Эр эңиш оюну. Архив

Эренди ээрден оодарып түш! Балбандын булчуңун сынаган эр эңиштин эрежеси

234
(жаңыланган 23:47 09.04.2018)
Эр эңиш — кыргыз элинин байыркы улуттук оюндарынын бири. Анда эрэндер ат үстүндө кармашат. Бул бүгүнкү күндө дагы актуалдуулугун жоготпой келет. Эр эңиш республикалык "Манас оюндары" спартакиадасынын программасына киргизилген.

Sputnik Кыргызстан агенттиги Дүйнөлүк көчмөндөрдүн III  оюндарын даярдоо жана өткөрүү боюнча катчылыгы, Дене тарбия, жаштар иши жана спорт агенттиги менен биргеликте быйылкы көчмөндөр оюндарына киргизилген спорттун түрлөрүнүн эрежелерин сунуштайт. Бул ирет эр эңиш менен тааныштырабыз.

Мелдешке катышуучулар жана салмак түркүмдөрү

Эр эңишке атайын тийиштүү түрдө машыгуудан өтүп жана дарыгерден ден соолугу таза экендиги жөнүндө уруксаты бар 19 жаштагы жана андан жогорку курактагы азаматтар катышат.

Мелдеште кие турган спорттук кийимдери талапка жооп берсе жана врач даярдыгы жакшы деген жыйынтык чыгарса, 18 жаштагы өспүрүмдөрдүн да катышуусу мүмкүн.

Оюнга катышууга кандай комиссия уруксат берет?

Комиссиянын кол астында: башкы калыс, башкы катчы, башкы дарыгер жана ветеринардык врач болушу керек.

Эр эңиш боюнча мелдештин катышуучулары 60 кг. чейин, 70 кг. чейин, 80 кг. чейин, 90 кг. чейин жана 90 килограммдан жогорку болуп, салмактык түркүмдөргө бөлүнөт.

Ар бир катышуучу  белгиленген салмактык түркүм боюнча эр эңиш мелдешине 1-күнү, башталаардан эки саат мурда таразага тартылган кезде өздөрүн күбөлөнтө турган сүрөтү бар документтерин көрсөтүүгө милдеттүү. Таразага тартуу мелдештин башкы калысы тарабынан дайындалуучу комиссия тарабынан жүргүзүлөт. Комиссиянын ичинде башкы калыстын орун басары, дарыгер жана мелдештин катчысы болууга тийиш.

Салмакты өлчөөнүн натыйжалары атайын протоколго түшүрүлөт. Таразага тартылууга кечиккен же келбей калган балбандар мелдешке катыштырылбайт.

Кармаштын башталышы жана аякталышы

Кармашуу башталаардан мурда эр эңиш боюнча мелдеш өтүүчү аянттагы (арбитр-калыс) ортодогу калыс айлананын борборунда туруп, балбандардын даяр экендигин жана белбоонун байланганын текшерет да төмөндөгүдөй даражаларды аткарат.

— Катышуучу балбандар калыстын белгиси боюнча айлананын борборуна аттарын бастырып барышат да, бири-бирине маңдай-тескей болуп турушат. Андан кийин кол алышып саламдашып, айлананын четине карай карама-каршы тарапка бет алат.

— Калыс белги бергенден соң, балбандар кармашууну баштайт. Кармаш аяктагандан кийин калыстын белгиси боюнча экөө тең айлананын борборуна жакындап барып, кармаштын башындагыдай абалга келишип токтоп күтүшөт. Калыс жыйынтыкты жарыялангандан кийин бири-бирине кол берип, айланадан чыгып кетишет.

Эр эңиштеги кармашуунун узактыгы

Ар бир кармашуу алты мүнөткө созулат. Катышуучунун бири колун же башка бир жерин кокустатып алса же кийиминде, аттын ээр токумунда кемчиликтер болсо жана башка учурларда кармашуу токтотулуп, бир мүнөт убакыттын ичинде өзүнүн кийимин тартипке келтирип, ээр токумун оңдоп, колун таңдырып келүүгө мүмкүнүлүк берилет. Бир мүнөттүн ичинде кармашууга даяр болбогон учурда жеңилди деп эсептелет.

Мелдешке берилген алты мүнөттүн ичинде катышуучулардын бири таза жеңишке ээ болбосо, кармашуунун натыйжасы упай менен аныкталат.

Таза жеңиш

Таза жеңиш кармашуу жүрүп жаткан кезде өзүнүн атаандашын аттан оодарып (эңип) түшүргөн балбанга берилет (атаандашы, денесинин кайсы гана мүчөсү менен болбосун, жерге тийген учурда оодарылып түшүрүлдү деп эсептелинет). Таза жеңиш үчүн 4 упай, утулганга 0 упай ыйгарылат. Ал эми оюнга келбегендиги үчүн балбан мелдештен чыгарылат.

Упайлар боюнча жеңиш

— Упайлар боюнча кармашууда артыкчылык көрсөткөндүгү үчүн (көбүрөөк упай топтогону үчүн), башкача айтканда, эң аз эскертүү алганы жана кармашты аракетчилдик менен жүргүзгөнү үчүн, атаандаш балбан көбүрөөк эскертүү алып, азыраак упай топтоп калганда берилет.

— Упай боюнча жеңиш үчүн 3 упай берилет, жеңилгенге бир упай жазылат.

Эскертүү: Мелдешке катышкан балбан аянттагы башкы калыстын чечими боюнча эрежени бузгандыгы үчүн үчүнчү ирет эскертүү берилгенде мелдеш токтотулат. Эрежени бузганы мелдештен чыгарылат. Мелдештен чыгарылган балбан жеңилди деп эсептелет да, бир упай берилип, анын атаандашына 4 упай жазылат.

Упайлар төмөнкүдөй берилет:

— Каршылашынын колун аттын жалына басса, бир упай.

— Каршылашынын колун ээрдин үстүнө басса, бир упай.

— Атаандашын моюндан алып, башын өзүнүн тизесине басканда эки упай.

— Каршылашын аттын моюнун кучактоого жана ээринин алдыңкы кашын, арткы кашын кармоого мажбурлаганда эки упай.

— Каршылаштын колун артына кайрып, бирок жыга албай калганда эки упай

— Кармашуудан качып, убакытты созгондугу үчүн эскертүү берилип, атаандаш балбанга бир упай берилет.

— Атынын башын буруп, каршысынын алдын тосуп, өзүн көздөй жибербей койгон учурда, эскертүү берилип, каршылашына бир упай берилет.

Мелдешке катышуучулардын ээлеген орундарын аныктоо

Өзүнүн салмактык түркүмүндө көп упайга ээ болгон балбан мелдештин жеңүүчүсү деп табылат. Калган орундар чогулткан упайларына карата бөлүнөт.

Эгер упайлар бирдей болуп калса, орундар төмөндөгүдөй бөлүштүрүлөт:

— Эки катышуучунун упайлары бирдей болгондо өз ара кармашууда жеңгени алдыда болот;

— Үч жана андан көп катышуучунун упайлары бирдей болгондо таза жеңиштердин саны боюнча упай, ал эми бул көрсөткүчтөр да бирдей болгондо жеңүүчү таза жеңиштерге жумшаган убакыттын аздыгы боюнча аныкталат.

— Жааттык (командалык) орду анын бардык мүчөлөрүнүн упайларынын көптүгүнө жараша аныкталат. Эки (же андан көп) жааттардын упайлары бирдей болуп калганда орундар өздүк биринчиликтегидей эле аныкталат.

— Эгерде жекече кармашууда эки балбан тең жеңишке ээ боло албаса, андан тышкары экөөнүн аракети бирдей болуп, эскертүүлөрү да тең болгондо мелдештин аяктоосуна эки мүнөт убакыт калганда, балбандарды ортого алып келип, бири-бирин белбоосунан карматып эки колу менен тарттырат. Кимдин колу белбоодон чыгып кетсе, анын каршысындагы балбанга бир упай берилет, убакыт аяктагандан кийин упай аркылуу жеңүүчү аныкталат.

— Эгерде алты мүнөт аяктагандан кийин дагы балбандардын упайлары тең болуп калса, мына ушундай балбандар бири-бирин белбоодон кармашып тартышуу менен жеңүүчү аныкталат.

Уруксат берилген ыкмалар

Жекеме-жеке кармашууда ар бир эр эңишчиге төмөндөгүдөй ыкмаларга уруксат берилет:

— Каршылашынын колун кармоого;

— Колун ээрдин үстүнө басууга;

— Каршылашынын белбоосунан кармоого;

— Белбоосунан тартып аттан түшүрүүгө;

— Каршыланынын тулку боюнча кучактап алууга;

— Каршылашынын бутун үзөңгүдөн чыгарып алуу үчүн анын бутунан кармоого;

— Каршылашынын колу жана тулку бою менен каалаган жакка түшүрүүгө;

— Өзү минген атынын моюнун кучактап калууга;

— Каршылашы оодара тарткан кезде, тизеси же таманы менен каршылашынын атына таянууга;

— Моюндан алууга.

Тыюу салынган ыкмалар

Кармашууда эр эңиштин эрежеси боюнча төмөндөгү ыкмаларга тыюу салынат:

— Каршылашын же анын атын буту менен тебүүгө (оюндан чыгарылат);

— Каршылашын муштоого, камчы менен чабууга (оюндан чыгарылат);

— Каршылашынын чачынан, кулагынан, бетинен, үзөңгүсүнөн, басмайылынан кармоого (оюндан чыгарылат);

— Каршылашынын манжаларын кайрууга, колун муунга тескери кайрууга, каршылашынын колун бутунун же үзөңгүсүнүн астына салууга (оюндан чыгарылат);

— Каршылашынын колуна же моюнуна жана анын атынын моюнуна тизгинин таштоого болбойт, эскертүү берилип, эскертүүдөн кийин каршысына упай берилет.

Мелдеш өткөрүлүүчү жай, эр эңишчилердин кийимдери жана шаймандары

Эр эңиш боюнча мелдеш тегиз аянтчада айлананын ичинде өткөрүлөт. Анда чуңкур, өңгүл-дөңгүл, таштар жана дүмүрлөр жана башка тоскоол болчу нерселер жок болууга тийиш. Аянтчанын (айлананын) диаметри 30 метр болот. Көрүүчүлөр үчүн айлананын четинен сыртына – эң кеминде 25-30 метр аралыкта жайгашууга тийиш.

Катышуучунун кийими: болбоодон, калың шымдан жана өтүктөн турууга тийиш. Аттын ээр токуму каалагандай болушу мүмкүн. Балбандын ээр токумунун артында көрпөчө бөктөрүлүп, колунда камчы болууга тийиш.

Калыс

Калыс эр эңиш мелдештерин жалпысынан башкарып, мелдештин эрежелерге ылайыктуу өтүшүнө көз салат. Ал эр эңишчи балбандардын бири жеңилип калганда, тыюу салынган ыкмалар колдонулганда, катышуучулардын бири жарат алган учурда, мелдеш жүрүп жаткан учурда кийимдеринде өзгөрүштөр болгондо, мелдеш учурунда кайсы бир балбанга кайрылып, же дагы башка кокустуктун алдын алуу үчүн кармашууну токтотот.

Мелдеш убагында калыс кармашууну байкап, балбандардын аракеттерин туура баалап, кайсынысы чын эле кармашып, кимиси аракет кылуудан баш тартып, жалган кыймылдарды аткарып жүргөнүн аныктап турууга тийиш. Мелдештин жакшы жана калыс өтүшү үчүн ал колундагы, бийликти адилеттик менен толук колдонушу керек.

Кармашуунун жыйынтыгын кабарлаганда калыс төрө калыстар столуна жүзүн буруп, жеңип чыккан балбанга карай колун көтөрөт.

Калыс секундометрист

Калыс – секундометрист калыстык столунан орун алат. Ал мелдештин мөөнөтүн белгилеп, кабарлайт. Убакыт аяктагандан белги берип, беттешүүнүн убактысы бүткөндүгүн кабарлайт. Мелдешке катышуучу бир жерин кокустатып, же жаралантып алганда, же болбосо анын кийиминде өзгөрүүлөр болуп ал дайындалбай калган учурда, мелдештин мөөнөтүндө үзгүлтүк болгон учурларда кошумча убакытты кабарлап турат.

Калыс секундометрист секундомерди калыстык белгиси менен токтотууга тийиш.

Дүйнөлүк көчмөндөрдүн III оюндары үстүбүздөгү жылдын 2-сентябрында Чолпон-Ата шаарындагы ат майданда башталат. Мелдештин курамына спорттун 37 түрү бекитилип, анын жол-жобосу 104 өлкөгө жиберилген. Спорттун түрлөрүнө 15 мамлекеттин улуттук оюндары киргизилди.

234
Белгилер:
эр эңиш, ат, балбан, эреже, спорт, Дүйнөлүк көчмөндөр оюндары
Тема:
Көчмөндөрдүн дүйнөлүк III оюндары (211)
Тема боюнча
Көчмөн элдердин маданий мурастары менен баалуулуктары изилденип жатат
Көк-бөрү оюну. Архивдик сүрөт

Ноябрда Чолпон-Атада президенттин кубогу үчүн көк бөрү оюну өтөт. Программасы

87
(жаңыланган 17:23 23.10.2020)
Аталган мелдеш жыл сайын 31-августта, Кыргызстандын эгемендүүлүк күнүндө өтүп келген. Быйыл эпидемиологиялык абалга байланыштуу жылган болчу.

БИШКЕК, 23-окт. — Sputnik. Ушул жылдын 3-ноябрынан 8-ноябрына чейин Чолпон-Ата шаарынын ат майданында өлкөнүн Эгемендүүлүк күнүнө арналган көк бөрү боюнча КР президентинин кубогу өтөт. Бул тууралуу Жаштар иши, дене тарбия жана спорт агенттиги кабарлады.

Ага ылайык, сыйлыктар жогорку жана I лиганын командаларынын арасында ойнотулат.

Жылда өтүп жүргөн көк бөрү боюнча президенттин кубогунун алкагында ат чабыш, эр эңиш жана салбурун боюнча мелдештер пландалган.

Программасы:

  • 3-7-ноябрь — көк бөрү боюнча турнирдин алдын ала беттештери;
  • 7-ноябрь — көк бөрү боюнча 3-орун үчүн кармаштар жана эр эңиш, салбурун боюнча мелдештер;
  • 8-ноябрь — көк бөрү боюнча финалдык мелдештер, эр эңиш, салбурун, ат чабыш боюнча мелдештер.

Аталган мелдеш жыл сайын 31-августта, Кыргызстандын эгемендүүлүк күнүндө өтүп келген. Быйыл эпидемиологиялык абалга байланыштуу адегенде октябрь айына жылдыруу чечими кабыл алынган болчу.

"Келатыр, сай күлүк"! Жамбылда кыргыз күлүгү лимузин утту. Видео

Өткөн жылы Чолпон-Ата шаарындагы ат майдандагы мелдеште "Достук" (Ош) менен "Ынтымак" (Талас) командалары финалга чыгып, 3:2 эсебинде Оштун командасы жеңишти илип кеткен.

Үчүнчү байгелүү орунду Чүйдүн "Сары-Өзөнү" ээлеген.

87
Белгилер:
Көк бөрү, мелдеш, кубок, президент, Чолпон-Ата
Тема боюнча
Валентина Шевченко КМШдагы сулуу жана мыкты мушкер аял деп табылды. Сүрөт

Салмагы ашып кеткен Хабиб таразага чечинип түштү. Видео

1868
(жаңыланган 16:36 23.10.2020)
Спортчулар 24-октябрда UFC 254 мелдешинде жекеме-жеке чыгышат. Марада Нурмагомедов ээлик кылган промоушендин жеңил салмактагы чемпиондук куру турат.

UFC мелдешинде чемпиондук наамды коргоочу беттеши алдында таразага түшкөн россиялык мушкер Хабиб Нурмагомедовдун салмагы ашып калды. Бул тууралуу РИА Новости жазды.

Таразадан так салмакты көрсөтүү үчүн россиялык мушкер толук чечинүүгө аргасыз болгон. Экинчи ирет түшкөндө Хабибди UFC кызматкерлери атайын материал менен калкалап турушту. Ал эми Гэтжи чолок шымчан эле түшүп, салмагы өз ченинде экени айтылды.

Хабиб менен Гэтжинин беттешин качан жана кайсы жактардан көрүүгө болот

Спортчулар 24-октябрда "Мушкерлер аралы" жайында өтүүчү UFC 254 мелдешинде жекеме-жеке чыгышат. Марада учурда Нурмагомедов ээлик кылган промоушендин жеңил салмактагы чемпиондук кур турат.

Учурда россиялык мушкер 28 беттеш өткөрүп, баарын жеңген. Ал эми анын атаандашы 22 таймашта утуп, эки жолу жеңилүү ызасын тарткан.

1868
Белгилер:
салмак, Жастин Гэтжи, Хабиб Нурмагомедов, UFC
Тема боюнча
Хабиб менен Гэтжинин беттешин качан жана кайсы жактардан көрүүгө болот
UFC: Хабиб көз караштар таймашында жеңилип калды. Тамашалуу ролик
Эркек киши. Архивдик сүрөт

Дарыканадан акча уурдай качып, кайра кайтарып камалган жигиттин маеги

0
(жаңыланган 15:10 24.10.2020)
Балдары ооруп, дарыга акчасы жок болуп дарыканадан акча уурдай качкан Токмоктогу жигит эсиңиздердеби? Окуянын өзү, фемида өкүлдөрүнүн ага чыгарган чечими коомчулукта чоң талкуу жараткан.

Каарманыбыз Замирбек Кожоканов 2019-жылдын 12-мартында балдары ооруп, дарыканадан курткасын күрөөгө коюп дары берүүсүн өтүнгөн. Дарыканачы баш тартканда акча алып чыгып кеткен. Бирок көп өтпөй акчаны кайтарып берип, милицияга өзү барган. Дарыкананын ээси доом жок деп жазып бергенине карабай, Кожоканов беш жылга эркинен ажыратылган. Кийин ал жаза 2,5 жылга кыскарган.

Учурда 34 жаштагы Кожокановго ырайым берилип, бир жылдык жазасы кыскарып эркиндикке чыккан.

Sputnik Кыргызстан агенттиги Замирбек Кожокановдун учурдагы абалы, жашоосу тууралуу өзү менен сүйлөштү.

— Учурда эмне менен алек болуп жатасыз?

— Бишкекте курулуш тармагында иштеп жүрөм. Мурдатан эле курулушта ички жасалгалоо, евроремонт менен алектенчүмүн. Азыр иштеген жеримде эле жатып, көп кабаттуу үйдөгү батирдин ичин жасап жатабыз.

— Үй-бүлөңүз Токмоктобу?

— Ооба, эки кызымды апам карап жатат. Эки кыз, бир уулум бар. Келинчегим менен кичүү уулумду эки жылдан бери көрө элекмин. Аялым менен таарынышып кеткенбиз. Эми ага ар кандай себептер болуп калды. Убактылуу кармоочу жайда жатканымда бир эле жолу телефон аркылуу сүйлөшкөнбүз. Ошондон кийин байланышкан жокпуз. Абактан чыккандан кийин издеп барган да жокмун. Баргым да келген жок.

Чыңгыз Анарбек уулу: качпасам өлтүрүп коюшмак

— Көңүлүңүз ооруп калган окшойт?

— Ошондой болуп калды. Көчөдөн көрүп калсам деле артынан чуркап барбайт болчумун. Азыр баары жакшы, кыздар ата-энемдин колунда. Иштерим деле, кудай буюрса, жакшы болуп жатат.

— Апаңыз сиз камалганда насыя алганын айтып жатты эле…

— Азыр карыздардан толук кутула элекпиз. Бир аз бересем бар. Токмоктогу убактылуу кармоочу жайда жатканда тергөөчүгө дос балам 20 миң сом берген. 

— Кандайча тергөөчүгө акча бердиңер?

— Токмокто жатканда тергөөчү камераны ачып туруп "сотко сүйлөшүп, абактан бошоттуруп берем" деп 20 миң сом сураган. Мен дароо дос балама байланышып, ал машинасын күрөөгө коюп, эртеси эле акчаны алып келип берген. Көрсө мени алдап коюшуптур. Ошентип досум кийин тергөөчүгө чалып жүрдү. Ал акыры номерин алмаштырып койду окшойт, өчүк болуп калды.

— Абакта толук бир жыл отурдуңузбу?

— Жок, бир жарым жыл отурдум. Беш жыл менен "централкага" (СИЗО-1 — ред.) киргем. Ал жактан бир ай өтпөй эле Бакыт жана Тилек (Тилек Мамбетов — ред.) деген эки адвокат мени облустук сотко чакыра баштады. Ошол эки адвокатым чуркап жүрүп, беш жылды эки жарым жылга кыскартып берди. Андан кийин Жалал-Абаддагы абакта 1,5 жыл отургандан кийин, так датасы эсимде жок, бир күнү эле микрофондон фамилиямды айтып чакырды. Барсам, адвокатым Тилек Мамбетов президентке кайрылып, жаза өтөөчү бир жылымды алдырып бергенин айтышты.

Токмоктогу дарыканадан акча уурдай качкан жигитке ырайым кылынды

— Сизди алгач беш жыл эркиңизден ажыратуу менен кошо 70 миң сом айып салды эле. Кийин 50 миң сомго азайган…

— Ооба, аны да төлөдүм. Ишимди тергөөчү, орусча айтканда, чалды-куйду толтуруп салыптыр да. Мурда бандиттер менен байланышы болгон өңдүү жалаа жаап салышкан экен. Бирок сотто мурун армияда кызмат өтөгөнүм, үй-бүлөлүк абалым каралды.

— Ошол каргашалуу күнү балаңыз аябай ооруп жатты беле? Эмнеге мындай ишке баргансыз?

— Ошол күнү акчага аябай муктаж болуп калдым. Бир жерде иштеп, ал жактан да иштеген акчамды бербей алдап кетишти. Негизи ал күнү ошол кишини издеп жүргөм. Ортодон бирөөлөргө жолугуп ачуум менен бир аз ичимдик да ичип алгам. Иччү эмесмин. Балам да грипп болуп ооруп жаткан. Анан ушундай окуя болуп кетти. 

Судебный молоток. Архивное фото
Сот балкасы

— Кыздарды жалгыз багып, бир чети сизге чуркап ортодон апаңыз кыйналыптыр. Сиз жалгыз уулсузбу?

— Жок, жети бир тууганмын. Эки эркек, беш кыз. Ата-энем пенсия курагындагы адамдар. Мен үй-бүлөм менен бөлүнүп, Токмоктун кичи районунда батирде турчумун.

— Баарынан кыйыны эмне болду?

— Башымдан өткөн күндөрдүн ичинен эң кыйыны соттолуп кеткеним, беш жылга эркимден ажыратуу тууралуу соттун чечимин угуу болду. Кийин 2,5 жыл бергенде беш жылга караганда шүгүр дедим. Жаза өтөө мөөнөтүмдүн бир жылы кыскартылган соң эки айдан кийин абактан чыктым. Азыр толугу менен пробация да бүттү. Айдын башында жана аягында келип турасың дешкен. Ушул жылдын 18-августунда Жалал-Абаддан бошоп чыктым. Кечинде коё берди. Алар да убакыт-сааты менен чыгарат экен. Анан ошол жакта отурган балдар жардам беришти, үйдөгүлөр акча салып маршрутка менен Чүйгө келип алдым.

"Братва" менен бир жайга жайгаштырууну өтүндүм. Максат Чакиев менен ачык маек

— Алгач кандай сезимде болдуңуз?

— Бошоп чыкканда эле эркиндикти сездим. Баа-баркы билинди.

— Алдыда пландарыңыз барбы?

— Эми кайрадан үйлөнүп, жаңы жашоо баштоону чечтим. Балам чоңойсо кийин издеп келер. Кыздарымды багып эле өз алдымча жаңы жашоо баштайм.

— Абактан кийин кандай ойдо калдыңыз?

— Баарын акча чечип калыптыр. Оор кылмыш кылган адам деле акчасы болсо кутулуп кетет турбайбы. Абакта деле кээ бир балдар менен сүйлөшүп калдым. Ал жакта деле ак жеринен отургандар бар. Көчөдө кетип бара жаткан жеринен кармалып, кылмышты мойнуна алып калган. Айтор, оор тагдырлар көп экен.

0
Белгилер:
акча, Жалал-Абад, абак, Токмок, сот
Тема боюнча
Дарыкананы тоноп кесилген кишинин апасы: 40 миң сомум болсо уулумду алып калмакмын