Жылуулук батареясы. Архив

Кыштан жылыткычсыз чыгуунун жолдору. Жөнөкөй 14 кеңеш

1416
(жаңыланган 20:25 15.11.2021)
Кыргызстанда суук түшүп, тургундар үйдү жылытууда түйшөлүүдө. Sputnik Кыргызстан электр жабдыктарын пайдаланбастан азыраак чыгым менен имараттагы аба температурасын кантип жогорулатууга болоруна кызыгып көрдү.

Өлкөдө электр кубатын пайдаланууга чектөө киргизилди. “Түндүк электр” ААКсы тарабынан коюлган чектөөлөргө ылайык, бир фазалуу абоненттер — 5, үч фаза коюлган үйлөр — 10 киловаттка чейин гана керектей алышат. Башкача айтканда, эми кошумча электр жылыткычтарын жана күчтүү жабдыктарды пайдаланбоону өтүнүп жатышат.

Күз-кышкы убак башталган маалда Кыргызстандын айрым шаарларында борбордук жылуулук берилет. Ал эми жеке сектордогу турак үйлөр жылытууну качан баштоону өздөрү чечет. Анткен менен меш жагылып, батареялар жылып турса да, көп учурда бөлмөлөр салкын болот. Келиңиздер, эмнеге мындай болорун жана жылуулукту сактоо үчүн эмне кылуу керектигин карап көрөлү.

Коромжу

Үйдөгү энергиянын 70 пайызы жылытууга кетет. Эгер турак жайыңызды алдын ала жылуулабасаңыз, чыгым да артат, анан да “көчөнү жылытып” жаткандай эле болосуз. Жылуулоодо коромжулардын 30 пайызы үйдүн чатырына туура келет, дубалдар аркылуу 20 чакты пайызы, ал эми терезе жана полдон 15 пайызы коройт. Ушундан бүтүм чыгарууга болот: эгер жылуулуктун коромжулугун төмөндөтсөңүз, чыгымдары кыйла кыскара түшөт.

Кагаз скотч

Чатыр, дубал, полду жылуулоо жана атайын чачыратмасы бар беш камералуу кош айнек терезелерди орнотуу кымбатка түшөт, бирок майнаптуу. Булар үйдөгү жылуулуктун коромжулугун 60 пайызга чейин азайтууга мүмкүндүк берет. Мындай камылганы алдын ала көрүп, кылдаттык менен даярдануу зарыл. Эгер кыш сизге күтүүсүз келсе, анда эски ыкмалар менен – терезенин кычыктарын жана жылчыктын баарын кагаз скотч менен бүтөп чыгыңыз.

Комната в доме городка, возводимого семьям погибших во время пограничного конфликта в Баткене. 28 августа 2021 года
© Пресс-служба президента КР / Султан Досалиев
Эгер кыш сизге күтүүсүз келсе, анда эски ыкмалар менен – терезенин кычыктарын жана жылчыктын баарын кагаз скотч менен бүтөп чыгыңыз

Температура режими

Көп кабаттуу үйлөрдү жылуулук менен камсыздаган компаниялар сырттагы абанын температурасына жараша режимди жөнгө салат. Жеке турак жайларды жылытууну суук түшкөндө эмес, бир аз эртерээк баштаган оң.

Себеби күн сууктагандан кийин адамдар үйгө кирери менен тез жылытуу үчүн жогорку режимге бурайт. Бул керектөөнү арттырат. Ошол себептен эртерээк жандырып, бирок температураны өтө жогорулатпай — 20-21 градустун чегинде кармоо дурус. Мындай ченге көнгөн соң жылуулукту жогорулатпайсыз, газ, көмүр же отундан да үнөмдөйсүз.

Кондиционер

Жылытуу режиминде иштеген кондиционер кадимки батареялардан алда канча натыйжалуу, болгондо да ал бир киловатт электр кубатына 3 киловаттка чукул жылуулук берет.

Бирок аны сырттагы абанын температурасы –15 градустан төмөн болбогон учурда пайдаланууга болот, бул техниканын негизги кемчилиги ушунда. Буу менен жылытуучу биз көнгөн радиаторлор чилдеде иштейт, бирок аларды маал-маалы менен адистерге каратып туруу зарыл.

Кондиционер в квартире для охлаждения комнаты
Жылытуу режиминде иштеген кондиционер кадимки батареялардан алда канча натыйжалуу, болгондо да ал бир киловатт электр кубатына 3 киловаттка чукул жылуулук берет

Текшерүү

Жыл сайын суук түшөрдө жылытуу тутумун желдетип, жандырып көрүп текшериңиз. Бул көп кабаттуу үйлөргө да тиешелүү. Батареяларды текшерип, түтүк туташмаларынан суу агар-акпасын караңыз. Радиаторлордон абаны чыгаруу абзел, болбосо ал суунун толук ысышына бөгөт болот. Буга атайын радиатордук ачкыч керектелиши мүмкүн, аны батареянын капталындагы оюкка коюу керек. Андан соң аны саат жебесине тетири бураңыз (ысык суудан абайлаш үчүн ал ачкычты кездеме менен кармаңыз). Бир аздан кийин топтолгон аба чыгат. Качан гана суу келе баштаганда клапанды бачым беките салыңыз. Эгер сиздикинде Маевскийдин крандары орнотулган болсо, бул кадам кыйла жеңил болот.

Жууп-тазалоо

Эгер үйүңүзгө эски батареялар коюлса, аларды сөзсүз жууп чыгуу керек. Шлакка толгон радиаторлорго салыштырмалуу тазалары 40-50 пайызга жогору жылытат. Батареялар алып-такма кылып орнотулса аларды жууп чыгуу жеңил. Жеке үйлөрдөгү радиаторлорго жылуулукту жөнгө салуучуну орнотууга болот. Себеби бөлмөлөрдүн бардыгында эле жогорку температуранын зарылдыгы жок чыгар. Соңку убакта чоюн радиаторлор көп колдонулбайт, көпчүлүк аларды тезирээк жылыган алюминийге алмаштырууда. Борбордук жылытуудагы үйлөргө бул вариант туура келбейт, анткени алюминий радиаторлор андагы басымга ылайык эмес.

© Sputnik / Мария Девахина
Шлакка толгон радиаторлорго салыштырмалуу тазалары 40-50 пайызга жогору жылытат

Жылуулукту чагылтуу

Пенофол же кадимки эле фольгадан жасалган жылуулукту чагылтуучу экран радиаторлордун майнаптуулугун арттырат. Алар бардык курулуш материалдары сатылган дүкөндөрдөн табылат. Экранды батареянын артына же жөн гана дубалга чаптап коюңуз. Жылуулук дубалдан бөлмөгө чагылат. Мындай ыкма менен бөлмөдөгү аба температурасын 1-2 градуска өйдөлөтүүгө болот.

Кооз да, жылуу да

Батареялардын жылуулугун алардын түсүн өзгөртүү менен гана 5-10 пайызга жогорулатууга болот. Үйдөгү радиаторлорду күңүрт түскө сырдасаңыз үй дароо жылый түшкөнүн сезесиз. Андан оболу батареянын эски сырын кырып салган оң, анткени катмары канчалык калың болсо, ошончолук начар жылытат. Атайын радиаторлорго ылайыкталган сырды тандаңыз.

Эмеректерден ыраак

Көп учурда үй же батирлерде батареялар эмерек же парда аркасында калат. Эмеректи радиаторлордон 15 сантиметрдей аралыкта жайгаштырып, кайсы бир убакта көп таралган батареялар үчүн кооздук панелдеринен таптакыр баш тарткан жакшы.

Бөлмөдө аба эркин айланышы үчүн парданы да, ички торун да ачып коюңуз. Анан да кыскараагын тандаган оң. Жер чийип турган парда тагылган бөлмөдө жылуулук айланышы кыйын. Булардын баары эске алынса, батареялар 10-12 пайызга күчтүүрөөк жылыйт.

Гостиная типовой 2-комнатной квартиры, предназначенной для переселения по программе реновации, в шоу-руме на ВДНХ в Москве.
© Sputnik / Виталий Белоусов
Көп учурда үй же батирлерде батареялар эмерек же парда аркасында калат. Эмеректи радиаторлордон 15 сантиметрдей аралыкта жайгаштырып, кайсы бир убакта көп таралган батареялар үчүн кооздук панелдеринен таптакыр баш тарткан жакшы.

Күндүн нуру

Кышкысын да күн көп жылуулук берет. Эгер гелио-суу жылыткычыңыз болсо, муну даана байкамаксыз. Анда күндүн нуру сууну аяздуу күндө да 50 градуска чейин жылыта алат. Бул бекер энергияны үйдө да пайдаланыңыз. Күндүзү бөлмөгө күн нуру жакшы киргендей кылып пардаларды ачып, түнкүсүн гана жаап коюңуз. Мындай жөнөкөй эле кадам үйдөгү абаны түнкүсүн да бир нече градуска жогорулатууга мүмкүндүк берет.

Тазалык жылуулукка өбөлгө

Үйдөгү кадимки эле чаң жылуулукту төмөндөтөт, ошондуктан маал-маалы менен радиаторлордун чаңын сүртүп туруңуз. Ошондо бөлмөдөгү аба жылый түшөт.

Дубалга илинген килем

Батареяларды “жылуулукка тоскоолдуктардан” бошоткуңуз келсе, сыртты караган дубалга шкафты жылдырып же жок дегенде килем илип койгон жакшы. Үй бир топ жылый түшөт.

Радиаторлор күңүрт, дубалдар ачык түскө сырдалганы оң, ошондо жылуулук кубаты жакшыраак чагылат. Парда менен дубал кагаздарын ачык түскө алмаштырып койсоңуз да үй жылыйт.

Желдетүү тутуму

Үйдө же батирде абанын айланышына желдетүү тутуму жооп берет. Эгер ал бузулса кычкылтекке бай таза аба көп кирбей, башты оорутат.

Кичине терезени ачып, бөлмөдөгү желдетүү торчосуна кагазды жакындатыңыз. Эгер кагаз ага жабыша түшсө, вентиляция жакшы иштеп жатканын билдирет. Эгер иштебесе, анда  тазалап чыгуу абзел.

Үшүбөстөн үйдү желдетип туруу

Медиктер үйдү, айрыкча сыркоологон адам жашаган турак жайды тез-тез желдетип туруу керектигин айтышат. Бирок үйдү муздатып албагыдай кылып желдетүүнүн жолу барбы?

Бул үчүн болгону терезелерди толук, бирок бир азга гана ачыңыз. Мындайда таңдан тарта ачып койгонго караганда жылуулук текке сарпталбайт. Үйгө желим же кош айнектелген терезе коюлган болсо желдетүү өзгөчө маанилүү. Анткени алар абанын табигый алмашуусун бөгөйт.

1416
Белгилер:
кыш, үй, жылытуу, батарея, жылыткыч, лайфхак
Тема боюнча
Сууну убара тартпастан кантип үнөмдөө керек? 10 лайфхак
Республикалык ден соолукту чыңдоо борборунун эпидемиологу Асел Акымбаева

Антибиотик дарыны тоготпогон ооруларды пайда кылат. Эпидемиолог Акымбаеванын маеги

189
(жаңыланган 21:44 30.11.2021)
Адис коомчулукту антибиотиктерди башаламан пайдаланбоого чакырат. Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюму да аталган препараттарды туура эмес колдонуудан улам организм дары-дармектерди кабыл албай каларын эскертип келет.

Sputnik Кыргызстан агенттигинин кабарчысы Республикалык ден соолукту чыңдоо борборунун эпидемиологу Асел Акымбаева менен антибиотиктин ден соолукка тийгизген таасири, туура эмес пайдалануунун кесепети тууралуу баарлашты.

— Антибиотиктин зыяндуу жагын коомчулукка түшүндүрүү үчүн кандай иштер жасалууда?

— Жакында эле антибиотикти туура колдонуу боюнча жумалык өттү. Иш-чараны Бүткүл дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму уюштурган. Анын алкагында препаратты ашыкча колдонуунун кандай кесепеттери бар экендиги жөнүндө тегерек стол, талкуулар өткөрүлүп, элге да маалымат берилди. Дүйнө эли антибиотикти ушул темпте башаламан колдоно берсе, 2050-жылга чейин 100 миллион адамдын өмүрүн алып кетиши мүмкүн. Учурда мунун кесепетинен жылына 200 миң адам көз жумат. Алдыда бул көрсөткүч беш эсе көбөйүшү мүмкүн. Акыркы 10 жылдын ичинде антибиотикти колдонуу 36 пайызга өстү. Дүйнөдө бул препаратты көп пайдаланган өлкөлөргө Россия, Кытай, Индия, Бразилия кирет. Кыргызстанда дагы керектөө өсүп жатат. Элибиздин 48 пайызы дарыгердин көзөмөлүсүз, интернеттен карап же бирөөдөн угуп эле дары иче берет. Ушундай көрүнүштөрдөн улам организмде башка оорулардын пайда болушуна өбөлгө түзүлүүдө. Дары сатып аларда дарыгерге кайрылып, алардын берген рецепти менен ичүү абзел. Өзгөчө балдарды абайлаш керек. Өлкө аймагында өнөкөт оорусу бар адамдардын 74 пайызы дарыгер бир жыл мурда жазып берген рецепт менен антибиотик сатып алып ичет. Дарыгерлер адамдын салмагына жараша канча күн, күнүнө канча маал, тамактан кийин же ага чейин ичүү керектигин аныктайт. “Кымбат дары болчу, калтырбай ичип салайын” дегендер да бар. Антибиотикти туура эмес пайдалануу кооптуу жана бара-бара адамда дарыны тоготпогон ооруларды пайда кылат.

Врач-эпидемиолог Республиканского центра укрепления здоровья Асел Акимбаева в офисе
© Фото / Андрей Новоселов
Асел Акымбаева: өлкө аймагында өнөкөт оорусу бар адамдардын 74 пайызы дарыгер бир жыл мурда жазып берген рецепт менен антибиотик сатып алып ичет

— Антибиотик эмнеси менен кооптуу?

— Антибиотик — бул бактерияларга каршы препарат. Ал вирустук оорулардан сакайып кетүүгө жардам бербейт. Азыр биз тумоолоп же дагы башка жугуштуу оору менен оорусак эле антибиотик ичип жатабыз. Мындан улам оорунун саны көбөйүүдө. Мисалы, кургак учуктун, ичеги инфекцияларынын жана жугуштуу оорулардын айыкпас оор түрү келип чыгууда.

— Антибиотик кайсы оорулар үчүн колдонулат?

— Вирустук инфекция күчөп кетсе, дарыгер бейтаптын абалына жараша айрым учурда антибиотик жазып бериши мүмкүн. Негизи дене табын түшүрүү үчүн да антибиотик колдонууга болбойт. Вирустук инфекциянын жеңил түрү менен ооруган адам үч-беш күндө өзү сакайып кетет. Учурда бөбөктөргө эң күчтүү, 3-4-муундагы препараттарды сайып жатышат. Мындайга жеткирбеш үчүн ата-энелер ириде баланын иммунитетин көтөрүүгө, тамак-ашына көңүл бурууга аракет кылышы керек. Ооруну дарылоого караганда алдын алуу жеңил. Күчтүү антибиотиктер балдарды ашыкча салмак алууга алып келет.

— Канча убактан кийин бактерия дарыны тоготпой калышы мүмкүн?

— Азыр антибиотик медицинада эле эмес, өндүрүштө да колдонулуп калган. Мисалы, айыл чарба жаатында, ветеринарияда, косметологияда пайдаланылат. Жадагалса канаттууларга, аарыларга да берилери белгилүү. Мунун баары айланып келип эле адамга таасирин тийгизет. Ичеги-карында иммунитетти көтөрүп турган пайдалуу бактериялар бар. Антибиотик ашыкча колдонулса, ошол керектүү бактерияларды өлтүрүп, иммунитет түшөт. Андан кийин ал ичегини сезгентип, ич өтүүгө алып келет. Антибиотиктер аллергиялык ооруларга да кептейт жана кулактын угуусун начарлатат. Ушул өңдүү көп терс таасирлери бар.

Врач-эпидемиолог Республиканского центра укрепления здоровья Асел Акимбаева в офисе
© Фото / Андрей Новоселов
Асел Акымбаева: “Кымбат дары болчу, калтырбай ичип салайын” дегендер да бар. Антибиотикти туура эмес пайдалануу кооптуу жана бара-бара адамда дарыны тоготпогон ооруларды пайда кылат

Негизи бактериялар дароо эле дарыны тоготпой калбайт. Көп жолу туура эмес колдонуудан улам бара-бара оорунун туруктуу формалары келип чыгат. Мисалы, эртең менен дары ичүүнү унутуп калса, кечинде эки дозаны бир ичип алуу туура эмес. Маалы өтүп кетсе жок дегенде дары иче турган убакка үч саат калганда ичсе болот. Негизи ар кайсы антибиотиктин аралыгы ар кандай. Бул оорунун абалына жана түрүнө жараша болот.

— Биздин жарандар каалаган учурда, каалаган дарыны сатып ала берет. Буга көзөмөл жок. Мунун да зыяны тийип жатса керек?

— 2014-жылы “антибиотиктер башаламан сатылбасын” деген токтом чыккан. Бирок ал документ иш жүзүндө аткарылган жок. Анткени жеке менчик ишканаларды, дарыканаларды уруксатсыз текшерүүгө мораторий жарыяланган. Текшериле турган болсо 10 күн мурда кабардар кылып, анан баруу керек. Негизи дары-дармектердин рецепт менен сатылганы туура. Рецепт да оңдолуп кайра жазылбай, врачтын мөөрү менен болушу керек.

— Азыр аталышы жана баасы ар башка, бирок бир типтеги антибиотиктер кездешет. Бул дарылардын баасы анын сапатына таасир этеби?

— Негизи антибиотиктердин тогуз катары бар. Алардын сырткы кутусун өзгөртүп туруп эле айрым фармацевтикалык компаниялар акча жасап жатат десем болот. Баасында айырма болгону менен ички курамы бирдей эле, бирок дарыгер жазып жаткандан кийин алууга туура келет.

Врач-эпидемиолог Республиканского центра укрепления здоровья Асел Акимбаева в офисе
© Фото / Андрей Новоселов
Асел Акымбаева: антибиотик ашыкча колдонулса, ошол керектүү бактерияларды өлтүрүп, иммунитет түшөт. Андан кийин ал ичегини сезгентип, ич өтүүгө алып келет. Антибиотиктер аллергиялык ооруларга да кептейт жана кулактын угуусун начарлатат

— Дары-дармек алып жатып адам эмнеге көңүл бөлүшү керек?

— Антибиотик ичип жатканда дарыгер жазып берген дары тамактан кийинби же ага чейинби, көрсөтмөлөрүн карап, так аткарышыбыз керек. Негизи тоюп алып, антибиотик алган анчалык кооптуу эмес. Рационго сүт азыктарын кошуу туура болот. Алар биздеги керектүү бактерияларды калыбына келтирет. Айранда флораны калыбына келтирүүчү пайдалуу бактериялар бар.

189
Белгилер:
антибиотик, дары-дармек, дарыкана, Асел Акымбаева
Тема боюнча
Эпидемиолог Оторбаева: быйылкы сасык тумоо башкача
Балага ата-энесинин ажырашканы эки курагында өтө оор тиет. Психологдун маеги