(4:04 / 28.83Mb / )

Тыйын албайбыз, "нормальный" акча бергиле! Бишкектин кафе, дүкөндөрүндөгү эксперимент

(жаңыланган 19:02 26.12.2017)
Sputnik кабарчысы борбор калаадагы жагымсыз окуяга күбө болду. Карыя эне Бишкектеги ири дүкөндөрдүн биринде азык-түлүк үчүн төлөй алган жок. Кассир мыйзамга карабастан, 50 тыйындарды кабыл албай койду. Мындан улам биз борбор калаадагы жайлар тыйын кабыл алар-албасына байкоо салдык.

Sputnik Кыргызстан кабарчысы Жасмин Малашева шаардагы ири дүкөндөр эмненин негизинде майда тыйындарды кабыл алуудан баш тартышкандарын териштирүү үчүн жаңжалдашуудан да артка кайткан жок.

"Нормальный" акча бербесеңиз, сиздин ордуңузга биз төлөөгө мажбурбуз!

Кагаз акчаны 10 жана 50 тыйындыктарга алмаштыргандан кийин оор мүшөктү артынып алып, Globus жана "Фрунзе" ири дүкөндөргө жөнөдүк. Чүй 41 Б (ТЭЦ) дарегинде жайгашкан Globus дүкөнүнүн кассири товар үчүн биздин тыйындарды алуудан таптакыр баш тартты. Шылтоосу – мындай эсептешүүгө бухгалтерия бөлүмү жол бербейт. Ошондой эле кассир эгер тыйындарды кабыл алса, бухгалтер тыйындарды өзүнө карматып, ошол сумманы "нормалдуу" кагаз акчаны өз чөнтөгүнөн төлөөнү талап кыларын кошумчалады.

Аталган ири дүкөндүн администраторун чакырттык, ал да муну тастыктады. Калыстык үчүн белгилей кетели, Лев Толстой көчөсүндөгү ушул эле аталыштагы дүкөндө кассир кыз тандаган товарларыбызды берип, 50 тыйындыктарды гана алды. 10 тыйындыктарды кайтарып, жетпей калган сумма үчүн дүкөн чыгым тартты. Мында да баш тартуунун себеби – ошол эле бухгалтерия бөлүмү.

Globus ири дүкөндөр түйүнүнүн маркетинг боюнча директору Ксения Кочергинанын айтымында, сатып алуучулар тыйын менен эсептеше алышат. Ал мындай жагдайда кассир айыптуу экендигин белгилейт.

"Аталган номиналдагы тыйындарды кабыл албоо адамга гана байланыштуу жагдай. Кассир сатып алуучуга туура эмес маалымат берген. Жумушчуларга бул багытта түшүндүрүү иштерин жүргүзөбүз" — деп убада кылды ал.

Кызыгы — Globus ири соода жайлары жана "Народный" дүкөндөр түйүнү "Народный" ЖЧКга таандык, бирок түшүнүксүз себептерден улам дүкөндөрдө тартип ар бөлөк. "Народный" дүкөндөр түйүнүнүн кызматкери жанындагы кассирдин кубаттоосунан кийин гана тыйындарды алды.

Чүй 2/9 жана Горький 1/2 даректериндеги "Фрунзе" ири дүкөндөрүндө да ушундай эле кырдаал кайталанды. Эки дүкөндө тең Sputnik Кыргызстандын кызматкеринен элүү тыйындыктарды гана кабыл алып, жетекчиликке шылтай 10 тыйындыктарды кайтарышты. Кыязы, аларда да бухгалтерия бөлүмүнүн жетекчиси тыйындап эсептешүүгө тыюу салат өңдөнөт.

Кассирлерге бирдей эле жаза: өз маяналарынан кагаз акча тапшырууга милдеттендиришет. "Партнер Кей Джи" ЖАКтын башкы директору Бактыбек Аматов да мындай кырдаалда кайра эле кассирлер күнөөлүү экендигин айтат.

"Чындап эле биздин кассирлер 10 тыйындыктарды кабыл албаптыр. Мындай катачылыкты кассирлердин ишке жаңы алынганы менен түшүндүрөр элек. "Фрунзе" ири дүкөнүнүн бардык жумушчуларына түшүндүрүү иштери жүргүзүлдү. Жаңылыштык кетирген кассирлер мындай жагдайдын кайрадан кайталабашы үчүн административдик тартипте жазаланат", — деп белгиледи ал.

Ошондой эле Аматов "Фрунзеде" Кыргыз Республикасынын Улуттук банкы тарабынан бекитилген бардык банкнот жана тыйындардын кабыл алынарына ишендирип өттү.

Суук тийгендин дарысын кантип белекке алууга болот?

Эгер түн бир оокумда тиш оору кыйнаса, капчыгыңызда болгону майда тыйындар шыңгыраса, оору басаңдаткычтын ордуна дарыканачы менен түнкү кыжыңдашмайга даяр болуңуз. Бул ирет 10, 50 тыйындыктар жана 1, 3, 5, 10 сомдуктар колубузда. Кышкысын дарыканада эң көп сатылганы суук тийгендин дарысы эмеспи, ага жөнөдүк. Борбор калаадагы биринчи дарыкананын фармацевти бизге дарыны сомдорго гана сатты. Жетпей калганын өз чөнтөгүнөн кошууну сунуштады. Экинчи дарыканага бет алдык. Териштирип отургусу келишпедиби, айтор, ал жактан бизге дарыны белекке эле берип коюшту.

"Тыйындарды кабыл ала албайм. Жакын жердеги бир банктан алмаштырганыңыз оң. Же бул ишти сиз үчүн мен аткарайынбы? Же келгиле, дарыны тек гана белек кылайынчы сизге", — деди дарыканачы айым.

Ошентип белек кылды. Фармацевт Татьяна бул укмуш берешендигин жадаткан сатып алуучуларга убакыт короткусу келбегендиги менен түшүндүрөт. Айтымында, Бишкекте бир дагы жерде тыйын менен эсептеше албайбыз – бул эски заманда калыптыр.

10 тыйынга манту

Ушундай эле экспериментти жасоо үчүн "Фаиза" кафесине бардык. Баштыгыбызда түштөнүүгө жете турган — 700 сом гана бар эле. Официант эсепти алып келгенде үстөл үстүндө арасында бир гана жүз сомдук кагаз жашынган тыйындарды көрө оор үшкүрүндү. Ал акчаны алып кеткен, бирок көп өтпөй администратордун жардамчысы аларды кайра бизге кайтарды.

"Биз тыйындарды кабыл ала албайбыз, жетекчилик тыюу салат", — деп билдирди кафенин кызматкери.

Кайырчынын акчасын уурдап кетти — социалдык эксперимент
© Sputnik / Эмиль Садыров , Эркин Алымбеков
Sputnik кызматкеринин тыйындар улуттук валюта болуп саналарын айтканына тек гана ийнин куушурду да, бирок көшөрүп тура берди. Териштирүүгө 15 мүнөт короттук. Акыры баары бир акчаны кабыл алышпады. Биз "нормалдуу" акча менен эсептешүүгө аргасыз болдук.

Администратор Роза Калыкова менен байланыштык. Ал кыз "Фаиза" кафесинин атынан кечирим сурап, кыргызстандыктар ал жайда бардык төлөм каражаттары менен эсептеше алышарына ишендирди.

"Сиздердин столду тейлеген официант КР Улуттук банкы тарабынан бекитилген бардык сандагы акча бирдиктери кабыл алынарынан кабары жок экен", — деди ал.

Кайрадан өкүнүчтүү жаңылыштык!

Жакшы кабар!

Маршрутка, автобус, троллейбус, такси айдоочулары тыйын кабыл алышат. Көпчүлүк учурда айдоочулар үйүлгөн тыйындарды көрүп таңгала кайдан алгандыгыбызды сурап жатышты.

Мындан тышкары, киного билет алуу үчүн сиз деле биздей болуп бардык акча каражаты, анын ичинен 10 жана 50 тыйындыктар менен да эсептеше аласыз. Бирок кинотеатрдын администратору келип, бир топ ызы-чуу түшкөндөн кийин гана. Өз кезегинде белгилей кетели, "Sierra" кофекана түйүндөрүнүн кассири кофебиз үчүн биздин төлөмдү эч буйдалбастан кабыл алды.

Мыйзам бузгандарга салынчу айыптын эң көбү — 3 миң сомдун тегерегинде

Мыйзамга ылайык, тыйын кабыл алуудан баш тарткан сатуучулар айып төлөөгө тийиш. Улуттук банктын кызматкерлери Административдик кодекстин 326-беренесин эске салышты.

"Кыргыз Республикасынын улуттук валютасын төлөм катары кабыл алуудан негизсиз баш тартууга бештен отузга чейинки эсептик көрсөткүч көлөмүндө административдик жаза каралган, мындай мыйзам бузууга Улуттук банк административдик айып салууга укугу бар", — деп белгиленет Улуттук банктан келген катта.

Мындай жагдайга туш болгон жарандар башкы банкка кайрыла алышат.

Бул макала Кыргыз Республикасынын Улуттук банкына расмий кайрылуубуз болуп саналат. Мыйзам бузган жайларга карата чара көрүүңүздөрдү өтүнөбүз.

Белгилер:
кафе, тыйын, дүкөн, акча, Улуттук банк
Тема боюнча
Чет элдик жаранды бишкектик таксисттер алдайбы — социалдык эксперимент
"Чоң апанын дары алууга акчасы жетпей жатат" — Бишкектеги социалдык эксперимент

Кыргызстанга "Спутник V" вакцинасы кантип жеткирилди. Видео

(жаңыланган 20:54 22.04.2021)
Кыргызстанга россиялык "Спутник V" вакцинасы жеткирилди. 20 миң доза жүктөлгөн учак эл аралык "Манас" аба майданына конду.

Вакцинаны тапшыруу аземине Россиянын Кыргызстандагы элчиси Николай Удовиченко, Кыргызстандын биринчи вице-премьери Артём Новиков жана саламаттык сактоо министри Алымкадыр Бейшеналиев катышты.

"Бүгүн биз "Спутник V" вакцинасын алдык. Бул препараттын эффективдүүлүгү 98 пайыз болгондуктан аны бүт дүйнө тааныды. Учурда "Спутник V" вакцинасына дүйнө жүзү боюнча талап күч. Биз 20 миң доза алдык, анын 15 миңин сатып алсак, калганы гумжардам катары берилди", — деди Бейшеналиев.

Россиянын Кыргызстандагы элчиси Николай Удовиченко вакцинаны жеткирүү көлөмү дагы көбөйтүлөрүн айтты.

"Бул партияны уюштуруу үчүн убакыт керек болду. Анткен менен вакцинаны өндүрүү көбөйтүлсө дагы да жеткирилет. Кыргызстан келерки күздү толук даярдык менен тосуп алат. Республика жалпы жонунан миллион доза алууну пландап жатат. Анын жарымы гумжардам катары берилет", — деди Удовиченко.

Ал эми биринчи вице-премьер Артём Новиков вакцина сатып алуу үчүн бюджетте ресурстар каралганын, мамлекет көлөмдү көбөйтүүгө даяр экенин белгиледи.

"Россия берген жүктүн жарымы гумжардам болуп эсептелет. Бул Кыргызстан менен Россиянын ортосундагы ишенимди, достукту жана стратегиялык өнөктөштүктү билдирет", — деди Новиков.

Саламаттык сактоо министрлигинин маалыматына караганда, биринчи партиянын бир дозасы 10 доллардан турду. 20 миң доза 10 миң кишиге жетет.

Белгилер:
Алымкадыр Бейшеналиев, Артем Новиков, Николай Удовиченко, Спутник V, вакцина, Россия, Кыргызстан
Тема:
"Спутник V" вакцинасы
Тема боюнча
Министр: COVID боюнча жаңы учурдун жарымы вирустун жаңы штаммы болуп чыкты

Чет өлкөгө чыгуучу паспорт жок Мамкаттоо элди тушап койду. Видео иликтөө

(жаңыланган 17:51 22.04.2021)
Өлкөдө паспорт кризиси жогорку чегине жетти. Учурда жүздөгөн кыргызстандык жалпы жарандык, башкача айтканда, чет өлкөгө чыгуучу паспорт ала албай убара. Мамлекет эмнеге өз жарандарын жөнөкөй эле паспорт менен камсыздай албай жатат?

Мамлекеттик каттоо кызматы жаңы үлгүдөгү электрондук биометрикалык паспортторду берүүгө камынган. Бирок алар өз убагында даяр болгон жок. Анысы аз келгенсип, эски үлгүдөгү жалпы жарандык паспортторду чыгарууну токтотуп коюшкан. Адистердин айтымында, эгер көбүрөөк жасатып койгондо маселе жаралмак эмес.

Sputnik Кыргызстан агенттиги жарандарды тушап койгон паспорт тартыштыгы эмнеден келип чыкканын иликтеди.

Өзүмдүн паспортумду ала албай убарамын

Бишкек шаарынын тургуну Азиз Субанбеков үй-бүлөсү менен Америкага кетмек. Бирок февраль айынан бери убара болуп жүрөт.

"Өзүмө, жубайыма жана эки кызыма чет өлкөгө чыгуучу паспорт алайын деп Калкты тейлөө борборуна барсам "бланк түгөнүп калган, май айынын башында болот" дешти. Чет өлкөгө кетүүгө бардык маселе чечилген, бизди паспорт гана кармап турат. Эгер авиабилет сатып алган болсоң, анын негизинде берерин айтып жатышат. Бирок ага ишенбейм, жок жерден чоң суммадагы акчага күйүп калгым келбейт", — деди Субанбеков.

Ал эми Венера Таштаналиеванын паспортунун мөөнөтү бүтүп, бир айдан бери алмаштыра албай жүргөнүн айтты. Анын Түркияда туруктуу жумушу, жашаган үйү да бар эле.

"Пандемияда келип кайра кете албай калдым. Кыргызстандын жараны болуп туруп өзүмдүн паспортумду алуу ушунча оор болуп жатат", — деди Таштаналиева.

Паспорт алгандардын саны үч эсе өсүп кетти

Мамлекеттик каттоо кызматынын төрагасы Акын Мамбеталиев 2020-жылдын декабрында жана 2021-жылдын январь-февралында жалпы жарандык паспорт алгандардын саны үч эсе өсүп кеткенин айтууда.

Председатель Государственной регистрационной службы Кыргызской Республики Акын Мамбеталиев в своем рабочем кабинете
© Sputnik / Жоомарт Ураимов
Мамлекеттик каттоо кызматынын төрагасы Акын Мамбеталиев
"Былтыр июль айында бизде 300 миңдей паспорт бар болчу. Негизи айына орто эсеп менен 25-30 миң даана берчүбүз. Өткөн жылы COVID көбөйгөн учурда суроо-талап 5-10 миңге түшүп кетти. Анализ кылып көрсөк быйылкы июнга чейин жетмек. Бирок кышында үч эсе жогорулап, үч айда эле 180 миң паспорт бердик. Көбү Казакстан менен Россияга чыга баштады. Анан да бул өлкөлөр эпидкырдаалдан улам жалпы жарандык паспорт менен кирүүнү талап кылган. Кийинчерээк ал чектөөнү алып, кайра ID паспортко уруксат берди", — деди Мамбеталиев.

Деген менен суроо-талап канчага өскөнүн мурунку жылдарга салыштыруу үчүн статистиканы сурасак, Мамкаттоо бере алган жок.

Мурда Таалайбек Жумадыловдун "Интел Линкс" компаниясы кыргыз жарандарынын паспортун басып чыгарчу. Ал мындай кризис биометрикалык паспортторду чыгаруу кечеңдегенден эмес, азыркы колдонуудагы паспорттордун запасы камдалбаганынан жаралганын айтат.

"Мамлекеттик каттоо кызматы алдын ала жылдык запасты сатып алышы керек эле. Алар көбүрөөк камдап коюунун ордуна өз күчүнө ашкере ишенип алышты окшойт. 1-январдан же 1-марттан тарта жаңы долбоорду ишке киргизебиз деп ойлошкон. Бул өндүрүш, күтүлбөгөн жагдайлардын жаралып калуу тобокелчилиги ар дайым болуп келген. Ошондуктан алар кол тийбестик запасын түзгөн эмес. Натыйжада ушундай кырдаалга кептелип отурушат", — деди эксперт.

Учурдагы жалпы жарандык паспортторду англиялык De la Rue компаниясы басып чыгарат. Жумадыловдун айтымында, аталган ишкана "буюртма 300 миңден кем эмес көлөмдө болсун, аны декабрдан кийин гана даярдап беребиз" деген талабын койгон. Себеби айла жоктон буюртма берилип жатканын алар да билип, коммерциялык кызыкчылыгын көздөп жатат.

Мамкаттоонун төрагасынын мындай буюртма берүү ниети жок. Ал журналисттин суроосуна жооп берип жатып май айынын аягында жаңы үлгүдөгү паспорттор элдин колуна тиерин убадалады. Учурда тендерден уткан германиялык Mühlbauer ID Services GmbH компаниясы 1 миллион 200 миң даана бланк басып чыгарып койгон. Ага персоналдык маалыматтарды Мамкаттоо өзү киргизет. Бул үчүн 2017-жылы жабдыктар БУУнун Өнүктүрүү программасынын колдоосу менен алынган.

Паспорт аларың менен чет өлкөгө чыга албайсың

Майга чейин жасап жетишери да шек жаратат. Себеби азыркыга чейин жаңы муундагы паспорттордун сүрөттөлүшү, үлгүлөрү жана жарактуулук мөөнөттөрүн бекитүү жөнүндө өкмөттүн токтому чыга элек. Андан соң жаңы документти Эл аралык жарандык авиация уюмуна мүчө мамлекеттер (ICAO) таанышы керек. Башкача айтканда, Тышкы иштер министрлиги аркылуу жаңы паспорттун үлгүсү чет мамлекеттерге жөнөтүлүп, алардын тийиштүү органдары кабардар болушу шарт.

Премьер-министр Улукбек Марипов кабарлады Ош облусуна болгон жумушчу сапарынын жүрүшүндө
© Пресс-служба правительства / Алишер Алиев
Эксперттин айтымында, легализациялоо процессине 90 күндүк убакыт кетет. Демек, жарандарга майда паспорт берилген чакта да дароо эле каалаган өлкөсүнө чыгып кете албайт.

Мунун айынан кимдир бирөө көздөгөн жумушуна, окуусуна бара албай, дагы бирөөнүн кыялы орундалбай калышы мүмкүн. Ошондой эле чет өлкөдө дарыланууга, операция жасатууга муктаж жарандардын өмүрү коркунучта. Мындан улам элдин убалы кимге деген суроо жаралат?

Жогорку Кеңештин депутаты Аалы Карашев паспорт кризиси үчүн эч ким жоопко тартылбаганын сындады.

Депутат Жогорку Кенеша Аалы Карашев
© Фото / пресс-служба ЖК
Жогорку Кеңештин депутаты Аалы Карашев
"Бизге бул өнөкөт болуп калды. Башка өлкөлөргө деле уят болуп бүтмөй болдук. Күнөөлүүлөрдүн жоопкерчилигин караш керек. Буга эл күнөөлүү эмес да. Качанкыга чейин ушинтип жүрө беребиз?" — деди Карашев.

Өз кезегинде Акын Мамбеталиев мындай кырдаалга кептелгени үчүн жетекчи катары элден кечирим сурады.

Ошону менен бирге ал 14-апрелге карата 11 800дөй бланк калганын билдирди. Учурда жалпы жарандык паспорт негиздеме менен гана берилип жатат.

"Чет өлкөгө дарыланууга, ооруган кишини коштоп барчулар, окууга тапшыруучулар, ал жактагы ата-энелер балдарын өзүнө чакырууну кааласа бизге арыз жазышы керек. Комиссия карап четинен берип жатат. Ал эми эс алууга бараткандарга паспорт бере албайбыз", — деди Мамбеталиев.

Эксперт Таалайбек Жумадылов дефицит жаралган учурда кырдаалдан акча жасоого азгырылгандар сөзсүз түрдө чыгарын белгилеп, азыркыдай шартта паспорт алуу үчүн 1 500 долларга чейин берип жатканын айтты.

Демек, мындан да акча жасагандар чыкпайт деп эч ким кепилдик бере албайт сыяктуу.

Дизайны эмнеге өзгөрдү

Эми тарыхка бир аз токтоло кетели. Биометрикалык жалпы жарандык паспортко өтүү жараяны 2018-жылы башталган. Кийинчерээк ведомстволор аралык комиссия түзүлүп, мындай дизайндагы паспорт иштеп чыгышкан.

Ал эми 2020-жылы Мамлекеттик каттоо кызматы коопсуздук элементтерин күчөтүү максатында деп өз алдынча эле сырткы көрүнүшүн ушундай кылып өзгөрткөн. Бул дизайн көпчүлүккө жага бербей, шакаба кылгандар да болгон.

Мыйзам боюнча жаңы үлгүдөгү паспорт өкмөттүн токтому менен кабыл алынышы керек эле. Бирок жарандар кандай паспорт менен жүрүшү керектигин Мамкаттоонун жетекчилиги гана чечип койгон.

Эми убагында бүтпөсө катуу жазаланат

Март айында өкмөт башчы Улукбек Марипов биометрикалык паспорт өз мөөнөтүндө даярдалбаганы үчүн Мамкаттоонун төрагасы Акын Мамбеталиевге сөгүш берип, аталган ишке жооптуу орун басары Тилек Батыркановду жумуштан алган. Эгер дагы үзгүлтүккө учураса катуу жаза колдонуларын эскерткен.

Ал эми мөөнөтү бүтүп бараткан жалпы жарандык паспорттун мөөнөтүн 1-сентябрга чейин узартуу чечими кабыл алынган. Бирок бул да элди сооротуунун бир түрү катары кабылданууда. Себеби документтин жарактуулугун узартуу үчүн паспортко штамп гана басылат. Ага кабыл алчу өлкөлөр ишенери күмөн, себеби аны жасалмалап коюу да мүмкүн.

Ал эми алты ай же бир жылга виза ачтырууну каалагандардын жаңы паспорттун келишин күтүүдөн башка айласы жок.

Белгилер:
Акын Мамбеталиев, Кыргызстан, жаран, дефицит, паспорт, Мамлекеттик каттоо кызматы
Тема боюнча
Ишканалар канча сомдон төлөйт? Электр кубаты үчүн сунушталган бардык тарифтер
Бир айда 20 миң адам паспорт алып, жарымы улутун көрсөттүрдү
Дүкөндөгү кумшкекер. Архив

ЕЭК Кыргызстанга шекерди бажы алымысыз алып келип турууга уруксат берди

(жаңыланган 23:58 22.04.2021)
Тарифтик жеңилдик 15-майдан 30-сентябрга чейин болот. Натыйжада Кыргызстанга 40 миң тоннадан ашык кумшекер бажы алымы жок келет.

БИШКЕК, 22-апр. — Sputnik. Евразия экономикалык комиссиясынын кеңеши ЕАЭБ аймагына шекерди импорттоодо бажы алымды убактылуу алып турууну чечти. Бул тууралуу ЕЭКтин маалымат кызматы кабарлады.

Мындай чечим комиссиянын кеңешинин жыйынында кабыл алынган.

Тарифтик жеңилдик 2021-жылдын 15-майынан 30-сентябрына чейин болот. Арменияга 22,4 миң тонна, Казакстанга 134,4 миң тонна, Кыргызстанга 40 миң тонна, Россияга 350 тоннадан ашык эмес өлчөмдө ташылып келген кумшекер бажы алымынан бошотулат.

ЕЭК белгилегендей, комиссиянын кеңешинин чечими расмий жарыялангандан тартып 10 календардык күндө күчүнө кирет.

Эске сала кетсек, азыр ЕАЭБге кирбеген өлкөлөргө шекер ташуунун  бажы алымы тоннасына 340 долларды түзөт.

Белгилер:
импорт, Кумшекер, бажы, чечим, комиссия, ЕЭК, Евразиялык экономикалык биримдик
Тема:
ЕАЭБдеги Кыргызстан
Тема боюнча
Бишкекте азык-түлүк жарманкеси өтөт. Даректери
Кумшекер бир айда 7,2 пайызга кымбаттады. Жер-жерлердеги баалар