Тиш докутур. Архив

Стоматолог тиштин эмалын бузган 10 азыкты атады

2149
(жаңыланган 11:27 25.08.2019)
Газдалган суусундуктар эң негизги "зыянкеч" болуп чыкты.

БИШКЕК, 25-авг. — Sputnik. Медицина илимдеринин доктору, стоматолог Дмитрий Смирнов кайсы азык-түлүк тиштин эмалын кетире турганын айтып бергенин "Известия" жазды.

Дарыгер эң негизги "зыянкеч" катары газдалган суусундуктарды атаган. Алар тиштин бактериядан коргой турчу кабыгын бузуп, терс таасирин тийгизген микрофлораны пайда кылат. Ошондой эле набат, карамель, ирис жана сагыз кариести шарттайт.

Адис тишке жабышчаак келген ботко, жумуртка, балыктын уругу, кургатылган жемиштер да кариести пайда кыларын белгилеген. Стоматолог мындай азыктарды жегенден кийин тишти жууп туруу керектигин эскертти.

Тиштин катуу тканын кычкыл жемиштер менен ширелер дагы бузары белгиленет. Дарыгердин айтымында, андай учурда суусундуктарды түтүкчө менен ичүү дагы жардам бербейт. Ошондуктан адис азыктангандан кийин оозду чайкап турууну же курамында шекери жок сагыз чайнап коюуну сунуштаган.

Тиштин "душмандарынын" катарында кыям, соустар жана чөп-чар менен жасалган салаттар бар. Кыямдагы жана салаттагы жер-жемиш, өсүмдүктөрдүн майда сөөктөрү, данектери тиштин араларына тыгылып кала берсе, соустун ичиндеги ачуу, таттуу курамдар тишке зыянын тийгизет.

Андан тышкары, маринад тишти гана эмес, анын эттерин дагы жабыркатары кошумчаланат.

2149
Белгилер:
стоматолог, тиш, кариес, азык-түлүк
Тема боюнча
Оозунда ашыкча 526 тиши бар балага операция жасалды. Индиядагы окуя
Анар ширеси түйүлдүктүн мээсине да таасир этет. Жаңы иликтөө
Мамдумага шайлоодо добуш берүү. Архивдик сүрөт

Мамдумага шайлоо кандай өтүп жатат? Эл аралык байкоочулардын билдирүүсү

57
(жаңыланган 23:59 19.09.2021)
ЕККУнун байкоочуларды Россияга жөнөтүүдөн баш тартканы эмнеден кабар берерин Парламенттер аралык ассамблеянын мүчөлөрү Sputnik агенттигиндеги экслюзивдүү маегинде түшүндүрүп беришкен.

Россияда Мамлекеттик Думанын депутаттарын шайлоо өтүп жатат. Биринчи жолу онлайн добуш берүүгө шарт түзүлүп, шайлоо үч күнгө созулду.

Россиялык шайлоо форматы жалпы КМШ үчүн тенденция болобу? Европа коопсуздук жана кызматташтык уюмунун (ЕККУ) байкоочуларды жөнөтпөй койгону шайлоо процессине таасирин тийгизеби жана Европарламенттин Мамдума шайлоосунун жыйынтыктары боюнча билдирүүсүн кандай бааласа болот? Бул маселелер боюнча "Sputnik орусча" YouTube-каналына Казакстандын парламентинин сенатынын төрагасынын орун басары, КМШнын Парламенттер аралык ассамблеясынын байкоочулар тобунун координатору Аскар Шакиров жана КМШнын Парламенттер аралык ассамблея кеңешинин катчылыгынын төрагасынын орун басары, демократияны өнүктүрүү эл аралык институтунун директору Иван Мушкет ой бөлүштү.

Кеп пандемияда гана эмес

Аскар Шакировдун пикири боюнча, азыркы шайлоо пандемиядан улам өзгөчө шартта өтүүдө жана Россия жарандарынын коопсуздугу үчүн тийиштүү бардык чараларды көрүлдү.

"Биз барган шайлоо участкалары толук жабдылып, карантиндик талаптарды сакташууда. Байкоочуларга сурамжылоо да жүргүздүк, санитайзер сыяктуу коргонуучу каражаттар бар. Кире бериштен шайлоочулардын гана эмес, журналисттер менен эл аралык байкоочулардын дене табы текшерилип турду", — деди ал.

Белгилей кетчү жагдай, Россия электрондук добуш берүү жөнүндөгү мыйзамдын үстүндө пандемияга чейин эле иштей баштаган. Аскар Шакировдун айтымында, бул нерсе баарынан да шайлоо өнөктүгүн жакшыртууга багытталган. "Дистанциондук форматты бир гана пандемия менен байланыштырбай башка көз караш менен дагы кароо керек", — деп билдирген.

Ал белгилегендей, онлайн добуш берүү кары-картаңдарга, ден соолугунан мүмкүнчүлүгү чектелгендерге жана өлкөнүн тышында жүргөндөргө өтө ыңгайлуу нерсе. Инфраструктура талаптарга жооп берери жана электрондук бюллетендер бузулбай иштегени да белгиленди.

Мамдума шайлоосуна 14 саясий партия катышууда. Иван Мушкеттин айтымында, КМШнын парламенттер аралык ассамблеясынын мүчөлөрү партиялардын өкүлдөрү менен жолугуп чыккан. "Биз аларга шайлоого карата даярдыктарга кандай баа беришерин сурадык. Биздин отчёттор чоң, масштабдуу иштер жасалганын көрсөтүп турат".

Электрондук добуш берүү — КМШнын келечектеги трендиби?

Аскар Шакиров электрондук добуш берүү практикасына алгач россиялыктар өздөрү баа бериши керектигин айтты. "Бирок мен жалпы биздин топтун оюн айтып коёюн, бул тажрыйба изилдөөгө татыктуу", — деди ал.

Адис ошондой эле санариптештирүү Россияда гана эмес, башка мамлекеттерде дагы өнүгүп жатканын кошумчалады. "Биз эбак эле маалыматтык коомчулукта жашап келе жатабыз жана анын өз чакырыктары бар. Буга байланыштуу түрдүү технологияларды өнүктүрүүдөбүз", деген Шакиров Молдованы мисал кылды: "Быйыл биз "Санариптештирүү жана шайлоо" деген монография даярдап, бул өлкөдөгү заманбап технологиялардын өнүгүшүн изилдедик. Мындан тышкары, санариптик технологиялар Кыргызстанда дагы өнүккөн".

Мушкет калк арасында электрондук добуш берүүгө ишенбегендер дагы бар экенин моюнга алуу керектигин айтты. "Элдин ою боюнча бюллетенди урнага салуу бул башка нерсе. Бирок добушту баары бир машина санайт эмеспи? Буга байланыштуу аралыктан добуш берүү өнүгө берет жана КМШ мамлекеттерине стимул болмокчу. Бирок бул процесс тез ишке ашып, эртең эле элдер онлайн добуш бере баштайт деп айта албайм. Кээ бирлер электрондук жабдыктарды жакшы түшүнбөйт, ошондуктан калкка түшүндүрүү иштерин жүргүзүш керек болот".

Эмне үчүн добуш берүүгө үч күн керек?

Думанын депутаттарын шайлоого берилген үч күн убакыт да кеңири талкуу жаратпай койгон жок. Бирок Аскар Шакиров мында каршы боло турчу эч нерсе жок деп эсептейт.

"Бул убакыт аралыгында көп адамды камтыса болот. Адамдардын укугун коргош керек деген кептин түбүндө бир дагы адамды көңүл сыртында калтырбаш керек деген ой жатат. Ал эми ойду эркин билдирүү укугу да адам укуктары боюнча иштин субъектиси болуп саналат", — деген ал.

Иван Мушкет да Шакировдун пикирине кошулат.

"Күн аралыгы заматта добуш бериш керек деген милдеттен арылтат. Себеби, кээ бирлер так ошол күнү жетишпей калышы мүмкүн же болбосо дагы ойлонуп көргүсү келет. Жаран үч күндүн ичинде сөзсүз түрдө добуш берүүгө убакыт табат, ошондуктан менин оюмча, бул натыйжалуу жана жакшы ойлонуп киргизилген нерсе", — деген Мушкет.

Аскар Шакиров үч күндүн ичинде шайлоочулар депутаттыкка талапкерлер тууралуу маалымат менен да тааныша аларын билдирди.

"Маалыматтар болушунча жеткиликтүү, бул нерсе мени кубантты. Талапкерлердин бири мурда соттолгонун дагы көрсөтүптүр. Менин байкашымча бул шайлоо жогорку деңгээлде уюштурулган. Биринчиден, катышуучулардын көрсөткүчү маанилүү. Кечээ Москванын Басманный районундагы шайлоо тилкесине барганбыз, шайлоочулардын үчтөн биринен көбү саат 11:30га чейин добуш беришиптир. Бүгүн Москвага композиторлор үйүнө бардык, ал жакта дээрлик жарымы добуш берип бүтүптүр"

Батыштын ыксыз билдирүүлөрү

КМШнын парламенттер аралык ассамблеясынан айырмаланып ЕККУнун Демократиялык институттар жана адам укуктары боюнча бюросу Россияга байкоочуларды жиберүүдөн баш тартты. Аскар Шакировдун айтымында, бул чечим өкүнүч жаратат.

"Шайлоо — бул бир гана өткөрүү процессин көзөмөлдөө эмес. Ал пикир алмашуу жана башка өлкөлөр үчүн пайдалуу сунуштарды иштеп чыгуу. Байкоочулардын өкүлү катары мен эч кандай мыйзам бузуулар аныкталган жок деп айта алам. Биз жалпы таанылган нормаларга таянабыз. Тагыраагы, КМШдагы демократиялык шайлоолордун стандарттары жөнүндө Конвенцияга (Көз карандысыз мамлекеттер шериктештигине мүчө мамлекеттердеги демократиялык шайлоолордун, шайлоо укуктарынын жана эркиндиктеринин стандарттары жөнүндө конвенция — ред.) таянабыз".

Иван Мушкет билдиргендей, шайлоо процесстерине мурда жүргүзүлгөн мониторинг учурунда КМШнын парламенттер аралык ассамблеясы европалык өнөктөштөр менен пикир алмашып, диалог курган. "Алар чакырылган жок, анан өздөрү да келишкен жок — бул алардын чечими, бирок дагы бир маанилүү жагдай бар. Демократияны ар дайым кеп кылган уюм шайлоонун кандай өтүп жатканын көрүп кетсе болмок".

Мушкет кээ бир уюмдар шашылып билдирүү жасап жатканын белгиледи. Ал муну менен Европа биримдигине мүчө мамлекеттерди Мамдуманын шайлоосунун жыйынтыктарын тааныбоого даяр болууга чакырган Европарламентти мисал кылды.

"Жерине келип анан тыянак чыгарыш керек. Антпесе этикага жатпай калат. Саясатчылардын көбү муну айтып жатат, биздин топ да өз пикирлери менен бөлүшүүдө. Мен дагы бул нерсени кабыл алынгыс деп ойлойм", — деп ал сөзүн жыйынтыктады.

57
Белгилер:
Россия, Мамлекеттик Дума, парламент, шайлоо, байкоочу
Тема боюнча
Ош шаарында РФ жарандары Мамдума шайлоосуна добуш берип жатат. Сүрөт
Мамдума шайлоосуна 7,5 миң адам видеокөзөмөл аркылуу байкоо салууда
АКШ президенти Жо Байден. Архивдик сүрөт

Согуш отун тутантпасын деп… АКШ президентинен өзөктүк баскычты алып коюшту

141
(жаңыланган 20:02 19.09.2021)
Быйыл январда Америка Кошмо Штаттарынын мыйзамдуу шайланган президенти америкалык өзөктүк куралды көзөмөлдөгөн эмес. Мындай чуулгандуу жаңылыкты жарым кылым оболу президент Никсонго "Уотергейтти" уюштурган айтылуу журналист Боб Вудворд жарыялады.

Жакында эле жарык көргөн "Тобокелдик" ("Peril") китебинде журналистиканын 78 жаштагы патриархы АКШнын Штаб жетекчилеринин бириккен комитетинин төрагасы Марк Миллинин сөзүн келтирет. Айтымында, ал 6-январдагы окуядан соң Трамп кетеринде бир чуу салып кетет деп катуу чочулап, өзөктүк сокку уруу жөнүндөгү чечим кабыл алуу алгоритмин өзгөрткөн. Ошол билдирүү жана Кошмо Штаттардын өзөктүк курал жаатындагы жагдайга Виктория Никифорова баам салган.

Мыйзамга ылайык, АКШ президенти аскер жетекчилери, эң оболу Штаб жетекчилеринин бириккен комитетинин төрагасы менен консультация өткөргөн соң өзөктүк ракеталарды коё берүү жөнүндө буйрук берет. Аскерлердики кеңеш берүүчү гана добуш. Бирок Милли офицерлерди бул жааттагы Трамптын бардык буйруктары алгач ага маалымдоону буюрган, андан ары эмне кылышты өзү чечмек.

Бул аз келгенсип Трампка кабарлабастан генерал Милли өзүнүн кытайлык кесиптешине – Борбордук аскердик кеңештин Бириккен штабынын жетекчиси Ли Цзочэнго телефон чалып, кокус бир нерсе болуп кетсе кабатырланбоону өтүнгөн. "Эгер биз сиздерге кол сала турган болсок, генерал Ли, мен сизге кабарлап коём. Бул күтүүсүз болбойт", – деген ал.

Ушул тапта республикачылар жана демократтар ошол телефон чалуу мамлекетке чыккынчылык акты болгонбу же жокпу деп кызуу талкуулап жатышкан чагы. Кошмо Штаттардын мамлекеттик башкаруу тутумунда чындап эле баары чиеленишип калды, демократтар "сиздер түшүнбөй турасыңар, бул бөлөк!" деп кыйкырышат. Баарынан кызыгы көпчүлүк аларга кулак салып, ынанып да жаткандыгында.

Байдендин келиши менен кырдаал жакшыра түштүбү? Анткен жери жок. Афганистан туурасында суроолорго жооп алуу үчүн АКШнын башкы командачысын конгресске чакырышкан. Бирок Байдендин башка иштери чыгып калыптыр. Конгрессмендердин алдында ал үчүн жагдайдан таптакыр кабары жок мамлекеттик катчы Блинкен "соккуга калды".

"Деги бизде ким баарына жооп берет? Ким чечим кабыл алат?" — деп сурады андан сенатор Риш. Ал Калифорниядагы өрт боюнча кызмат өкүлдөрү менен жолугушуусунун эң кызуу жерине келгенде президенттин сөзүн эфирден кесип салышканын Блинкендин эсине салды.

Өлкөнүн Башкы штабынын жетекчиси башка мамлекеттин башкы штабындагы жолдошуна телефон чалып: "Кабатыр болбо, кокус силерди жардыра турган болсок, кабарлап коём" дегени да чындап эле кызык, анан да күдүк ойлорго түртпөй салбай койбойт.

Кошмо Штаттар кадимки, өзөктүк, биологиялык жана химиялык курал кору боюнча айныгыс чемпион эмеспи. Сүйлөп жаткан эфирин өчүрүп сала алышкан карыя жолбашчы ушул тапта дүйнө жүзүндө эң күчтүү армияны тескейт.

Анан да АКШнын аскердик машинасы азыр кызыктуу трансформацияны баштан кечирип жаткан чагы. Айрым аналитиктер державанын Афганистандан качышы жана Сауд Аравиясын аскердик колдоодон күтүүсүз баш тартышы тегин жерден эмес дешет. Бул маңызсыз жана баарын жадатып бүткөн "эл аралык террорчулукка каршы согуштун", эл аралык агрессиянын алда канча масштабдуу программасын жүзөгө ашыруу аракетинин аякташы экенин белгилешет.

Rand корпорациясынын маалыматы боюнча, 2014-жылы эле Пентагондо "Үчүнчү калыптануу" (The Third Offset) деп аталган кандайдыр бир табышмактуу планды талкуулоого киришкен. Анда АКШнын негизги аскердик каршылаштары болжол менен күчтөрү бирдей Кытай менен Россия болору камтылган. Аларды жеңүү Америкага жаңы көп полярдуу дүйнөдө үстөмдүктү камсыздап бермек.

Афганистан же Ирак өңдүү кенедей өлкөлөр унутта калып, күчтүн баары кудуреттүү державаларга каршы күрөшүүгө топтоштурулмак. Бул үчүн армия супертехнологиялык болуп, роботторго, жасалма интеллект, космостук технологияларга, кибер күчтөргө ээ болууга тийиш эле. Эмне үчүн "Үчүнчү калыптануу"? Алгачкысы – Корея согушунан кийинки АКШ армиясынын технологиялык кайра жаралуусу. Экинчи катары технологиялык секирик Вьетнамдагы согуштан утулгандан кийинки тирдениши айтылса керек. Үчүнчү калыптануу террорчулукка каршы согуштун аягына пландалган.

Анткен менен андай демилге колдоо тапкан эмес. Бирок 2018-жылы Трамптын тушунда улуттук коргоо стратегиясы кабыл алынган. Кошмо штаттардын башкы душмандары катары анда да дал Кытай менен Россия, ал эми болочоктогу согуштук аракеттердин негизги театры катары Индия жана Тынч океандын акваториясы белгиленген.

"Үчүнчү калыптануу" — чөлдө талибдерди кубалагандай эмес, башка стратегия, бөлөкчө курал, башка суммадагы каражат. Трамптын тушунда Пентагондун бюджети 700 миллиард доллардан ашып кеткен.

Байден 2022-жылга аскердик багытка 753 миллиард бөлгөнү турат. Болгондо да анын жүз миллиарддан ашууну аскердик жаңы технологиялардын флагманына, тагыраагы, АКШнын Коргоо министрлигинин келечектүү изилдөөлөр башкармалыгына берилет. Кибер күчтөр 10,4 миллиарддан көбүрөөк каражат алат. Ошол ири планда эбегейсиз роль жасалма интеллектке жүктөлгөн. Google аянтчасынын ээси Эрик Шмидт, Palantir платформасынын кожоюну Питер Тиль жана санарип жаатындагы олигархтар Пентагонго өз өндүрүмдөрүн ийгиликтүү сатып келе жатканына бир топ болду. Алар кандай иштейт, ал башка кеп.

Жасалма интеллект бир топ жолу таң калыштуу каталарды кетиргенине дүйнө күбө. Мисалы, 2003-жылы Ирак согушу башталган тушта учкучсуз учурулган америкалык "Патриот" ракеталары жаңылыштык менен адегенде британиялык, андан соң америкалык истребителдерди атып түшүргөн. Алардын учкучтары ошентип кокустуктан шейит болгон. Жакында эле Германиядагы америкалык Рамштайн базасындагы эрте маалымдоо системасы жалган сигнал берген. Дал ошол маалда Балтика деңизинде россиялык Аскер-деңиз флотунун машыгуулары өтүп жаткан эле. Компьютер окуу алкагында ракеталардын коё берилишин чыныгы сокку катары кабылдаган экен. Ошентсе да америкалык өнөктөштөр өзөктүк куралдануу жаатында жасалма интеллектти пайдаланууну пландоодо. Анан калса ракета коё берүү жөнүндө чечим кабыл алуу сымал өтө сезимтал багытында колдонулушу мүмкүн.

Америкалык коргоо жаатындагы басылмалар, ошол эле Rand корпорациясы коркунучту таап, ажыра билүү жана чечим кабыл алууда компьютер кантип ката кетирери туурасындагы ондогон сценарийлерди сүрөттөшкөн. Мисалы, аны атмосфералык өзгөчө көрүнүш деле жаңылтып коё алат. Компьютер аны душмандын ракетасы катары кабылдап, ага өз ракеталарын багытташы ыктымал. Аны байкаган каршылаш тарап чыныгы ракетасын чыгарып, ошентип кыямат-кайыңга кептеп коюшат деп чочулайсың.

Анткен менен демилге улам колдоого татып барат. Жасалма интеллект америкалык өнөктөштөргө түтүн түтөтүп көздөн жазгыруу ыкмасындай пайдалануу үчүн гана керекпи деген ойго эрксизден берилесиң. Ким буйрук берген? Тээтиги компьютер, болгону адашып калыптыр. Анан аягы "Кимди ким көрдү? Быржыбайды там басты" дегендей эле болот. Жоопкерчиликке да тартылчу жан болбойт. Мейкиндикти анча баамдай албаган президент. Керек учурда "терекке чыккан" вице-президент. Алсыздыгы айдан ачык мамлекеттик катчы. Аскерлерби? Генерал Марк Милли америкалык армияны түрлөнтүү жана анда маданий айырмачылыкты сактоого багытталган саясатты жүргүзүү менен алек.

Жасалма интеллектке буйрук берип, андан соң "түпкүрдөгү мамлекеттеги" белгисиз олигархтар тарабынан кабыл алынган чечимди компьютердин катасы деп кутулууну көздөшөбү?

СССРдин курамындагы республикалар өзүнчө бөлүнүп жатышкан 1990-жылдары америкалык өнөктөштөр кандай гана чуу салышпады. Талап-тоноо, өзөктүк куралдын аткезчилиги жөнүндө канча жоромолдорду жайышпады. Алардын эч бири орундалган жок. Советтик цивилизация соңку сыноону татыктуу жеңип, өзөктүк куралын сактап, жалпыга толук коопсуздукту камсыздап берди. Америкалыктардын өз ракеталарына мамилеси да кызык. Кезегинде Билл Клинтондун ракеталарды коё берүү коддорун (сыр сөздөрүн) жоготуп алганы аргасыз эске түшөт. Көпкө издеп убара тартышканы жаңылыктардан маалым. Эгер америкалык элитанын интеллекти ушундай болсо, анда алардын жасалма интеллекти кандай иштейт? Эл аралык коомчулук АКШнын өзөктүк кнопкасынын тегерегиндеги абалга көңүл бурууга учур келгендир...

141
Белгилер:
АКШ, президент, согуш
Тема боюнча
Мунайдын баасы дагы канча убакыт кымбаттайт? Саресеп
Мотоциклчен киши. Архивдик сүрөт

Мотоциклчен киши аэропортко кеткен трассадан жөө адамды коюп, жол жабылды

0
(жаңыланган 23:34 19.09.2021)
Жолго 50дөй киши топтолуп ызы-чууга түштү. Кырсыктын кесепетинен болжол менен 50 жаш курагындагы киши каза болду.

БИШКЕК, 19-сен. — Sputnik. "Манас" аэропортуна кеткен жолдо мотоциклчен киши жөө адамды коюп кетти. Бул тууралуу Чүй облустук милиция билдирди.

Окуя бүгүн саат 20:00дө болгон. Маалыматка караганда, кырсыктын кесепетинен жөө киши набыт болгон. Болжол менен ал 50 жашта. Активист Болот Ибрагимов авариядан кийин тартылган видеону соцтармакка жарыялады.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от Болот Ибрагимов SFR (@bolotibragimov)

Кадрдан жол убактылуу жабылып калганын көрүүгө болот. Топтолгон 50дөй киши ызы-чууга түшкөн. Милициянын божомолу боюнча, алар жергиликтүү тургундар менен мотоциклчен кишинин достору болушу мүмкүн.

Чүй ОИИББдин маалымат кызматы саат 21:00дөр чамасында Манас айылынын жашоочулары Бишкек — аэропорт жолун тосуп, жол кырсыктарына нааразычылыктарын билдиришкенин кабарлады.

"Учурда милиционерлер жергиликтүү тургундарга түшүндүрүү иштерин жүргүзүп жатат", — деди ОИИББден.

Түнкү саат 11лер чамасында эл тарай элек болчу.

0
Белгилер:
Бишкек, милиция, жол кырсык, мотоцикл
Тема:
2021-жылдын башынан бери Кыргызстанда болгон жол кырсыктар
Тема боюнча
Бишкекте жүк ташыган поездге урунуп 21 жаштагы жигит каза тапты