Кыргызстандык спортчу Келдибек Атайбек уулу

Кыздар кыя өтпөгөн Келдибек: кыргыздын жигиттери майдаланып баратат

(жаңыланган 14:46 26.02.2019)
Келдибек Атайбек уулу спорт залга алты жыл мурда келген. Ал убакта автокырсыкка кабылып жөн гана ден соолугун чыңдаш керек болчу. Эми анын көкүрөгү медалга, бар эти булчуңга толгон. Кыскасы, кыз да, эркек да суктанган келбетке ээ.

Кыргызстандык спортчу Келдибек Атайбек уулу спорттун оор атлетика түрү менен алектенет. Пауэрлифтинг боюнча Кыргызстандын абсолюттук чемпиону, рекордсмен. Бодибилдинг жана таяк тартыш боюнча Азия чемпиону. Фитнес машыктыруучу. Бул дагы чек эмес! Келечекте 10 спорттун түрүнөн чебер болгусу келет.

— Спортту тандап алышыңызга эмне түрткү болду?

— Бала кезимен актер жана спортчу Арнольд Щварценеггерге таасирленип чоңойдум. Студент куракта эркин күрөш менен алектенчүмүн, бирок жол кырсыгына кабылып аны уланта алган жокмун. Ден соолукту калыбына келтирүү максатында фитнес залга бардым. Кызыгуум артып, биротоло оор атлетикага кирип кеттим. Эки жылдан ашык штанга көтөрүп, спорт чеберине талапкер аталдым. Бирок спорт комитети тарабынан колдоо таппай акырына чейин чыккан жокмун. Азыр спорттун пауэрлифтинг, бодибилдинг, таяк тартыш түрлөрү боюнча спорт чебери аталып, бир топ мелдештерде жеңүүчү болдум. Фитнес залда машыктыруучумун. 

  • Кыргызстандык спортчу Келдибек Атайбек уулу спорттун оор атлетика түрү менен алектенет
    Кыргызстандык спортчу Келдибек Атайбек уулу спорттун оор атлетика түрү менен алектенет
    © Фото / предоставлено Келдибеком Атайбек уулу
  • Пауэрлифтинг боюнча Кыргызстандын абсолюттук чемпиону, рекордсмен. Бодибилдинг жана таяк тартыш боюнча Азия чемпиону
    Пауэрлифтинг боюнча Кыргызстандын абсолюттук чемпиону, рекордсмен. Бодибилдинг жана таяк тартыш боюнча Азия чемпиону
    © Фото / предоставлено Келдибеком Атайбек уулу
  • Cпорт залга алты жыл мурда келген. Ал убакта автокырсыкка кабылып жөн гана ден соолугун чыңдаш керек болчу
    Cпорт залга алты жыл мурда келген. Ал убакта автокырсыкка кабылып жөн гана ден соолугун чыңдаш керек болчу
    © Фото / предоставлено Келдибеком Атайбек уулу
  • Спортчу Келдибек Атайбек уулу: фитнес оңой эмес. Ошол эле күрөштө, бокста, аралаш мушташта беттеш өткөргөн балдар фитнес менен алектенүү оор экендигин айтышат. Себеби бул жерде дененин ар бир бөлүгүнө өзүнчө көнүгүү керек.
    Спортчу Келдибек Атайбек уулу: фитнес оңой эмес. Ошол эле күрөштө, бокста, аралаш мушташта беттеш өткөргөн балдар фитнес менен алектенүү оор экендигин айтышат. Себеби бул жерде дененин ар бир бөлүгүнө өзүнчө көнүгүү керек.
    © Фото / предоставлено Келдибеком Атайбек уулу
  • Келдибек Атайбек уулу: бала кезимен актер жана спортчу Арнольд Щварценеггерге таасирленип чоңойдум
    Келдибек Атайбек уулу: бала кезимен актер жана спортчу Арнольд Щварценеггерге таасирленип чоңойдум
    © Sputnik / Табылды Кадырбеков
1 / 5
© Фото / предоставлено Келдибеком Атайбек уулу
Кыргызстандык спортчу Келдибек Атайбек уулу спорттун оор атлетика түрү менен алектенет

— Ооба, Instagram тармагынан окуучуларыңыздын ийгилиги менен кубанып бөлүшүп каласыз. Машыктыруучулук ишиңиз тууралуу кеп кылсак. Сизге кандай адамдар кайрылат?

— Фитнес оңой эмес. Ошол эле күрөштө, бокста, аралаш мушташта беттеш өткөргөн балдар фитнес менен алектенүү оор экендигин айтышат. Себеби бул жерде дененин ар бир бөлүгүнө өзүнчө көнүгүү керек. Оор таштарды көтөрөсүң. Акырына чейин чыдасаң жыйынтыгы кубандырат.

Көбүнчө балдар келет. Башында ден соолук үчүн баш бакса, кийин спорттун кереметтүү күчүнө берилип кесипкөй катары мелдештерге катышып кетишет.

Маселен, мен фитнес менен жаңы алектенип баштаганда 61 килограмм болчумун. Тырышып жатып ийгиликке жеттим. Көп эле киши келет, кеп андан ары улантып кетишинде.

— Күн сайын түркүн-түстүү адамдарга жардам берип келет экенсиз. Эсте калганы кайсыл болду?

— Бир байкенин салмагы 137 килограмм болчу. Досу менен мелдешип, алты айдын ичинде 37 килограмм арыктамай болот. Эгер убадасын аткарса кулундуу бээ алмак, аткара албай калса досуна бермек. Башында аябай кыйналып жүрдү. Залдын кире беришине чейин келип кайра кетип калган учурлары болду. Анын баарын мен терезеден карап турчумун. Анан чалып уруштум. Ошентип жүрүп салмагын куудук. Акыры мелдештен утуп, ыраазычылык иретинде кулунун мага берген.

Негизи салмактуу адамдарды эттен кетирүү оңой. Себеби организминин токсон пайызын суу түзөт да. Машыгуу жана туура тамактануунун аркасы менен төрт саатта 7 килограмм, эки жумада 20 килограмм, үч айда 42-47 килограмм арыктатып коюуга болот. Бул тажрыйбадагы нерсе!

Бир жигит "сүйлөшкөн кызым менен уруша кеттим, ал мага намысыма тийген сөздөрдү айтып ызалантты, эми ага мыкты экендигимди тактыкташым керек" деп келди. Бул адам үчүн жакшы мотивация! Азыр ошол баланын аркасынан кыздар чуркап жүрөт. Жашоодо бир топ ийгиликтерге жетишип жатат. Материалдык болбосо да моралдык жактан жардам бере алабыз. Спорт жашоодогу кыйынчылыктарды жеңгенге жардам берет. Себеби машыгуу убагында утам, жеңишке жетем, биринчи болом деген ой ар дайым коштоп жүрөт. 

Соревнования прошли в нескольких категориях по возрасту и весу…
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
2016-жылы жаштар арасында Арнольд Шварценеггердин "Арнольд классик" турнирине катышып, дүйнөдөгү мыкты 10 бодибилдинг чеберинин катарын толуктаган

— Ошондо аялдын сулуулугу жүзүндө болсо, эркектики денесинде деп айтсак туура болобу?

— Ата-бабаларыбыз эзелтен бери сөөк-саактуу, салабаттуу, баатыр мүнөз, балбан билек жигиттерден болгон. Кийинки учурда кыргыздын жигиттери майдаланып эле баратат. Кимге кандай тиет билбейм. Мен бир гана дене түзүлүшкө басым жасап жаткан жокмун. Эркектин көкүрөгү жалындуу, намыскөй, өзү кадыр-барктуу болушу керек деп эсептейм. Эмнеге кыздарыбыз бизди чанып чет өлкөлүктөрдү тандап кетип жатат? Кеп өзүбүздө, оңолушубуз керек.

— Азыр байкап жатсаңыз керек, социалдык желеде, өзгөчө Instagram залда машыккандар үчүн жакшы жарнама болуп жаткандай. Эми мейли сүрөт жүктөсүн, бирок чектен ашкан учурлар көбөйүп бараткандай…

— Бул фитнес Кыргызстанда спорттун жаңы гана жайылып келе жаткан түрү экендигин билдирет. Баары машыгууну татып көргүсү келет. Бир четинен чеккен ашкан дагы учурлар жок эмес. Көйрөң балдар толтура. Жөн эле убактысын өткөрүп сүрөткө түшүп, кыздар менен таанышканы келишет. Керек болсо залга душка түшүү үчүн баш баккандар бар экен. 

Абсолютный чемпион Кыргызстана по бодибилдингу в весе до 90 кг и мас-рестлингист Келдибек Атайбек уулу
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Келдибек Атайбек уулу: фитнес боюнча машыктыруучулукту аркалап, мүмкүнчүлүк болгондо мелдештерге катышып, спорттон эргүү алып жаткан чагым

— Фитнес менен алектенгендер атайын тамактарды, витаминдерди колдонушат. Алардын айрымдары ден соолукка зыян эмеспи?

— Жок, кесепети тийбейт. Спорт тамактарынын курамын жакшылап окуп чыкса болот. Маселен, протеин дегенди белок деп түшүнүшүбүз керек. Аны колдонгондо эт жегендей болосуң. Ал эми гейнер — углевод. Курамы таттуу, майлуу, камырлуу тамак сымал. Аны арыкчырай адамдар салмак кошуу максатында колдонот.

Туура тамактануу боюнча айта кетсем, аз өлчөмдө жана бат азыктануу эң туура. Маселен, мен күнүнө алты маал тамактанам. Ошондо үч саата бир болуп калат.

— Спорт менен ашкере алектенүү ден соолукка зыян деп айтышат. Өзгөчө жүрөккө. Сиздер күнүнө оор таштарды көтөрүп, дененин ар бир бөлүгүнө күч келтирет экенсиздер.

— Бул биздин жумуш. Бир күндүк машыгууң калды дегичекти артка кетесиң. Сиз айтып жаткан ой да туура. 2016-жылы жаштар арасында Арнольд Шварценеггердин "Арнольд классик" турнирине катышып, дүйнөдөгү мыкты 10 бодибилдинг чеберинин катарына киргенбиз. Ошондон бери бодибилдинг тармагында бир аз эс алып жүрөм. Себеби буура сан, бука моюн денеге ээ болуу үчүн көп күч жумшап койдум. 

— Анан Арнольд Щварценеггер менен жолугушууга мүмкүнчүлүк болдубу?

— Ооба. Бирок сүрөткө түшкөнгө мүмкүнчүлүк болгон жок. Таанышым экөөбүздүн бир эле телефонубуз бар болчу. Колун кармап саламдаштык. Аябай толкунданып ыйлагым келди.

— Кыргызстанда бодибилдинг боюнча мелдештер өтүп турат. Биз үчүн бир аз өөн учураса керек, көрүүчүлөр кандай кабыл алат?

— Жылына эки ирет өтөт. Абдан кызыгуу менен кабыл алып, спорт сарайына эл жыкжыйма болуп чогулат. Бишкекте эле бодибилдинг боюнча 120 зал бар. Сынакка ар бирөөнөн бирден бала келсе эле атаандаштык жаратат.

— Түшүнүктүү. Спорттон тыш эмне менен алектенесиз?

— Алты жыл мурда өзүмө спорт аркылуу жанымды бага аламбы деп суроо койгом. Анан ойлонуп көрүп, өзүмө он жыл убакыт берейин, эгер жолум болбосо башка жолду тандайм дегем. Азыр кудайга шүгүр, жакшы күндөр күтүп туруптур. Машыктыруучулукту аркалап, мүмкүнчүлүк болгондо мелдештерге катышып, спорттон эргүү алып жаткан чагым. 

Абсолютный чемпион КР по бодибилдингу Келдибек Атайбек уулу с супругой
© Фото / Мурат Саратов
Келдибек Атайбек уулу: аялымдын сүрөтүн көрүп турса деле азгырган сөздөрдү жазып, керек болсо "эгер ажырашам десеңиз, сизге турмушка чыгам" дегендер бар. Күлүп келинчегиме окутуп коем

— Социалдык тармактарда жубайыңыз менен түшкөн сүрөттөрдү байма-бай жүктөп келесиз. Сизге мактоо сөздөрүн жазган кыздар арбын болсо керек. Бул ошого жооппу?

— Мен үй-бүлөм менен сыймыктанам. Аялы бар туруп жашырган балдарга таң калып, жигитчиликке чакырып кетмекмин. Жубайым 19, мен 20 жашымда баш кошконбуз. Келинчегим ар тараптан колдоо көрсөтүп келет. Спортчунун аялы болуу өтө кыйын. Мага жубай, эже, карындаш, апа болуп келет. Буюрса тун балабыз бешке чыгып, экинчисин күтүп жатабыз.

— Жубайыңыз бар экендигине карабай кат жазган кыздар арбын болсо керек?

— Аялымдын сүрөтүн көрүп турса деле азгырган сөздөрдү жазып, керек болсо "эгер ажырашам десеңиз, сизге турмушка чыгам" дегендер бар. Күлүп келинчегиме окутуп коем. Ал киши өзү жакшынакай жооп берет. Күйөрмандарымды таарынтпай, жоопсуз калтырбай ар бир билдирүүсүнө жооп бергенге аракет кылам. Арасында чын дилинен, сынап же тийишип жазгандары арбын.

— Бирок эркек балдар тийишпесе керек?

— Интернеттеги баатырлар толтура да. Башында тийишип, сынап жазышат. Анан сабырдуулук менен жооп берсең кайра сенден кечирим сурап, өздүк баракчалары аркылуу достошууга өтүшөт. 

Абсолютный чемпион КР по бодибилдингу Келдибек Атайбек уулу с семьей
© Фото / Мурат Саратов
Спортчу Келдибек Атайбек уулу: жубайым 19, мен 20 жашымда баш кошконбуз. Буюрса тун балабыз бешке чыгып, экинчисин күтүп жатабыз

— Өзүңүз каяктын кулуну болосуз? Ата-энеңиз тууралуу да айта кетсеңиз?

— Жалал-Абад облусунун Тогуз-Торо районунун Казарман айылында туулуп өскөм. Жалгыз баламын, атам кичинекейимде каза болуптур. Апамдын экинчи турмушунан беш баласы бар. Мен карындашым менен инилеримди абдан жакшы көрөм. Спортко ышкыбоздор эмес, билимге сугарылып жүрүшөт.

— Актер Эмил Эсеналиев менен биргеликте тамашалуу роликтерге тартылып каласыз. Анда Эсеналиев "чала спортиктин" образында сизге байкабай тийишип алат эмеспи. Жашооңузда ушундай учур болду беле?

— Эмил менин жакын досум, спортто окуучум. Негизи эле "Ак өргө сити" командасынын жигиттери менен мамилем жакшы. Жакында эле роликтегидей окуя болду. Караңгыда унаа менен кетип баратсам аркаман жол тандабас кечке сигналын басып, жолдон кысып өтүп баратты. Карасам жаш балдар экен. Айнекти ачып "жигит, орозодо урушпайлы, жөн эле үйүңө кете берчи" дедим. Өзүн жоготуп койдубу же сүрдөдүбү, билбейм, унчукпай калды. Болбосо терезени эле ачкан болчумун. Көчөдө урушуп, спорттогу артыкчылыктарды жашоодо колдонбойм. Өтө кичи пейилмин. 
Абсолютный чемпион Кыргызстана по бодибилдингу в весе до 90 кг и мас-рестлингист Келдибек Атайбек уулу
© Sputnik / Табылды Кадырбеков
Оор атлетика спортунун бир нече түрү боюнча чебер Келдибек: келечекте 10 спорттун түрүнөн мыкты болуу планымда бар. Учурда кыргыз, бел боо, алыш күрөштөрүнө кызыгып жүрөм

— Спорчуларды жан сакчы же күзөтчү болуп иштегенге сунуштар түшүп турары жашыруун эмес…

— Жаңы үйлөнгөн жылдары иштеп көргөнбүз. Анда дене-башым деле чоң эмес болчу. Бирөөнүн алдында кызмат кыла албайт экенмин. Акча үчүн байланып, намысымды тебелетким келген жок. Баса бергем.

— Алдыда кандай пландар бар?

— Таяк тартыш боюнча Кыргызстан дүйнөдө үчүнчү орунда турат. Күзүндө өтө турчу III Көчмөндөр оюнунда жеке да, командалык эсеп боюнча дагы биринчи орунду алууга тапшырма берилген. Андыктан даярдыктар күч. Келечекте 10 спорттун түрүнөн чебер болуу планым бар. Учурда кыргыз, бел боо, алыш күрөштөрүнө кызыгып жүрөм.

Белгилер:
бодибилдинг, фитнес, оор атлетика, маек, машыгуу, спорт, Келдибек Атайбек уулу
Тема боюнча
Рингден жолугабыз! Дүйнөнү муштуму менен дүңгүрөтүп жаткан боксчулар ким?
Жиу-житсу боюнча дүйнөнүн күмүш медаль ээси Малика: төрт баланын энесимин
Тыныбекова менен Махмудов баштаган балбандар канча табат? Мамлекеттик стипендия

Намыска жарап... Шевченконун UFC уюмундагы титулдук беттештери. Видео

Абсолюттук мушкерлер уюму (UFC) кыргызстандык Валентина Шевченконун чемпиондук кур үчүн кармашкан бардык беттештерин топтоду.

Видео UFC Russia YouTube-каналына жүктөлдү.

Валентина Шевченко беделдүү уюмдун бел курун 2018-жылы польшалык Жоанна Енджейчикти уткандан кийин тагынган. Муну менен кыргызстандык мушкер биринчи жолу мурдагы совет өлкөлөрүнүн ичинен кыз-келиндер арасында UFC уюмунун чемпиондук наамына ээ болгон.

2019-жылы 8-июнда АКШнын Чикаго шаарында өткөн UFC 238 мелдешинде америкалык Жессика Айды башка тээп утуп, наамын алгач ирет коргогон

Ошол эле жылы америкалык Лиз Кармушту калыстардын чечими менен жеңген. Ал эми былтыр америкалык Кэтлин Чукагянды техникалык нокаут менен утса, бразилиялык спортчу Женнифер Майяны упайдын эсебинде жеңди.

Ушул дем алышта Шевченко бешинчи ирет титулун коргомокчу. Аны менен минималдык салмак категориясынын мурдагы чемпиону Жессика Андраде беттешет.

Белгилер:
чемпион, мушкер, спорт, UFC, Валентина Шевченко, Кыргызстан
Тема боюнча
Дана Уайт: Шевченко удаасы менен эки супер беттеш өткөрүшү мүмкүн
Жессика Андраде атаандашы Валентина Шевченконун алсыз жактарын атады
UFC Шевченко менен Андраденин беттешине карата проморолик жарыялады
Альпинисттер. Архивдик сүрөт

1-май күнү Кыргызстанда эл аралык "Альпиниада 2021" мелдеши өтөт

Иш-чаранын негизги максаты — спорттун альпинизм, аскага чыгуу сыяктуу түрлөрүн пропагандалоо, спортчулардын квалификациясын жогорулатуу жана элди сергек жашоого үндөө.

БИШКЕК, 22-апр. — Sputnik. 1-майда Ала-Арча капчыгайында "Альпиниада – 2021" эл аралык мелдеши болот. Бул тууралуу Экономика жана финансы министрлигине караштуу Туризм департаментинен билдиришти.

Анын катышуучулары өз тандоосуна жараша Комсомол чокусуна, Рацек үйүнө жана Адигине көлүнө бара алат. Ага чет өлкөлөрдөн жана жергиликтүү спортчулардан 200дөй кишинин катышары күтүлүп жатат.

Иш-чаранын негизги максаты — спорттун альпинизм, аскага чыгуу сыяктуу түрлөрүн пропагандалоо, спортчулардын квалификациясын жогорулатуу жана элди сергек жашоого үндөө.

Комсомол чокусуна жашы 16дан өткөндөр гана бара алат. Жалпысынан жүрүшкө спортчулар топ-топко бөлүнүп катышат. Ар бир топто бештен онго чейин киши болушу керек.

Белгилер:
туризм, мелдеш, иш-чара, Ала-Арча капчыгайы, Кыргызстан
Тема боюнча
Кадыралиев: бизге туристтер көбүнчө Казакстандан жана Россиядан келишет

Чет өлкөгө чыгуучу паспорт жок Мамкаттоо элди тушап койду. Видео иликтөө

Өлкөдө паспорт кризиси жогорку чегине жетти. Учурда жүздөгөн кыргызстандык жалпы жарандык, башкача айтканда, чет өлкөгө чыгуучу паспорт ала албай убара. Мамлекет эмнеге өз жарандарын жөнөкөй эле паспорт менен камсыздай албай жатат?

Мамлекеттик каттоо кызматы жаңы үлгүдөгү электрондук биометрикалык паспортторду берүүгө камынган. Бирок алар өз убагында даяр болгон жок. Анысы аз келгенсип, эски үлгүдөгү жалпы жарандык паспортторду чыгарууну токтотуп коюшкан. Адистердин айтымында, эгер көбүрөөк жасатып койгондо маселе жаралмак эмес.

Sputnik Кыргызстан агенттиги жарандарды тушап койгон паспорт тартыштыгы эмнеден келип чыкканын иликтеди.

Өзүмдүн паспортумду ала албай убарамын

Бишкек шаарынын тургуну Азиз Субанбеков үй-бүлөсү менен Америкага кетмек. Бирок февраль айынан бери убара болуп жүрөт.

"Өзүмө, жубайыма жана эки кызыма чет өлкөгө чыгуучу паспорт алайын деп Калкты тейлөө борборуна барсам "бланк түгөнүп калган, май айынын башында болот" дешти. Чет өлкөгө кетүүгө бардык маселе чечилген, бизди паспорт гана кармап турат. Эгер авиабилет сатып алган болсоң, анын негизинде берерин айтып жатышат. Бирок ага ишенбейм, жок жерден чоң суммадагы акчага күйүп калгым келбейт", — деди Субанбеков.

Ал эми Венера Таштаналиеванын паспортунун мөөнөтү бүтүп, бир айдан бери алмаштыра албай жүргөнүн айтты. Анын Түркияда туруктуу жумушу, жашаган үйү да бар эле.

"Пандемияда келип кайра кете албай калдым. Кыргызстандын жараны болуп туруп өзүмдүн паспортумду алуу ушунча оор болуп жатат", — деди Таштаналиева.

Паспорт алгандардын саны үч эсе өсүп кетти

Мамлекеттик каттоо кызматынын төрагасы Акын Мамбеталиев 2020-жылдын декабрында жана 2021-жылдын январь-февралында жалпы жарандык паспорт алгандардын саны үч эсе өсүп кеткенин айтууда.

Председатель Государственной регистрационной службы Кыргызской Республики Акын Мамбеталиев в своем рабочем кабинете
© Sputnik / Жоомарт Ураимов
Мамлекеттик каттоо кызматынын төрагасы Акын Мамбеталиев
"Былтыр июль айында бизде 300 миңдей паспорт бар болчу. Негизи айына орто эсеп менен 25-30 миң даана берчүбүз. Өткөн жылы COVID көбөйгөн учурда суроо-талап 5-10 миңге түшүп кетти. Анализ кылып көрсөк быйылкы июнга чейин жетмек. Бирок кышында үч эсе жогорулап, үч айда эле 180 миң паспорт бердик. Көбү Казакстан менен Россияга чыга баштады. Анан да бул өлкөлөр эпидкырдаалдан улам жалпы жарандык паспорт менен кирүүнү талап кылган. Кийинчерээк ал чектөөнү алып, кайра ID паспортко уруксат берди", — деди Мамбеталиев.

Деген менен суроо-талап канчага өскөнүн мурунку жылдарга салыштыруу үчүн статистиканы сурасак, Мамкаттоо бере алган жок.

Мурда Таалайбек Жумадыловдун "Интел Линкс" компаниясы кыргыз жарандарынын паспортун басып чыгарчу. Ал мындай кризис биометрикалык паспортторду чыгаруу кечеңдегенден эмес, азыркы колдонуудагы паспорттордун запасы камдалбаганынан жаралганын айтат.

"Мамлекеттик каттоо кызматы алдын ала жылдык запасты сатып алышы керек эле. Алар көбүрөөк камдап коюунун ордуна өз күчүнө ашкере ишенип алышты окшойт. 1-январдан же 1-марттан тарта жаңы долбоорду ишке киргизебиз деп ойлошкон. Бул өндүрүш, күтүлбөгөн жагдайлардын жаралып калуу тобокелчилиги ар дайым болуп келген. Ошондуктан алар кол тийбестик запасын түзгөн эмес. Натыйжада ушундай кырдаалга кептелип отурушат", — деди эксперт.

Учурдагы жалпы жарандык паспортторду англиялык De la Rue компаниясы басып чыгарат. Жумадыловдун айтымында, аталган ишкана "буюртма 300 миңден кем эмес көлөмдө болсун, аны декабрдан кийин гана даярдап беребиз" деген талабын койгон. Себеби айла жоктон буюртма берилип жатканын алар да билип, коммерциялык кызыкчылыгын көздөп жатат.

Мамкаттоонун төрагасынын мындай буюртма берүү ниети жок. Ал журналисттин суроосуна жооп берип жатып май айынын аягында жаңы үлгүдөгү паспорттор элдин колуна тиерин убадалады. Учурда тендерден уткан германиялык Mühlbauer ID Services GmbH компаниясы 1 миллион 200 миң даана бланк басып чыгарып койгон. Ага персоналдык маалыматтарды Мамкаттоо өзү киргизет. Бул үчүн 2017-жылы жабдыктар БУУнун Өнүктүрүү программасынын колдоосу менен алынган.

Паспорт аларың менен чет өлкөгө чыга албайсың

Майга чейин жасап жетишери да шек жаратат. Себеби азыркыга чейин жаңы муундагы паспорттордун сүрөттөлүшү, үлгүлөрү жана жарактуулук мөөнөттөрүн бекитүү жөнүндө өкмөттүн токтому чыга элек. Андан соң жаңы документти Эл аралык жарандык авиация уюмуна мүчө мамлекеттер (ICAO) таанышы керек. Башкача айтканда, Тышкы иштер министрлиги аркылуу жаңы паспорттун үлгүсү чет мамлекеттерге жөнөтүлүп, алардын тийиштүү органдары кабардар болушу шарт.

Премьер-министр Улукбек Марипов кабарлады Ош облусуна болгон жумушчу сапарынын жүрүшүндө
© Пресс-служба правительства / Алишер Алиев
Эксперттин айтымында, легализациялоо процессине 90 күндүк убакыт кетет. Демек, жарандарга майда паспорт берилген чакта да дароо эле каалаган өлкөсүнө чыгып кете албайт.

Мунун айынан кимдир бирөө көздөгөн жумушуна, окуусуна бара албай, дагы бирөөнүн кыялы орундалбай калышы мүмкүн. Ошондой эле чет өлкөдө дарыланууга, операция жасатууга муктаж жарандардын өмүрү коркунучта. Мындан улам элдин убалы кимге деген суроо жаралат?

Жогорку Кеңештин депутаты Аалы Карашев паспорт кризиси үчүн эч ким жоопко тартылбаганын сындады.

Депутат Жогорку Кенеша Аалы Карашев
© Фото / пресс-служба ЖК
Жогорку Кеңештин депутаты Аалы Карашев
"Бизге бул өнөкөт болуп калды. Башка өлкөлөргө деле уят болуп бүтмөй болдук. Күнөөлүүлөрдүн жоопкерчилигин караш керек. Буга эл күнөөлүү эмес да. Качанкыга чейин ушинтип жүрө беребиз?" — деди Карашев.

Өз кезегинде Акын Мамбеталиев мындай кырдаалга кептелгени үчүн жетекчи катары элден кечирим сурады.

Ошону менен бирге ал 14-апрелге карата 11 800дөй бланк калганын билдирди. Учурда жалпы жарандык паспорт негиздеме менен гана берилип жатат.

"Чет өлкөгө дарыланууга, ооруган кишини коштоп барчулар, окууга тапшыруучулар, ал жактагы ата-энелер балдарын өзүнө чакырууну кааласа бизге арыз жазышы керек. Комиссия карап четинен берип жатат. Ал эми эс алууга бараткандарга паспорт бере албайбыз", — деди Мамбеталиев.

Эксперт Таалайбек Жумадылов дефицит жаралган учурда кырдаалдан акча жасоого азгырылгандар сөзсүз түрдө чыгарын белгилеп, азыркыдай шартта паспорт алуу үчүн 1 500 долларга чейин берип жатканын айтты.

Демек, мындан да акча жасагандар чыкпайт деп эч ким кепилдик бере албайт сыяктуу.

Дизайны эмнеге өзгөрдү

Эми тарыхка бир аз токтоло кетели. Биометрикалык жалпы жарандык паспортко өтүү жараяны 2018-жылы башталган. Кийинчерээк ведомстволор аралык комиссия түзүлүп, мындай дизайндагы паспорт иштеп чыгышкан.

Ал эми 2020-жылы Мамлекеттик каттоо кызматы коопсуздук элементтерин күчөтүү максатында деп өз алдынча эле сырткы көрүнүшүн ушундай кылып өзгөрткөн. Бул дизайн көпчүлүккө жага бербей, шакаба кылгандар да болгон.

Мыйзам боюнча жаңы үлгүдөгү паспорт өкмөттүн токтому менен кабыл алынышы керек эле. Бирок жарандар кандай паспорт менен жүрүшү керектигин Мамкаттоонун жетекчилиги гана чечип койгон.

Эми убагында бүтпөсө катуу жазаланат

Март айында өкмөт башчы Улукбек Марипов биометрикалык паспорт өз мөөнөтүндө даярдалбаганы үчүн Мамкаттоонун төрагасы Акын Мамбеталиевге сөгүш берип, аталган ишке жооптуу орун басары Тилек Батыркановду жумуштан алган. Эгер дагы үзгүлтүккө учураса катуу жаза колдонуларын эскерткен.

Ал эми мөөнөтү бүтүп бараткан жалпы жарандык паспорттун мөөнөтүн 1-сентябрга чейин узартуу чечими кабыл алынган. Бирок бул да элди сооротуунун бир түрү катары кабылданууда. Себеби документтин жарактуулугун узартуу үчүн паспортко штамп гана басылат. Ага кабыл алчу өлкөлөр ишенери күмөн, себеби аны жасалмалап коюу да мүмкүн.

Ал эми алты ай же бир жылга виза ачтырууну каалагандардын жаңы паспорттун келишин күтүүдөн башка айласы жок.

Белгилер:
Акын Мамбеталиев, Кыргызстан, жаран, дефицит, паспорт, Мамлекеттик каттоо кызматы
Тема боюнча
Ишканалар канча сомдон төлөйт? Электр кубаты үчүн сунушталган бардык тарифтер
Бир айда 20 миң адам паспорт алып, жарымы улутун көрсөттүрдү