Көчмөндөрдүн улуу күрөшүнүн жеңүүчүсү болуп Россиянын Тыва субъектисинен келген Айдын Монгуш аталды.

Көчмөндөрдүн улуу балбаны аныкталып, 1 млн. сом жана аргымак тартууланды

2889
(жаңыланган 15:44 09.09.2018)
Көчмөндөрдүн улуу күрөшүнө катышууга ДКОдогу спорттун түрлөрүнө кирген 13 күрөштүн абсолюттук салмагынан алтын медаль тагынгандар жолдомо алат.

ЧОЛПОН-АТА, 8-сен. — Sputnik. Көчмөндөрдүн улуу күрөшүнүн жеңүүчүсү болуп Россиянын Тыва субъектисинен келген Айдын Монгуш аталды. Бул туурасында Sputnik Кыргызстан агенттигинин кабарчысы билдирди.

  • III Всемирные игры кочевников. 6 день. Великая борьба кочевников
    Көчмөндөрдүн улуу күрөшүнүн жеңүүчүсү болуп Россиянын Тыва субъектисинен келген Айдын Монгуш аталды.
    © пресс-служба ГАМФКиС
  • III Всемирные игры кочевников. 6 день. Великая борьба кочевников
    Көчмөндөрдүн улуу күрөшү быйыл гана негизделип алгачкы ирет өтүп жатат.
    © пресс-служба ГАМФКиС
  • III Всемирные игры кочевников. 6 день. Великая борьба кочевников
    Бул мелдешке катышууга ДКОдогу спорттун түрлөрүнө кирген 13 күрөштүн абсолюттук салмагынан алтын медаль тагынгандар жолдомо алат.
    © пресс-служба ГАМФКиС
  • III Всемирные игры кочевников. 6 день. Великая борьба кочевников
    Бүгүн Көчмөндөр оюндарынын акыркы күнүндө күрөштөн баш байгени багындырган 8 мамлекеттин 13 балбаны күчүн сынады.
    © пресс-служба ГАМФКиС
  • III Всемирные игры кочевников. 6 день. Великая борьба кочевников
    Финалдык кармашта сумодон алтын уткан россиялык Айдын Монгуш (114 кг.), пахлаваниден жеңген ирандык Жабер Садегжадехди (125 кг.) багындырып Көчмөндөрдүн улуу балбан титулуна ээ болду.
    © пресс-служба ГАМФКиС
  • III Всемирные игры кочевников. 6 день. Великая борьба кочевников
    Бул негизги мелдеш болгондуктан улуу балбан 1 миллион сом, көчмөндөрдүн алтын куру жана шакеги менен сыйланды.
    © Sputnik / Эламан Карымшаков
1 / 6
© пресс-служба ГАМФКиС
Көчмөндөрдүн улуу күрөшүнүн жеңүүчүсү болуп Россиянын Тыва субъектисинен келген Айдын Монгуш аталды.

Көчмөндөрдүн улуу күрөшү быйыл гана негизделип алгачкы ирет өтүп жатат. Бул мелдешке катышууга ДКОдогу спорттун түрлөрүнө кирген 13 күрөштүн абсолюттук салмагынан алтын медаль тагынгандар жолдомо алат. Бүгүн Көчмөндөр оюндарынын акыркы күнүндө күрөштөн баш байгени багындырган 8 мамлекеттин 13 балбаны күчүн сынады.

Финалдык кармашта сумодон алтын уткан россиялык Айдын Монгуш (114 кг.), пахлаваниден жеңген ирандык Жабер Садегжадехди (125 кг.) багындырып Көчмөндөрдүн улуу балбан титулуна ээ болду.

Бул негизги мелдеш болгондуктан улуу балбан 1 миллион сом, көчмөндөрдүн алтын куру жана шакеги менен сыйланды. Мындан сырткары, токулган аргымак мингизип, колуна камчы карматышты.

Айдын Монгуш 24 жашта. Ал сумо менен 10 жылдан берки талбай машыгуусунун акыбети кайтып, улуу балбан аталуу күтүүсүз жана абдан жагымдуу болгонун билдирди.

"Көчмөндөрдүн улуу күрөшү жакшы мелдеш экен. Кубанычымды сөз менен жеткире албайм. Кыргызстанга биринчи жолу келип жатам. Уюштуруучуларга рахмат! Эми 2020-жылкы оюндагы улуу балбан менен кармашып титулумду коргойм", — деди Монгуш.

Көчмөндөрдүн улуу күрөшүнүн эрежеси, абдан эле жөнөкөй, ага калыстар аз кийлигишет. Бир гана эреже — каршылаш балбанды көтөрүп жерге чабуу керек, эч кандай упайлар каралган эмес. Ошондуктан таза жана адилет күрөш жүргүзүүгө абсолюттук жеңүүчүнү аныктоого мүмкүнчүлүк берет. Кармашкандар салмагына карап бөлүнбөйт. Анткени байыркы заманда тараза болгон эмес, алптар гана жеңишке жеткен. Алардын арасынан экинчи, үчүнчү жана башка орундарды аныктабастан абсолюттук жеңүүчүсү аныкталган. Себеби күрөштө Улуу жеңүүчү — бирөө, утулгандардын баары — бирдей.

Чыныгы балбандар күчүн сынаган күрөштүн түрлөрү:

— алыш (Кыргызстан)

— ашыртмалы аба гюреши (Түркия)

— гореш (Түркмөнстан)

— гуштини милли камарбанди (Тажикстан)

— гюлеш (Азербайжан)

— казах куресы (Казакстан)

— кураш (Өзбекстан)

— кыргыз күрөш (Кыргызстан)

— монгол бох (Монголия)

— пахлавани (Иран)

— самбо (Россия)

— ссирым (Түштүк Корея)

— сумо (Япония).

Көчмөндөрдүн улуу күрөшүнүн жол-жобосу менен кененирээк Sputnik Кыргызстан агенттигинин материалынын таанышыңыз.

2889
Белгилер:
көчмөндөр, балбан, күрөш, III Дүйнөлүк көчмөндөр оюндары, Айдын Монгуш
Тема:
Көчмөндөрдүн дүйнөлүк үчүнчү оюндарынын жыйынтыктары (10)
Тема боюнча
Көк бөрү: Кыргызстан — Өзбекстан. Видео
Көк бөрү: үчүнчү орун үчүн Казакстан менен Москва беттешүүдө. Видео
Көчмөндөр оюндарынын жабылыш аземине кайсы дүйнөлүк жылдыздар келери айтылды
Эл аралык спорт чебери болгон алгачкы кыргыз кызы, жөө күлүк Гулшана Сатарова

Эл аралык спорт чебери болгон алгачкы кыргыз кызы. Жөө күлүк Сатарова менен маек

14
(жаңыланган 15:45 17.01.2021)
Гулшаной Сатарова айымдар арасында жеңил атлетика боюнча эл аралык спорт чебери наамын алган алгачкы жана жалгыз кыргыз спортчусу.

Өзбекстанда төрөлүп-өскөн жөө күлүк бой жеткен кезинде Кыргызстанга кайтып келип, өлкөбүздүн туусун бир катар мелдештерде желбиретип жүрөт. Sputnik Кыргызстан агенттигинин кабарчысы 28 жаштагы атлет менен кезигип дүйнөлүк аренада жараткан ийгиликтери, спортко аралашуусу жана жеңил атлетиканын өзгөчөлүктөрү тууралуу баарлашты.

— Айымдар арасында алгачкы Эл аралык спорт чебери наамын алган спортчу болуу кандай сезим?

— Албетте, мындай жогорку наамга жеткен биринчи кыргыз жеңил атлети болуу өтө жагымдуу. Жаңы кыялдарды жаратып, дагы да көптөгөн бийиктиктерди багындырууга түрткү болот. Бирок убакыт өткөн сайын жеке мен үчүн көнүмүш эле нерсеге айланып калды десем болот. Ошол эле кезде үстүңө чоң жоопкерчиликти дагы жүктөйт. Мисалы, кээде үй-бүлөлүк же болбосо башка нерселерден улам балким спортту таштасамбы деген ойлор келип калат да. Ошондой кезде башкалардын сага болгон ишеними, ошол эле жоопкерчиликтен улам азыр токтотуу туура эместигин түшүнүп, уланта бересиң. 

— Эми өзүңүз тууралуу бир аз айта кетсеңиз.

— Мен 1992-жылы Өзбекстандын Анжиян облусуна караштуу Коргон-Төбө районунун Токтогул айылында жарык дүйнөгө келгем. Ата-энем негизинен өзүбүздүн эле Баткенден болушат. Бирок убагында турмуш шартына байланыштуу Өзбекстанга барып, ал жакта чоңоюп, анан чогуу түтүн булатып калышкан. Жети бир туугандын эң кичүүсүмүн. Беш агам жана эжем бар. Спорттун жеңил атлетика түрү менен машыгам. 1500 метр жана үч чакырымдык аралыкка чуркайм. Ошондой эле жакында 42 чакырымдык марафондо да күчүмдү сынай баштадым. 

 Мастер спорта международного класса легкоатлетка Гулшана Сатарова во время тренировок
© Фото / Азат Акаев
Мастер спорта международного класса легкоатлетка Гулшана Сатарова

— Кошуна өлкөдө балалыгыңыз кандай өттү?

— Башкалардан айырмаланбаган эле бактылуу балалыкты башыман өткөрдүм. Ал жакта өткөргөн күндөрүмдү эстеген сайын азыр деле сагыныч, кусалануу болуп турат. Кантсе да киндик каным тамган, туулуп-өскөн жерим. Менин спортко болгон сүйүүмдүн да башталган жери. Андыктан менин жөнөкөй жана спорттук жашоом үчүн айылымдын орду чоң.

— Кыргызстанга кантип келип калдыңыздар?

— Кошуна өлкө болгону үчүн кичинекей кезимден бери эле келип-кетип турчумун. Бул жакта туугандарыбыз бар эле. Кийинчерээк спорт менен алектене баштаган кезде өзбекстандык жеңил атлет катары келип мелдештерге катыша баштадым. Андыктан Кыргызстан эч качан мага бөтөн болгон эмес. Мектепте окуп жүргөн кезимде үй-бүлөбүздүн баары Жалал-Абадга көчүп келип, биротоло жашап калышты. Мен спорт колледжиндеги окуумду бүтүргөнгө чейин Өзбекстанда жүрүп калдым. Орто билимдүү болгон соң он сегиз жашымда бир туугандарымдын жанына келейин деп чечтим. Экинчиден, кыргыз болгон соң Кыргызстандын желегинин алдында мелдештерге катышкым келди. Эгерде ийгиликтерге жетишсем, анда кыргыз туусу желбиреп, гимни ырдалып турса деген тилегимди орундатууну чечтим.

— Алгач келгенде эки өлкөнүн жашоо же спорттук шарттары боюнча айырма байкалдыбы?

— Күнүмдүк жашоодо эч кандай айырма деле жок. Маданиятыбыз, менталитетибиз окшош эле элбиз да. Ал эми спорт тармагында, албетте, айырма бар. Өзбекстандын бул жаатта күчтүү экендиги баарыбызга эле белгилүү. Ал жакта спорт ар дайым биринчи орунда тургандыктан, ага жараша мамиле, көңүл буруу да жогорку деңгээлде. Бирок, айта кетчү нерсе, бизде акыркы беш жылдын ичинде жеңил атлетика өнүгүү жолуна түштү. Жеке өзүмө сезилген айырма же өзгөчөлүк тууралуу айта турган болсом, Кыргызстандын абасы, климаты абдан жакты. Бул спорттук карьерама да жакшы жардам берип, кыска аралыкта күчтүү жөө күлүккө айландым десем болот. Келгениме бир жыл боло элек жатып спорт чеберлигине жеттим. Мелдештерде жогорку жыйынтыктарга жетише баштадым. Алгач мындай ийгиликтерге өзүм да таң калчумун. 

Мастер спорта международного класса легкоатлетка Гулшана Сатарова после победы на соревновании
© Фото / из личного архива Гулшаны Сатаровой
Мастер спорта международного класса легкоатлетка Гулшана Сатарова

— Спортко кантип аралашып калдыңыз жана эмне үчүн жеңил атлетиканы тандадыңыз?

— Спортко болгон кызыгуум кичинекей кезимден бери эле күчтүү болчу. Алгачкы жолу каратэ мектебинин босогосун аттагам. Себеби байкелеримин эң кенжеси спорттун ушул түрү менен машыкчу. Мен да болбой эле анын артынан ээрчип, кызыгып жүрүп бир жылга жакын алектендим. Анан үйдө атамдан коркуп, мага катуу басым жасай албаган байкем мектепте күчүн чыгара баштады. Машыгуу учурунда спарринг-өнөгү катары мени тандап алып эле үстөмдүк кыла берчү. Ошондон тажап калган кезде классташтарым жеңил атлетика боюнча машыгуу залы ачылганын айтып калышты. Ал кезде үчүнчү класста окучумун. Ошентип жеңил атлетикага баш багып, он сегиз жылдан бери алектенип келем.

— Эл аралык жана жергиликтүү аренада көптөгөн ийгиликтерге жетиштиңиз. Арасында эң эсте калганы кайсынысы деп эсептейсиз?

— Ар бир спортчу үчүн алгачкы жеңиши эсинде калса керек. Алгач 2009-жылы Беларуста өткөн Евразия оюндарында ийгиликке жетишкем. Ал кезде Өзбекстандын атынан катышчумун. Алгачкы күнү күмүш медаль тагынсам, экинчи күнү алтынга ээ болдум. Ал күнкү сезимдер азыркыга чейин эсимден кетпейт. Себеби менин спортчу катары жолумдун ачылышы эле. Ал эми эң маанилүүсү катары 2017-жылы Түркмөнстандын борбору Ашхабад шаарында өткөн Азия оюндарындагы экинчиликти эсептейм. Ал күмүш медалымдын орду өзгөчө. Анткени жаңы гана кыздуу болгон кезим эле. Бир жылга жакын бөбөк менен үйдө отуруп, спорттук иш-чараларды токтотуп койгон болчумун. Кайрадан баарын нөлдөн баштоого туура келди. Машыгып баштаган кезимде спортко жаңыдан келгендей эле болгом. Ошентип кызым бир жашка толо элек жатып алгачкы чоң мелдештеримдин бирине катыштым. Дароо эле байгелүү орунга ээ болуу чоң жетишкендик болду.

— Каражат жагына токтоло кетсек. Алдыңкы спортчулардын катары сиздин абалыңыз кандай?

— Мамлекеттен ай сайын стипендия берилип турат. Ал күнүмдүк жашоомо жетет десем болот. Башка кошумча кирешем жок, бир гана спорт менен алектенем. Менин байкашымча, каражат жагынан айрыкча эркек спортчулар көбүрөөк кыйналышат. Үй-бүлөң болсо абалың дагы да оорлошот. Менин кызым да жакында бешке чыгат. Ошентсе да кудайга шүгүр деп жашап келе жатабыз. 

Мастер спорта международного класса легкоатлетка Гулшана Сатарова с семьей
© Фото / из личного архива Гулшаны Сатаровой
Мастер спорта международного класса легкоатлетка Гулшана Сатарова

— Жолдошуңуз колдоо көрсөтүп турабы?

— Жолдошум жеке ишкерлик менен алектенет. Бирок өзү да спорт чөйрөсүндөгү инсан. Бокс менен машыгып, спорт мектебин бүтүргөн. Андыктан мени ар дайым түшүнүп, колдоп келет. Ал тургай кээде чарчап же болбосо көңүлүм келбей калганда мага түрткү берет. Ар бир эле спортчунун кыялы Олимпиада оюндарына катышуу болсо керек. Жолдошум да ар дайым "мен катыша албасам да сен сөзсүз түрдө күчүңдү сынап көрүшүң керек" деп айтып турат. Өзүбүз Ош шаарында жашайбыз. Кайын журтум да абдан түшүнүктүү, жакшы адамдар. Мага болгон колдоосу аябай жакшы. Эч качан үйдө олтуруп тамак жаса, кызмат кыл деп айтышпайт. Тескерисинче, спортко көбүрөөк көңүл бугудай шарт түзүп беришкен.

— Пандемия сиздерге да кедергесин тийгизсе керек?

— Албетте, башка спорт түрлөрүндөй эле жеңил атлетикада да иш-чаралар токтоп калды. Өткөн жылы Германия, Польша жана Кытайда мелдештер болмок. Тилекке каршы, баарынын убактысы жылдырылды же өтпөй калды. Ал эми машыгуу жаатында өзгөрүү болгон деле жок. 2020-жылдын башында курама команда менен чогуу болуп, февраль айынын аягында үйгө келгенбиз. Анан дароо карантин башталып, бир айга жакын эч жакка чыга албай калдык. Андан соң машыгууга мурдагыдай эле кириштик. Баарыбыз Кара-Көлгө чогулуп даярдыгыбызды күзгө чейин уланттык.

— Эл арасында чуркоону спорттун оңой түрү деп ойлогондор көп кездешет. Бул тууралуу оюңуз кандай?

— Тескерисинче, жеңил атлетиканы спорттун эң татаал түрүнө кошор элем. Албетте, баарыбыз эле чуркай алабыз, болгону бир бут кийим гана керек деп ойлошу мүкүн. Бирок эч ким билбеген сырлары, өзгөчөлүктөрү көп. Ошол эле кезде белгилүү бир убакыт ичинде болушунча ылдам чуркоо чындап келгенде өтө кыйын. Андыктан профессионал жөө күлүк болуу эл ойлогондой оңой нерсе эмес. 

Мастер спорта международного класса легкоатлетка Гулшана Сатарова с тренером
© Sputnik / Азат Акаев
Мастер спорта международного класса легкоатлетка Гулшана Сатарова

— Кыйын спорт деп калдыңыз, ырахаты эмнеде?

— Дал ошол кыйындыгында. Машыгуу учурунда кыйналасың, ызаланасың, кээде ыйлаган күндөрүң да болот. Эмне үчүн спортту тандадым, жөнөкөй жашоо менен эле жашасам болбойт беле дейсиң. Бирок ошончо кыйынчылыктардан кийин ийгиликке жетүү эң сонун нерсе. Аракетиң жакшы жыйынтыкталып, ар күнкү машыгууларың түшүмүн берип байге тепкичине чыккан кезде баарын унутасың. Бул сөз менен айтып жеткире алгыс ырахат.

— Жеңил атлетика менен алектенгиси келген жаш спортчуларга кандай кеңеш берет элеңиз?

— Эч кандай кыйынчылыктарга карабай алдыга умтулуп, койгон максаттарыңарды жарым жолдо таштабагыла дейт элем. Спорттун бардык түрлөрү сыяктуу жеңил атлетиканын да оорчулугу бар. Бир окуя эч эсимден кетпейт. Мен өзүм айылда чоңойгон кызмын. Үчүнчү класста окум жүргөн кезимде алгачкы жолу шаарга мелдешке келип калдым. Мелдеш өтчү жерде биринчи жолу спорттук кийимдерди көрдүм. Билесиздер, жеңил атлеттер кыска, денеге жабышкан кийимдерди кийишет. Спортчулардын баары ошондой форма менен жүрсө, мен жөнөкөй күнүмдүк кийим менен эле келгем. Аларды алгач көргөндө сууда сүзүүгө арналган кийим деп ойлоп, дароо базарга барып өзүмө сатып келдим. Аны кийип чуркай баштаганымда башкалардын шылдыңдап жатканын байкадым. Бирок буга окшогон майда жана чоң тоскоолдуктарга көңүл бурбай, талыкпай машыга бердим. Мээнетке жараша жыйынтык келерине ишенем. 

Мастер спорта международного класса легкоатлетка Гулшана Сатарова после победы на соревновании
© Фото / из личного архива Гулшаны Сатаровой
Мастер спорта международного класса легкоатлетка Гулшана Сатарова

— Күндө чуркаган жөнөкөй жарандар көп кеңеш сурашса керек?

— Ооба, өтө көп. Күнүмдүк жашоодо ден соолукту чыңдоо үчүн чуркоо өтө пайдалуу. Бирок өзүңдү катуу кыйнабаш керек. Көпчүлүк адамдар башында кызыгуу күчтүү болгондуктан эки-үч күн катуу чуркап алышат. Эртеси катуу кыйналгандыктан көңүлү калып таштап коюшат. Андыктан денеге, өзгөчө жүрөккө күч келтирбей тургандай кылып жай баштоо керек. Акырындык менен көнүккөн соң таштабаганга аракет кылып уланта берсе, чуркоо ден соолукка эң пайдалуу спорт.

— Спортчу үчүн машыктыруучунун орду чоң да. Тренериңиз тууралуу айта кетсеңиз?

— Ар бир спортчуну ийгиликке жетелей турган адам — бул машыктыруучу. Өзүм эле даярданып ийгиликке жетишем деген болбогон нерсе. Менин спорттук карьерамда гана эмес, жашоомдо да өзгөчө орду бар тренерлерим бар. Алардын бири  — Өзбекстандагы алгачкы агайым Жаныш Абдусаттаров. Мени спорт мектебине киргизип, ушул жаатта алгачкы кадамымды таштоого түрткү болгон. Азыр ойлоп көрсөм, мен үчүн өтө чоң жакшылык кылган экен. Мектепте Галыбжан Эргашев деген агайдын колунда алты жыл машыктым. Ал да мага эбегейсиз жардам көрсөттү. Анткени башкаларга окшоп жатаканада эмес, анын үйүндө жашачумун. Ошондой эле азыркы машыктыруучум Абдылла Төрөжановду айта кетер элем. Он жылдан бери биргебиз. Мамилебиз аябай жакшы. Бири-бирибизди бат түшүнүп, маанайыбыз кандай экенин дароо байкап, ошого карата мамиле жасайбыз. Чынын айтсам, канча жакшы сөз айтсам да жетишсиз.

14
Белгилер:
ден соолук, машыктыруучу, чуркоо, жөө күлүк, жеңил атлетика, спорт
Тема боюнча
Эки жуманын ичинде кантип арыктаса болот? Фитнес-моделдин кеңештери
UFC чемпиону Хабиб Нурмагомедов жана лиганын президенти Дана Уайт. Архивдик сүрөт

Эки беттешти күтүп жатам. Хабиб UFC башчысына кандай шартта спортко кайтарын айтты

175
(жаңыланган 12:52 17.01.2021)
Россиялык спортчунун шарттары Конор Макгрегор менен Дастин Порьенин, Дэн Хукер менен Майк Чендлердин кармашынан көз каранды экени белгилүү болду.

БИШКЕК, 17-янв. — Sputnik. Мушкерлер UFC уюмунун чемпиондук куруна татыктуу экенин чындап көрсөтө алышса октагонго кайтам. Бул тууралуу Хабиб Нурмагомедов лиганын президенти Дана Уайтка билдиргенин Eurosport жазды.

Ишемби күнү Уайт менен Нурмагомедов жабык эшик артында сүйлөшүштү. UFC башчысынын айтымында, ага Хабиб спортто жетиштүү ийгиликти багындырганын, кайра кайтууга шык бере турчу деле нерсе жок экенин билдирген. Бирок ал Конор Макгрегор менен Дастин Порьенин, Дэн Хукер менен Майк Чендлердин кармашына көз саларын белгилеген.

"Жеңил салмактагы ушул беттештерди көрөйүн деп күтүп жатам. Балдар кызыктуу кармаш тартуулап, мага чыныгы атаандаш экенин көрсөтө алышса сегиз бурчтукка кайтам", — деген Нурмагомедов.

Россиялык мушкер октябрда америкалык Жастин Гэтжини утуп, үчүнчү ирет чемпиондук титулун коргогон. Беттештен кийин 32 жаштагы Нурмагомедов спорттук карьерасын жыйынтыктаганын жар салган. Кийинчерээк UFC президенти Дана Уайт бир нече жолу Хабибдин октагонго кайра чыгарын ишенимдүү айткан.

Нурмагомедов дагы UFC жетекчиси анын октагонго кайтышын каалап, улам-улам мыкты шарттарды жана жаңы атаандаштарды сунуштап жатканын билдирген. 

175
Белгилер:
мушкер, октагон, спорт, Дана Уайт, Хабиб Нурмагомедов, UFC
Тема боюнча
Хабиб кандай учурда октагонго кайтышы мүмкүн. Менеджердин жообу
Аягына чейин кармашкам. Хабиб менен беттешкен кыргыз мушкер Турсунбектин маеги
Курду тээп ийген Хабиб, сый көрсөткөн Конор. 2020-жылдагы тиктешүүлөр видеодо