданын жакындарынын видеомаеги