Окумуштуулар жерди сугарууда сууну үнөмдөө ыкмасын ойлоп тапты

Окумуштуулар жерди сугарууда сууну үнөмдөө ыкмасын ойлоп тапты

250
(жаңыланган 09:32 24.11.2021)
Кургак жерлерде айыл чарба өсүмдүктөрүн айдап, өстүрүү оңой иш эмес жана бул көйгөй менен кыргызстандык агрономдор бет келген учурлар арбын.

БИШКЕК, 24-ноя. — Sputnik. Алтай мамлекеттик университетинин (АлтМУ) Түркология жана алтаистика боюнча "Чоң-Алтай" деп аталган илимий билим берүү борборунун окумуштуулары Кыргызстан, Германия, Казакстан жана Өзбекстандын кесиптештери менен биргеликте кургак жерлерди иштетүү үчүн сууну сактоо технологиясын иштеп чыкты.

Кургак жерлерде айыл чарба өсүмдүктөрүн айдап, өстүрүү оңой иш эмес жана бул көйгөй менен кыргызстандык агрономдор бет келген учурлар арбын. Жайып сугаруу бир топ кымбат туруп, ага көп көлөмдөгү суу кетет.

"Ресурска сарамжалдуу мамиле жасоо азыркы заманда өтө чоң мааниге ээ. Жаңы технологиялар сууну арыксыз эле жеткирип, ошол жерде нымдуулукту сактап турууга эсептелген. Изилдөө жүргүзүү үчүн агрометеорологиялык стационарларды, тагыраагы, үч башка тереңдикке орнотулган датчиктери бар өзү иштеген метеорологиялык станцияларды колдондук. Алар температура, нымдуулукту өлчөп жана жерди сугарып, аны өсүмдүккө жеткирүү деңгээли сындуу маанилүү учурларды байкап турат", — деп Sputnik агенттигине АлтМУнун экономикалык география жана картография кафедрасынын доценти Андрей Бондарович айтып берген.
  • Запуск дрона-перпективный инструмент для проведения агромонитоинга
    Агромониторинг жүргүзүү үчүн дрон учуруу маалы
    © Фото / из личного архива Андрея Бондаровича
  • Измерение влажности почв экспресс методом 2
    Кыргызстанда иш баштаган окумуштуулардын экспедициялык тобу
    © Фото / из личного архива Андрея Бондаровича
  • Обучение персонала по работе с почвенно-гидрологической станцией _Научно-производственный центр зернового хозяйства имени А.И. Бараева
    Кургак жерлерде айыл чарба өсүмдүктөрүн айдап, өстүрүү оңой иш эмес жана бул көйгөй менен кыргызстандык агрономдор бет келген учурлар арбын.
    © Фото / из личного архива Андрея Бондаровича
  • Организация агрометеорологическоого стационара_ ТОО Павлодарская сельскохозяйственная опытная станция
    Жаңы технологиялар сууну арыксыз эле жеткирип, ошол жерде нымдуулукту сактап турууга эсептелген
    © Фото / из личного архива Андрея Бондаровича
  • Установка метеорологической станции _Научно-производственный центр зернового хозяйства имени А.И. Бараева
    Изилдөө жүргүзүү үчүн үч башка тереңдикке орнотулган датчиктери бар өзү иштеген метеорологиялык станциялар колдонулган
    © Фото / из личного архива Андрея Бондаровича
  • Установка почвенно-гидрологической станции _Научно-производственный центр зернового хозяйства имени А.И. Бараева
    Алынган маалыматтар системада сакталып жана аларды онлайн көрсөтүп турат
    © Фото / из личного архива Андрея Бондаровича
  • Экспериментальная установка по изучению ветровой эрозии почв
    Анализдин жыйынтыгы менен сууну тарта берүү же кээ бир жерлерди, тескерисинче, сугаруу иштери жасалат.
    © Фото / из личного архива Андрея Бондаровича
1 / 7
© Фото / из личного архива Андрея Бондаровича
Агромониторинг жүргүзүү үчүн дрон учуруу маалы

Окумуштуунун айтымына караганда, алынган маалыматтар системада сакталып жана аларды онлайн көрсөтүп турат. Муну менен өсүмдүккө суу жетиштүү деңгээлде сакталып турганына анализ жасалат да, зарылдык жаралса, ички ресурстан канча суу керек болорун көрсөтөт.

Анализдин жыйынтыгы менен сууну тарта берүү же кээ бир жерлерди, тескерисинче, сугаруу иштери жасалат.

Глобалдуу жылуулук, жердин арыктап, бузулушу, суунун тартыштыгы жана дүйнө калкынын көбөйүшү сындуу көрүнүштөрдөн кийин көп мамлекеттерде ресурстарга сарамжал мамиле кылуу талабы өсүп бара жаткандыгын Константин Скрябин атындагы Кыргыз улуттук агрардык университетинин профессору Нурдин Карабаев белгиледи.

"Бүгүн Кыргызстандагы мамлекеттик саясат климаттын глобалдуу өзгөрүүсүнүн терс таасирлерин адаптациялоо чараларын иштеп чыгууга, парник газдарын азайтуу боюнча эл аралык колдоону күчөтүүгө багытталган. Иштелип чыккан жаңы кадамдар өлкөдөгү кайрак жана сугат жерлерди иштетүүдө өтө актуалдуу", — деди ал.

Карабаевдин пикиринде, илимий изилдөөлөр аймактарга кайсы өсүмдүктөрдү эгүү майнаптуу болорун көрсөтүп берет.

"Аталган станциялар алып берген маалыматтарды нымдуулук тартыш болгон учурда өсүмдүктү кайсы жерге айдоо керектигин аныкташ үчүн колдонсо болот. Маселен, 2021-жылы суу аз болуп, жер иштеткен кыргызстандык агрономдор түшүмдүн 25-30 пайызын албай калган учурлар кездешти", — деген ал.

Быйыл кыргызстандык, анын ичинде Чүй облусунун дыйкандары суунун аздыгынан чыгымга учурап, кыйынчылыкка кабылганын айтып, Айыл чарба министрлигинен абалды оңдоо үчүн чара көрүүнү талап кылышкан.

Ал эми Статистика боюнча улуттук комитет кургакчылыктан улам быйыл өлкөдө эгиндин түшүмү 46 пайызга азайганын билдирген.

 

250
Белгилер:
Алтай крайы, Кыргызстан, кургакчылык, окумуштуулар, сугат
Тема боюнча
Кургакчылыктан улам быйыл дан эгиндеринин түшүмү 46 пайызга азайды
Айыл чарба министрлигинин айыл чарба өсүмдүктөрүн экспертизалоо департаментинин башкы агроном-биологу Бермет Иманбаева

Иманбаева: үрөн селекциясында жапайы өсүмдүктөрдүн келечеги кең

3
Айыл чарба министрлигинин айыл чарба өсүмдүктөрүн экспертизалоо департаментинин башкы агроном-биологу Бермет Иманбаева селекциялоодо жапайы өсүмдүктөрдүн мааниси тууралуу айтып берди.

Үрөн селекциясында жапайы өсүмдүктөрдүн келечеги кең. Анткени алар өлкөдөгү климатка ыңгайлуу, ооруларга каршы туруктуу болушат. Бул тууралуу Бермет Иманбаева Sputnik Кыргызстан радиосунда маек куруп жатып билдирди.

Иманбаева: үрөн селекциясында жапайы өсүмдүктөрдүн келечеги кең

Анын айтымында, өлкөнүн био-түрдүүлүгүн изилдөө үчүн чет мамлекеттерден экспедициялар келип турат.

"Генетикалык банкта айыл чарба өсүмдүктөрү менен бирге алардын жапайы түрлөрү дагы сакталат. Анткени жапайы түрү селекциялоодо маданий өсүмдүктүн жакын түрү болуп саналат. Кыйыштырганда жапайы түрүнүн гени дал келип жакшы сортторду чыгарууга мүмкүнчүлүк түзүлөт. Ошондой эле жапайы түрлөрү өлкөдөгү климатка ыңгайлуу, ооруларга каршы туруктуу болушат. Үрөн селекциясында булардын келечеги кең. Селекцияны өнүктүрүү, өлкөнүн пайдасына колдонуу үчүн өсүмдүктөрдүн жапайы түрлөрү эң чоң байлык болуп эсептелет. Анын үстүнө Кыргызстанда маданий өсүмдүктөрдүн жапайы түрлөрү абдан көп. Ошондуктан башка мамлекеттерден экспедициялар келип, изилдешет. Себеби алар өздөрүнүкүн жоготуп алышкан", — деди Иманбаева.

Ошондой эле ал өлкөнүн климаты ар кандай өсүмдүктөрдүн түрлөрүнө ыңгайлуу экенин кошумчалады.

Подкасттын толук вариантын видеодон көрүңүз:

3
Белгилер:
үрөн, өсүмдүктөр, дыйкан, Бермет Иманбаева
Тема боюнча
Кыргызстанда сактоодогу үрөндөрдүн коллекциялары жаңыртылат
COVID-19 тест лабораториясынын кызматкери. Архив

Адис: COVID-19дун жаңы штаммы СПИД болгон адамда пайда болушу мүмкүн

9
(жаңыланган 11:03 27.11.2021)
Түштүк Африкадагы Ботсвана өлкөсүндө коронавирустун B.1.1.529 аттуу жаңы штаммы катталып, Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму жума күнү чукул жыйын өткөргөн.

БИШКЕК, 27-ноя. — Sputnik. Азырынча аталышы жок, бирок B.1.1.529 деп белгиленип жаткан коронавирустун жаңы түрү алгач СПИД менен ооруган адамдын организминде пайда болушу мүмкүн. Бул тууралуу россиялык иммунолог Николай Крючков "Ридус" басылмасына билдирди.

Эске салсак, Түштүк Африкадагы Ботсвана өлкөсүндө коронавирустун B.1.1.529 аттуу жаңы штаммы катталгандыгына байланыштуу Дүйнөлүк саламаттык сактоо уюму жума күнү чукул жыйын өткөргөн.

Коронавирустун жаңы түрү аныкталганына байланыштуу Улуу Британия менен Израилде Түштүк Африкага каттамдар токтотулган.

"Жаңы вариант тууралуу азырынча көп нерсе белгисиз. Бирок окумуштуулар бул мутация ВИЧ-инфекциясын жуктурган адамдын организминде болгон деп божомолдоп жатышат. Болгондо дагы оорусу күчөп кеткен адамда. Жаңы штамм пайда болгон Түштүк Африкада СПИД илдетине чалдыккан адамдар көп болгондуктан, бул туура божомол деп ишенип жатабыз", — деди дарыгер.

Адис вирус өтө жугуштуу экенин айтып, ал вакцинага дагы туруштук бериши мүмкүн деп божомолдоодо.

"Бул вирус 32 жолу мутация болгон. Демек, өтө жугуштуу. Штаммдын бир бөлүгү "дельта", дагы бир бөлүгү "беттадан" турат. Курамында жаңы бөлүкчөлөр дагы бар", — деди Крючков.

Адис бул штамм дагы дүйнөгө тарап кетиши толук мүмкүн экенин кошумчалады.

9
Белгилер:
Дүйнө, коронавирус, жаңы штамм
Тема:
Дүйнөгө жайылган коронавирус
Тема боюнча
Адис COVID-19га каршы вакцинанын таасири канча убакытка жетип жатканын айтты
Россия: COVID-19га каршы өспүрүмдөр вакцинаcын колдонууга уруксат берилди
Председатель кабинета министров Акылбек Жапаров впервые подписал документы электронной подписью и направил на исполнение посредством системы электронного документооборота Infodocs (СЭД). 27 ноября 2021 года

Акылбек Жапаров алгачкы жолу электрондук документке кол коюп, аткарууга жөнөттү

0
(жаңыланган 11:34 27.11.2021)
Бул системаны ишке киргизүү кагаз менен иштөө процессин жоюуну тездетет, документ жүгүртүү процессинин ыкчамдуулугун жана эффективдүүлүгүн олуттуу түрдө жогорулатат.

БИШКЕК, 27-ноя. — Sputnik. Министрлер кабинетинин төрагасы Акылбек Жапаров биринчи жолу электрондук санариптик кол тамгасы бар документтерге кол коюп, Infodocs тутуму аркылуу аткарууга жөнөттү. Бул тууралуу өкмөттүн маалымат кызматы кабарлады.

Председатель кабинета министров Акылбек Жапаров впервые подписал документы электронной подписью и направил на исполнение посредством системы электронного документооборота Infodocs (СЭД). 27 ноября 2021 года
© Пресс-служба правительства / Алишер Алиев
Министрлер кабинетинин төрагасы Акылбек Жапаров биринчи жолу электрондук санариптик кол тамгасы бар документтерге кол коюп, Infodocs тутуму аркылуу аткарууга жөнөттү

Мындай жол менен "Кыргыз Республикасынын мамлекеттик башкаруусуна санариптик технологияларды киргизүүнү активдештирүү боюнча кечиктирилгис чаралар жөнүндө" жарлыгын аткаруунун алкагында электрондук документ жүгүртүү тутуму ишке киргизилди.

"Бул системаны ишке киргизүү кагаз менен иштөө процессин жоюуну тездетет, документ жүгүртүү процессинин ыкчамдуулугун жана эффективдүүлүгүн олуттуу түрдө жогорулатат. Ошондой эле кызматтык кат алышуу процесстерин жөнөкөйлөтөт. Борборлоштурулган системанын артыкчылыктарынын бири мамлекеттик органдардын ишмердүүлүгүнө баа берүү жана мониторинг жүргүзүү мүмкүнчүлүгү болуп саналат", — деп айтылат билдирүүдө.

Учурда 853 мамлекеттик органда, аларга караштуу ведомстволук жана аймактык түзүмдөрдө электрондук документ жүргүзүү (ЭДТ) ишке киргизилген. Аны пайдалануучулардын саны мамлекеттик жана муниципалдык органдарды кошкондо 32 миң кызматкерди түзөт. Тутум ишке киргизилгенден бери 2 миллион 161 миң документ катталган.

0