Жер планетасы. Архив

Кудай сактады! КРге кулайт делген космостук станция атмосферадан күйүп кетти

1957
(жаңыланган 15:38 02.04.2018)
Станция космосто 6,5 жыл болгон

БИШКЕК, 2-апр. — Sputnik. Кытайдын "Тяньгун-1" станциясынын сыныктарынын көпчүлүк бөлүгү атмосферага кирген кезде өрттөнүп жок болду. Тагыраагы, жерге түшкөн жок. Бул тууралуу РИА Новости Кытайдын космостук учууларды жасаган программанын сайтына таянуу менен билдирди.

​Орбитада 2011-жылдан бери жүргөн "Тяньгун-1" станциясы Жердин атмосферасына дүйшөмбү күнү Пекин убактысы боюнча саат 8.15те (Бишкек убактысы 06.15) кайтып келген. Анын калдыктары Кыргызстандын аймагына кулашы мүмкүн экени болжолдонгон.

Функциясы боюнча "Тяньгун-1" советтик "Алмаз" жана "Салют" станцияларынын эле аналогу болуп эсептелет. Ал космостук кемелердин кагылышуусуна бөгөт койгон процесстерди иштеп чыгууга багытталган.

Акыркы эки жыл ичинде ага учкучу жок башкарылган бир жана учкучтары менен эки кеме барып келген. 2016-жылы Кытай бийлиги аталган станция менен байланышты жоготуп алганын жана анын кыймылын башкара албай турганын жар салган.

Станция космосто алты жылдан ашык болгон. Анын салмагы 8,5 тоннаны түзүп, узундугу 104 метр, көлөмү 15 куб метрге жетет.

1957
Белгилер:
атмосфера, станция, космос, Кыргызстан, Кытай
Тема боюнча
Тамаша эмес! Бүгүн түнү Кыргызстандын аймагына космостук станция кулашы мүмкүн
Космоско учкан Tesla Марска кесепетин тийгизип, жашоосун жок кылышы мүмкүн
Карабахтагы азербайджандык аскер Гадруттагы блокпостто. Архивдик сүрөт

Карабахтагы сириялык туркомандар: согушууга барышканбы же жайгашуугабы?

20
(жаңыланган 18:55 27.11.2020)
Сириялык согушкер-көчмөндөр согуштан соңку Тоолуу Карабахтын чындыгы болуп калышы ыктымал. Тарыхта мындай көрүнүштөр болгон, маселен, Осмон империясынын тушунда сербиялык Косового албанчылар жайгашкан.

Түркия үчүн бул уюштурулган миграция – Түштүк Кавказда олуттуу жана узакка бекем орун алуунун кошумча мүмкүнчүлүгү. Аскерий баяндамачы Александр Хроленко бул ирет Түркиянын Карабахка карата жеке пландары тууралуу ой толгогон.

Тоолуу Карабахтагы куралдуу жаңжалга бир нече сириялык жалданма киши тартылган. Алар Түркиянын ортомчулугу менен согуштук аракеттер аймагына келип, Азербайжан тарапта иш алып барышты. Үч тараптуу макулдашуу түзүлүп, согуш токтогондон бүгүнкү күнгө дейре турист-террорчулардын мекенге кайтышы тууралуу эч нерсе белгисиз. Сириялыктар өз бүлөлөрү менен Азербайжанга кайтарылган райондорго жайгашары толук ыктымал.

Sky News Arabia телеканалынын маалыматына таянсак, түрк өкмөтү Сириянын түндүк-чыгышынан туркоман (Осмон империясына чейинки Жакынкы Чыгышта отурукташкан түрктөрдүн тукумдары) үй-бүлөлөрдүн Тоолуу Карабахтын райондоруна аймактын демографиясын өзгөртүү үчүн көчүрүлүшүнө көмөкчү (аларга азербайжан жарандыгын берүүнү убада кылышкан) болот. Түркиянын мындай трансформацияда тажрыйбасы бар, атап айтканда, Сириянын түндүк-чыгышындагы түпкү калкынын 7ден аз пайызы жашаган Африн калаасында ушундай аракет жасалган.

Сириянын түндүк-чыгышынын Автономдук администрациясынын өкүлү Шафан аль-Хабури Sky News Arabia телеканалына берген маегинде Түркия өкмөтүнүн сириялык үй-бүлөлөрдү Тоолуу Карабах регионуна көчүрүү демилгеси боюнча маалыматты тастыктады. Ошону менен бирге эле Түркия жетекчилиги 1923-1929-жылдары Карабахтын аймагында баш калаасы Лачин "Кызыл Күрдстан Республикасы" болгонун унутпоосун баса белгиледи.

Бул долбоордо таң каларлык деле нерсе жок. Террорчулук тажрыйбасы бар бул туркомандар кыйла даярдыктан өткөн "аскердик контингент". Кайда жана кимге каршы болбосун аз акчага ыраазы болуп согуштук аракеттерге катыша беришет.

Ал эми Карабахтын мындай "кавказдык Косового" болжолдуу айланышы Анкарага бир тууган калкты каалаган убагында коргоп чыгууга мүмкүндүк берет. Түрк парламенти Азербайжанга күчтөрдү жөнөтүү маселесин жактырган. Анан да бул Түштүк Кавказга карата ири геосаясий оюндун башталышы гана. Ага Россия Федерациясында ишмердигине тыюу салынган "Жебхат ан-Нусра", "Фиркат Хамза", "Султан Мурад" жана бир катар экстремисттик күрд топтору катышып калышы да ажеп эмес.

Кавказдагы жаңы "жоокерлер"

Түркия тарап Азербайжанга жалданма согушкерлердин жөнөтүлгөнүн расмий түрдө төгүндөп, ондогон жылдар бою Түркия бийлигине каршы күрөшүп келе жаткан Күрдстандын Жумушчу партиясынын согушкерлери Арменияны колдоп жатканы тууралуу билдирет. Бакудагылар да Сирия жана Ливандан жалданма жоокерлер Армения тарапта болушу мүмкүн, бирок эми актуалдуулугу жоктугун белгилешет. Ансыз да кылдын учундагы тынчтык мезгилдин сынагынан өтүүдө. Баскан жолу шектүү жакынкы чыгыштык "колонисттерди" жөнөткөндүн ордуна, Карабах туңгуюгунан чыгуу үчүн дипломатиялык арга издөө зарыл.

Эске салсак, Латакия жана Алепподо 100 миңдин тегерегинде сириялык туркоман турат. Алар бир катар террордук уюмдар менен байланышта, көп жылдардан бери Сирия Араб Республикасынын өкмөттүк күчтөрү менен согушканы тыйыла элек. Түркия бийлиги туркомандардын куралдуу түзүмдөрүн колдоп келет.

Аfrinpost медиа-ресурсу 23-ноябрда түркиялык бийлик Сириянын түндүгүндөгү Африн күрд аймагынын борборуна эки кеңсе ачканын маалымдады. Ал кеңселерде Тоолуу Карабахка, тагыраагы, "азербайжан армиясы алган территорияга" көчүүнү каалаган үй-бүлөлөр каттоого алынары, эмитен эле туркоман үй-бүлөлөр, айрыкча, Хомс провинциясында жашагандар кезекке туруп калышканы кабарланат. Кыязы, алардын баарын шыктандыра алышкан өңдөнөт. Тоолуу Карабахка мигранттарды жөнөтүүдөн оболу түркиялык чалгын кызматы алар тууралуу маалыматтарды өз базасына киргизет.

"Ронаи" күрд маданиятынын азербайжан борборунун жетекчиси Фахраддин Пашаевдин санагында ушул тапта Азербайжанда 240 миң чакты күрд жашайт. Бирок Түркия Тоолуу Карабахка жакынкы чыгыштык күрддөрдү эмес, тек гана туркомандарды үй-бүлөлөрү менен көчүрүүгө ниеттенет. Мында армениялык калкты айтпай эле коелу, мындай кадам Азербайжанга пайда алып келеби?

1923-жылдагы эл каттоодо Тоолуу Карабах автономиялык облусунда армяндар 94%ды түзгөн, 6%ы гана негизинен азербайжан деп көрсөтүлгөн. Күрддөр жана орустар абдан азчылыктын катарында эле. Совет бийлигинин тушунда Карабахта армян калкынын саны 77 пайызга азайып, азербайжандар 21%дан ашуун эле. 1990-жылдын башындагы согуштун таасиринен демографиялык курамды тактоо кыйын болуп калган.

Армиянын күндөлүгү

Тоолуу Карабахтын армениялык бөлүгүндөгү тынчтык орнотуучулардын россиялык тобу согуштан кийинки турмушту жөнгө салууга болгон аракетин жумшоодо. Инженердик-сапердук бөлүктөр инженердик чалгындоо, жолдорду минадан арылтуу, жалпы колдонуудагы көчөлөрдөн өрттөнгөн техникаларды чыгарып жатышат.

Степанакертта жол кыймылы, жарандык инфраструктуранын социалдык объектилеринин жана турак үйлөрдү электр-суу менен камсыз кылуу калыбына келтирилди. Гуманитардык борбор иштеп, аэромобилдик госпиталь уюштурулган. Россиялык тынчтык орнотуучулар качкындарды ташыган автобустарды коштоп жүрүшөт. Бир нече миң жергиликтүү тургун үйлөрүнө кайтты.

9-ноябрда Азербайжан Республикасы, Россия Федерациясы жана Армениянын премьер-министри тарабынан кол коюлган үч тараптуу макулдашууга ылайык 25-ноябрда азербайжан армиясынын бөлүгү Келбажар районуна кирди. 20-ноябрда Бакунун көзөмөлүнө Агдам району өттү. Жакында, тагыраагы, 1-декабрда Лачин району өткөрүлөт. Россиялык тынчтык орнотуучулардын ортомчулугу менен Азербайжан тарапка аймактардын өткөрүлүшү 1992-жылдагы качкындарды дароо кайтарууну карабайт.

Карабахтын мындан аркы тагдыры көбүнесе Азербайжан Республикасынын армиясы жана аскердик-саясий жетекчилигинен көз каранды. Жети райондун жана армян "коопсуздук аймагы" аймагынын мынчалык элсиз жана кооптуу Азербайжан аймагына айланышы өтө эле жагымсыз. Жети районго сириялык туркомандарды жайгаштыруу ыктымалдыгы жок эмес. 28 жылдан кийин жаңы аймактарда отурукташып калган азербайжандык качкындарды кайра ордунан козгоп "тагдыры кандай болору белгисиз" жерге алып келүү да – абдан машакаттуу милдет. "Кол менен" бир калкты башкасы менен алмаштыруу ушундайча жүрүшү мүмкүн.

Мурда Азербайжан президенти Ильхам Алиев Түркиянын коргоо министри Хулуси Акар, ТИМ башчысы Мевлют Чавушолу, чалгын кызматынын жетекчиси Хакан Фидан жана кургактагы күчтөрдүн командачысы Умит Дүндар менен болгон жолугушуусунда жаңжалды чечүүдө Россия менен Түркиянын "тең укуктуу ролу" тууралуу билдирген.

Түрк аскердик кеңешчилер өлкөдө кеңири таанылган. Карабахтан обочо, бирок Армения менен чектешкен Нахичеван автономиясында алардын көп санда болушу Баку менен Анкаранын "армениялык фронттун" бардыгында чоң согушка башынан камынышканын далилдейт. Россия согуштук аракеттерди тең укуктуу токтото алды, кыязы ага баары тегиз канааттанышкан жок.

Түркия коргоо министри Хулуси Акар 24-ноябрда РФ менен сүйлөшүүлөр уланып жатканын, үч тараптуу макулдашууга жетишилгенден кийин Карабахтагы байкоо пункттарынын ортосунда түрк күзөтү пландалганын айтты. Анын ошол билдирүүсүндөгү эң урунттуу учур катары: "Биз муну Азербайжан менен сүйлөшүүлөрүбүзгө ылайык ишке ашырабыз" дегенин белгилесек болчудай.

Кеп биргелешкен мониторинг борбору туурасында эмес экени айдан ачык. Анкара региондун кызыкчылыгына жана жаңдалдашкан тараптарды тынчтыкка үндөө керектигине кайчы келген аракетке барууга даяр. Карабахтагы "жаңы тынчтык" кимгедир аябай жолтоо болуп жаткан көрүнөт.

20
Белгилер:
Аскер, согуш, Азербайжан, Түркия, Россия, Тоолуу Карабах
Тема:
Тоолуу Карабахтагы жаңжал
Тема боюнча
Керексиз болуп... Батыш Карабахтагы абал жөнгө салынып жатканына неге нааразы
Россия рубли. Архив

Күтүүсүз кымбаттоо. Рублдин мындан аркы бекемделиши болжолдонууда

126
Ноябрда рубль күтүүсүз жерден долларга карата беш пайызга кымбаттап кетти. Мындай кескин бурулуш он жылдан бери боло элек болчу.

Россиялык валютанын куну түшүп кетүүсүн Швейцария банкынын аналитиктери убактылуу деп эсептешүүдө. Вакциналар жана улам кымбаттап бара жаткан нефть рублдин баасын калыбына келтирүүгө шарт түзөрү айтылып келет. Аталган акча бирдигинин абалына РИА Новости баам салган.

Наркы жогорулап кетти

АКШда өтчү шайлоонун алдында рублдин куну түшүп кетип, бул окуяга байланышкан негативдин баары билинбей калды. Андан кийин долларды артка таштап кайра кымбаттап кетти. Ири банктар буга чейин эле Байдендин келиши менен америкалык валюта эч жакшылык көрбөй турганын саймедиреп келишкен.

Рубль үчүн быйылкы ноябрь ар кыл болду. 2010-жылдан 2019-жылга чейин бул айда рубль, тескерисинче, орто эсеп менен үч пайызга арзандап калчу. Быйыл баасы беш пайызга жогорулап кетти.

Буга Pfizer жана Moderna вакциналарынын жогорку эффективдүүлүгү тууралуу жаңылыктар негиз болду. Инвесторлор күүлөнүп-күчтөнүп, нефтинин баасы өстү. Brent үлгүсүнүн бир баррели марттан бери 48 долларга көбөйдү. Мындан улам инвесторлордун тобокелчилиги жогору болгон активдерге табити "ачылып" кетти. Мында көбүнесе тезирээк калыбына келе турган баалуу кагаздар менен өнүккөн өлкөлөрдүн валюталары тууралуу сөз болууда. Алардын арасында рубль да бар экенин QBF аналитиги Ксения Лапшина билдирди.

"Нефтинин баррели 45-50 доллар болуп турган чакта курс бир бочкасына 3,5 миң рублден тарта коюлат. Башкача айтканда, 70-77 килограмм. Демек, ушу тапта рубль тең чамалаш болуп турган абалга жакын", — деди ал.

Рублдин кадырын билбей жатышат

Россиялык валюта Чыгыш Европадагы эң алсыз акча болуп калганын Швейцариянын Credit Suisse банкынын аналитиктери коронавирус пандемиясынын кесепеттерин талдап жатып айтышты. Январдан бери рубль долларга карата 19 пайызга арзандап кеткен.

Банк эксперттеринин айтымында, буга өлкөдөн капиталдын чыгышы, акча сактоо структурасынын өзгөрүшү, башкача айтканда, банк депозиттеринен каражаттын агымы башкы себеп болгон. Анан, албетте, геосаясат. Навальный окуясы, Беларустагы шайлоо, Тоолуу Карабах чыры да терс салымын кошту.

Бирок ошол эле Credit Suisse банкы негативдүү факторлордун баары убактылуу экенин белгиледи. Экономикалык өсүү, жүрүп жаткан операциялардын эсеби жана реалдуу пайыздык коюмдар сыяктуу негизги көрсөткүчтөр боюнча алып караганда рублдин баа-баркы кадимкидей эле. Геосаясий жактан күтүүсүз окуялар болуп кетпесе рубль долларга карата 70-72нин тегерегинде болуп курсу бекемдей берери божомолдонду.

Custodian инвестициялык компаниясынын директорлор кеңешинин төрагасы Андрей Плотников жыл аягына чейин бир доллар 73-74 рубль болору күтүлүп жатканын айтты.

"Рубль сырье валютасы катары рынок нефтисиндеги суроо-талаптын калыптанышына карата бекемделе берет. Вакцина багытындагы ийгиликтер тууралуу жаңылыктардын фонунда активдердин баасы өсө турганы айгине болуп калды. Рублдин жыл аягына чейин үч-беш пайызга кымбатташын болжолдоп жатабыз", — деди GB CLUB инвестициялык клубунун негиздөөчүлөрүнүн бири Хачатур Гукасян.

Ал эми Евразиялык өнүктүрүү банкынын божомолу бир аз башкачараак. Рубль арзан бойдон калууда, бирок анын күчтөнүшү үчүн мейкиндик чектелүү дейт банктын өкүлү Алексей Кузнецов.

Ак барактан

Аналитиктердин көбү 2021-жылдын биринчи кварталында эле нефтинин бир баррели 55-60 долларга көтөрүлөт деп айтууда, дал ушул убакытта массалык вакцинация башталат. Демек, бул маалда бир доллар 71-73 рубль болуп калышы толук ыктымал.

Mitsubishi UFJ Financial Group (MUFG) божомолу боюнча нефтинин кымбатташы менен доллардын арзандашын биринчи кезекте нефть валюталары колдоого алат, анын эң мыктысы рубль болуп калышы мүмкүн. "Рубль кымбаттоого кызыкдар, ал нефть бааларынан катуу артта калды", — дешти MUFG аналитиктери.

Ал эми долларды айта турган болсок, вакциналарды сыноо процедураларынын аяктап, жапырт колдонула башташы шайын бир топ оодарчудай. Мындай күтүүсүз бүтүмгө АКШнын Citigroup банкынын стратегдери келишкен. Дарылардын натыйжалуулугу дүйнөлүк сооданы жандантат. 2000-жылдардын башындагыдай окуя кайталанат: анда Кытайдын Дүйнөлүк соода уюмуна кириши глобализацияны тездетип, доллардын баасы түшүп кеткен. Бул көрүнүш бир нече жылга созулган эле.

Азыр алты негизги валютага карата доллардын баасын чагылдырган DXY индекси сентябрдан бери минимум көрсөткүчтө, ага Байдендин келиши жана экономикалык саясаттын өзгөрүүсү таасир этип турат. Goldman Sachs ири инвестициялык банкынын эсеби боюнча азыркы абал эки жыл мурунку минимумга кайтарат. Ал эми Citigroup вакциналардын пайда болушу менен 20 пайызга да төмөндөп кетиши болжолдонууда. Дүйнөлүк валюта үчүн маңдай жарчу кабар эмес.

126
Белгилер:
экономика, аналитика, эксперт, банк, валюта, курс, Рубль, доллар
Тема боюнча
Тыным албай... Улуттук банк ноябрдан бери долларды тогуз жолу сатыкка чыгарды

"Дордой" менен "Алай" Борбор Азиянын мыкты клубу жарышында ат салышып жатат

0
(жаңыланган 19:26 27.11.2020)
Бул наам үчүн кыргызстандык командалардан сырткары Өзбекстандан төрт, Тажикстандан үч жана Түркмөнстандан бир команда жарышка катышууда.

БИШКЕК, 27-ноя. — Sputnik. Кыргызстандын "Дордой" жана "Алай" футболдук клубдары Борбор Азиядагы эң популярдуу клуб наамы үчүн ат салышып жатат. Бул тууралуу өлкөнүн футболдук союзунун маалымат кызматы билдирди.

Азия футбол конфедерациясы (АФК) @theafchub расмий сайтында чөлкөмдөгү таанымал клубду аныктоо боюнча сурамжылоо уюштурду.

Спорттук бул наам үчүн кыргызстандык эки командадан сырткары Өзбекстандан төрт, Тажикстандан үч жана Түркмөнстандан бир команда ат салышууда.

Кыргызстандык футбол күйөрмандары ата мекендик клубдарды колдоо үчүн шилтеме менен кирип, өзүнүн мыкты деген командасын тандай алат.

Добуш берүү 1-декабрга чейин уланат.

Эске салсак, быйыл Бишкектин "Дордойу" өлкө чемпиону болсо, Оштун "Алайы" өлкө кубогун уткан.

0
Белгилер:
клуб, мыктылар, АФК, Борбордук Азия, футбол
Тема боюнча
Аза кызматындагылар Марадонанын сөөгү менен фотосессия уюштурушкан. Сүрөт
Кыргызстандык футзалчы Ильяс Чотбаев Тажикстанда чемпион болду