Түркия жана АКШ желектери. Архивдик сүрөт

Альянстын боосу бекемби? АКШ санкция менен коркутса, Түркия авиабазаларды жапмакчы

217
(жаңыланган 12:51 17.12.2019)
АКШнын союздаштарынын болгон-бүткөн кадамын көзөмөлдөө аракети көп чырдын башы болуп келет. Бул жолкусунда Вашингтон менен Анкаранын ортосундагы мамиленин канчалык бекем экени текшерилип жатканын жазат эксперт.

Американын конгрессчилери Анкараны Россиянын зениттик ракеталык системасын сатып алганы үчүн жазалоого ашыгып турган чагы. АКШ президенти Дональд Трамптын администрациясынын каршылыгына карабай сенаттын эл аралык иштер боюнча комитети С-400 системасын сатып алып, Сириянын түндүгүнө армиясын киргизгени үчүн Түркияга санкция жарыялоо каралган мыйзам долбоорун колдоду деп жазды Sputnik Казакстан.

Аталган мыйзам долбоорун конгресстин эки палатасындагы демократтар да, республикачылар да колдоого алган. Эгер сенат тарабынан жактырылса, президент Сириядагы операцияга катыштыгы бар делген Түркиянын улуттук коргоо министри Хулуси Акарга жана бир топ адамга каршы чектөөлөрдү киргизүүгө мажбур болот. Мындан тышкары, администрация "Санкция аркылуу Американын душмандарына каршы аракет жасоо" мыйзамынын алкагында санкция киргизиши керек экени айтылат. Келечекте Түркияга АКШнын бир топ товары, кызматы жана аскер жаатындагы технологияларды киргизүүгө тыюу салынмакчы. Ансыз деле Вашингтон Анкараны буга чейин F-35 истребителдерин өндүрүү жана сатып алуу программасынан чыгарып салган.

Трамп санкцияга токтоолук менен мамиле жасап, Анкаранын да укуктук жагын кароодо. Ал Түркия "Пэтриот" системасын сатып алууга кызыкдар болгонун, бирок Барак Обаманын администрациясы союздашынын сунушун четке кагып койгонун белгилеп келет.

Түркия болсо санкцияларга жооп кайтарып тим болбостон, С-400 системасын алуудан баш тартпай турганын айтууда. Пикир мыйзам долбоору кабыл алынган күндө да өзгөрбөйт окшоп калды. Геосаясий бороондун илеби уруп баштагандай.

АКШ сенатынын кеги

Россия С-400 системасын Түркияга жайгаштыруу менен АКШнын 5-муунундагы F-35 истребителдеринин талуу жерин аныктап алат имиш. АКШнын пикири ушундай. Мындан улам, Вашингтон Анкаранын сындай кадамын саткынчылык деп атап, санкциялар менен коркутуп келет. Аны үчүн алгач армяндардын геноцидин тааныш керек.

АКШ сенаты 1915-жылы Осмон империясындагы түрктөрдүн армяндарды жапырт кырып-өлтүрүшүн геноцид деп атаган резолюцияны төртүнчү жолку аракеттен кийин араң колдоп берди.

Түркия президентинин администрация өкүлү Фахреттин Алтун "Резолюция АКШ менен Түркиянын ортосундагы мамилеге жакшылык алып келбейт. Мындай кадам тарыхка АКШ когрессинин айрым мүчөлөрүнүн жоопкерчиликсиз аракети катары кирет", — деди ал.

Ал эми тышкы иштер министри Мевлют Чавушоглу АКШ конгрессинин мүчөлөрү Анкарага бирөөнүн оюн таңуулоо мүмкүн эмес экенин түшүнүшү керек" экенин айтты.  Акыркы жарым жыл ичинде экинчи ирет Анкара америкалыктарга Түркиянын аймагында жайгашкан "Инжирлик" менен "Күрежик" авиабазаларын колдонуу мүмкүнчүлүгүнөн ажыратып коерун эскертүүдө.

Негизи Түркиянын С-400 системасына байланышкан оюн ишке ашыруу ыктымалдуулугу күч. "Триумф" деп аталган С-400 системасынын эки дивизиону үчүн Анкара 2,5 миллиард доллар жумшады. Бул коргонуу жаатына жасалган өтө чоң салым.

Эки тараптын чечкиндүүлүгү түрк-америка мамилелерин мындан ары да начарлата берет. The New York Times гезити да "АКШнын Сириядагы армиясына "Ислам мамлекетине" караганда Түркия менен Россиянын биргелешкен аракети көбүрөөк кооптуулук жаратат" деп бекеринен жазып чыккан жок да.

Мындан эки күн мурда, 15-декабрда, Эрдоган санкцияга жооп катары "Инжирлик" менен "Күрежик" авиабазаларын жаба турганын айтты. Бул тууралуу РИА Новости жазып чыккан.

Түркиянын түштүгүндөгү Адана провинциясында жайгашкан "Инжирлик" авиабазасын АКШнын аскер-аба күчтөрү пайдаланып келет. Андагы жоокерлер өлкөнүн Малатья провинциясындагы Күрежик районунда жайгашып, ракеталык чабуул тууралуу эртелеп кабар берүүчү радиолокациялык станциянын ишин жөнгө салып турат. Ал НАТОнун Европадагы ракеталык кол салуудан коргонуу системасынын бир бөлүгү болуп саналат.

"АКШ эки өлкөнүн мамилесин ордуна келгис кылып бузуп салчу чараларга барбашы керек. Кандай гана санкция болбосун, Түркия жообун кайтарат. Кеңешебиз дагы чечип коебуз. Керек болсо "Инжирликти" да "Күрежикти" да жаап коебуз", — деген Эрдоган A Haber телеканалына маек куруп жатып.

Пентагон Түркия менен мамилени сактап калууга бардык аракетин жумшай турганын жар салган.

Кесепети кандай болот?

АКШнын Түркиядагы базаларынын жабылышы оңдурбай турчу жооп болору шексиз. Бул Жакынкы Чыгыш жана андан сырткаркы аймактагы абалга геосаясий жактан болуп көрбөгөндөй доо кетирет. Эгер Анкара чындап эле аивабазаларын жаба турган болсо адегенде эле саны 50гө жеткен В-61 өзөктүк авиабомбаларды  чыгарууга туура келет. Пентагон бул куралды жана анын 12 сандуу кодун кансыз согуштун доорунан бери көзөмөлдөп келет. Авиабомбаларды Түркиянын аймагынан чыгарып кетүү техникалык жактан татаал. Бул Анкара менен Вашингтондун мамилесине акыркы чекитин коет.

"Инжирлик" — Жакынкы Чыгыштагы эң ири түркиялык-америкалык база, АКШнын Ирак менен Сириядагы аскерий операцияларында олуттуу мааниге ээ. Адана провинциясында штаб, бардык курал-жарак менен ок-дары, радионавигациялык жабдуу жайгашкан. Бул жерде АКШнын аскер-аба күчтөрүнүн учактары кезметте учуп жүрөт. 3000 метрлик учуп-конуу тилкеси стратегиялык бомбалоочу учактарды кабыл ала алат.

"Күрежик" базасында жогоруда айтылгандай НАТОнун Европадагы ракеталык чабуулга каршы коргонуу системасынын бир бөлүгү жайгашкан. Башкача айтканда, ракеталык соккуну эртелеп аныктоочу радар дал ушул жерде. Аны Пентагондун адистери тескеп турат.

Негизи эле Түркияда АКШнын "домино" принциби менен жабыркап калчу ондогон аскердик объектиси бар. Эгер эки база жабылып калса, 2700 америкалык аскер кызматкеринин да айласын табуу керек болот. Айтор, Вашингтон бардык жагынан жапа чегүп калчудай болуп турат.

Эгер Түркиянын аймагынан чыгып кала турган болсо америкалык базаларды кабыл алууга Греция даяр экенин билдирди. Бирок Пентагондун ири көлөмдөгү аскери менен объектилерин жайгаштыруу үчүн жаңы инфраструктура түзүү жеңил иш эмес. Мисалы, Грециянын Крит аралындагы Суд аймагындагы база тар багытта гана кызмат кылып, АКШ менен НАТОнун Жер ортолук деңиздеги башкы таянуучу пункту болуп саналат. Анын үстүнө Суддагы база дагы, Грециянын негизги аймагы дагы "Инжирликтен" батышты карай 1000 чакырым алыс.

Ал эми АКШнын бешинчи муунундагы истребителдерин оңой эле алмаштырып алууга болот. Түркиянын тышкы иштер министи Мевлют Чавушоглу 11-декабрь күнү эгер АКШ F-35 учактарын сатуудан баш тартса, Россия альтернатива сунуштоого даяр экенин билдирди. С-400 системасын алгандан кийин Түркиянын аскердик-саясий жетекчилиги Россия чыгарган 4++ муундагы Су-35 жана бешинчи муундагы Су-57 көп багыттуу истребителдердин мүмкүнчүлүктөрүн карап жатканы маалым болду.

217
Белгилер:
мамиле, ракета, учак, истребитель, аба базасы, АКШ, Россия, Түркия, авиабаза
Тема боюнча
Кансыз согуштун босогосунда: АКШ тыюу салынган ракетасын сынады
Россия президенти Владимир Путин. Архив

Путин: туруктуулук үчүн саясий эрк жана компромисс зарыл

6
(жаңыланган 17:13 23.06.2021)
СНВ-3 келишими 2011-жылдын 5-февралында күчүнө кирген. Анын шарты боюнча тараптар өзүнүн өзөктүк арсеналын кыскартып, тийиштүү көлөмдө кармап турушу керек.

БИШКЕК, 23-июн. — Sputnik. Стратегиялык туруктуулук жаатында ийгилик жаратуу үчүн саясий эрк жана компромисске баруу жөндөмү керек. Бул тууралуу Россия президенти Владимир Путин эл аралык коопсуздук боюнча Москва конференциясында сүйлөп жатып айтты.

РФ лидери өлкө буга чейин коопсуздуктун жаңы механизмин иштеп чыгууну сунуштаганын эске салды.

"Система стратегиялык туруктуулукка таасир тийгизе турчу бардык факторлорду камтышы керек. Саясий эрк жана компромисске бара билүү жакшы натыйжасын берерине ишенебиз", — деди Путин.

Анын айтымында, буга Россия менен АКШнын стратегиялык жана чабуул коюучу куралдын (СНВ-3) көлөмүн 2026-жылга чейин кыскартуу тууралуу келишиминин узарышы ачык далил.

Белгилей кетсек, СНВ-3 келишими 2011-жылдын 5-февралында күчүнө кирген. Анын шарты боюнча тараптар өзүнүн өзөктүк арсеналын кыскартып, тийиштүү көлөмдө кармап турушу керек. Башкача айтканда, жети жылдан кийин жана андан аркы убакытта континенттер аралык баллистикалык ракеталардын, суу алдындагы бомбардировщиктердеги баллистикалык ракеталардын саны 700дөн ашпашы керек. Мындан тышкары, снаряддын атылуучу бөлүгү 1500, атылуучу түзүлүштөрдүн саны 800дөн көп болбошу шарт.

Келишим максатына жетип, тараптар арсеналын тийиштүү көлөмдө кармап турат. 2021-жылдын башында, бийликке Жо Байден келери менен, макулдашуу эч өзгөрүүсүз дагы беш жылга узартылды. Буга чейин администрация келишимди узартууну маалкатып, бүтүндөй стратегиялык туруктуулук системасына коркунуч жаратып келди.

6
Белгилер:
система, курал-жарак, коопсуздук, конференция, Владимир Путин
Тема боюнча
Путиндин макаласы: өткөнгө карап кылчактай бербей, ачык болуш керек
Путин менен Байдендин жолугушуусунан кийин дүйнөлүк саясат кандай өзгөрөт
Путин белгисиз жоокердин мүрзөсүнө гүл койду. Видео
Нью-Йорк шаарындагы талкаланган дүкөн. Архив

Рекорддук чек: АКШдагы инфляция дүйнөлүк экономикага кооптуу экени айтылды

23
(жаңыланган 16:42 23.06.2021)
АКШда 2008-жылдагы глобалдык каржылык каатчылыгынан бери мындай инфляция кайталана элек болчу. Бирок жөнгө салуучу орган монетардык саясатты катаалдатуудан баш тартууда.

Deutsche Bank мындай аракетсиздиктин аягы жакшы бүтпөй турганын эскертишти. Бул – бүтүндөй дүйнөлүк экономика үчүн опурталдуу абал. Аталган державада акчанын нарксызданышы дүйнөгө кандай таасир этери тууралуу Наталья Дембинскаянын макаласы РИА Новости сайтына жарыяланган.

Инфляциянын күч алышы

Май айында АКШда жылдык инфляция беш пайызга чыкты. Ал эми керектөөчүлүк баалардын, энерготашуучу жана азык-түлүк сымал туруксуз товарларды кошпогондо, базалык индекси (инфляция деңгээли) былтыркыга салыштырмалуу 3.8 пайызга өстү. Бул – 1992-жылдын июнунан берки эң жогорку көрсөткүч. Автомобиль, техника, мебель, авиабилет, кийим-кече, азык-түлүк – баары кымбаттады.

Дүйнөлүк банктын экономисттери инфляцияны даректөө саясатын жүргүзгөн өлкөлөр, анын ичинде Россия чочулай турган жагдай жок экенин айтышат. Көрсөткүчтү максаттык диапазондун чегине кайтарууга болот. Анткен менен Кошмо Штаттарда кырдаал башка. Федералдык резервдик системанын бир чара көрө турган түрү жок. Март айында эле бул тутумдун башчысы Жером Пауэлл таргеттин (даректөөнүн) эки пайызга утурумдук көтөрүлүшүндө эч кандай көйгөй жоктугун билдирген.

Керектөөчүлүк баалардын өсүшүнүн себептери түшүнүктүү. Пандемия башталгандан тарта америкалык бийлик акча басуучу станокту болушунча иштетүү менен каатчылыкка каршы чара көрүүгө алты-тогуз триллион долларга дейре сарптаган. Ал эми Жо Байдендин келиши менен өлкө экономикасына дагы эки триллиондой каражат салынды. Бул – негизинен социалдык өбөлгөлөрдүн гиганттык топтому.

Ири карыз жана чабалдаган доллар

Акчанын каптаганы мамлекеттик карызды болжол менен төрттөн бирге жогорулады. Эми бул 28 триллион долларга (жылдык ички дүң өндүрүмдүн дээрлик 130 пайызы) арбын. Экономисттер экономикага жаңы акча салуу жакшы натыйжага алып келбейт. Өндүрүш көлөмүн тийиштүү деңгээлге чыгарбастан, акчанын ашыкча айланышынын айынан бюджетке күч келет, баалар көтөрүлөт.

Инфляциялык тобокелдик кийинкиге жылдырылган керектөөчүлүк суроо-талапты да күчөтөт. Пандемия убагында америкалык керектөөчүлөр 1,6 триллион доллар топтоп, эми акырындап коротууга киришти. Жаңы басылган купюралардын күчтүү агымы америкалык валютага доо кетирди. Доллардын куну түшүп, инвесторлор үчүн жагымдуулугунан ажырап барат.

2020-жылы евро салыштырмалуу 0,8934төн 0,8149га, дээрлик тогуз пайызга түштү. Быйыл дагы беш-жети пайызга төмөндөшү ыктымал. Дагы бир башка фактор — бюджетке болуп көрбөгөндөй басым. 2020-каржылык жылында бюджеттин таңсыктыгы 16,1 пайызга (3,1 триллион долларга) жеткен. Бул – 1945-жылдан берки эң ири көрсөткүч. Дал ошол жылы өкмөт масштабдуу аскердик операцияларга эбегейсиз каражат бөлгөн.

Суроо жаралат

Ошентсе да экономикалык максаттарга жетүүдө, атап айтканда, эмгек рыногун калыптандырууда "алгылыктуу прогрессти" көрмөйүнчө Федералдык резерв системасы пайыздык чендерди жогорулатууга же активдерди сатып алуу программасын кыскартууга ниеттенбейт. Жөнгө салуучу органдын өз күчүнө гана ишенгендиги жана аракетсиздиги суроо туудурат.

"Күрөшүү үчүн так план зарыл. Салык-бюджеттик саясатты аныктаган адамдар алардын чечимдери кимдерге зыян келтирерин түшүнүүгө тийиш. Америкалыктардын сексен жети пайызы баалардын өсүп жатканына кабатыр.

Пауэлл мырза бул олуттуу маселеге убактылуу тоскоолдук катары кол шилтөөнү токтотуп, инфляциянын кескин секиригин моюнга алууга милдеттүү", — дейт сенатор Рик Скотт.

Экономисттер Федералдык резервдик тутумдун андан да коркунучтуу көрүнүшкө – фондулук рынокто глобалдык көбүктүн түзүлүшүн толугу менен танып жатканына көңүл бурууга чакырат. Акциялардын баасы тарыхый жогорку чегине жетип турганда өтө төмөн пайыздык үстөктөрдү колдоону, балансты айына 120 миллиард долларга жогорулатууну улантуу менен Федералдык резервдик система рынокту ого бетер козутушу мүмкүн.

"Жөнгө салуучу орган экономиканы кыйын шартка кептегени турат, акыры барып инфляциянын максаттуу деңгээлине жетүү үчүн акча-насыя саясатын катаалдатууга мажбур болмокчу", — деп белгилейт Америкалык ишкерлик институтунун талдоочусу Десмонд Лахман.

Алсыздар жабыр тартышы ыктымал

Кандай болсо да бул америкалыктарга гана тургай, бүт дүйнөгө көйгөй жаратарын эскертишет Deutsche Bank талдоочулары. "Кошмо Штаттарда инфляцияны тоготпоо глобалдык экономика үчүн опурталдуу. Анын кесепети, айрыкча коомдун эң аяр катмары үчүн оор болушу ыктымал", — деп түшүндүрөт банктын башкы экономисти Дэвид Фолкертс-Ландау.

Германиядагылар инфляция токтобой турганын, жакынкы жылдары, балким, 2023-жылы каатчылыкка кептеши мүмкүн экенин жоромолдошот. Эксперттер биринчи кезекте өнүгүп келе жаткан өлкөлөр жабыр тартарын белгилешет. Өнүккөн экономикада акчанын нарксызданышы инвесторлордун пайыздык чендердин жогорулашына үмүттөрүн арттырат. Бул мамлекеттик облигациялардын кирешелүүлүгүн жогорулатып, натыйжада карыз алуу кыйла кымбатка түшөт. Ошентип, экономисттер өнүгүп келе жаткан рыноктор үчүн глобалдык калыптандыруунун башаты позитивдүү фактордон коркунучка айланганын айтышат. Мисалы, Түштүк Африка жана Бразилияда карыз наркы кооптуу деңгээлге чукулдап калды. Ал жакта мамлекеттик финансы ансыз да туруксуздугу менен айырмаланат.

"Бул өлкөлөр өздөрүндөгү инфляциядан да АКШдагыдан чочулаганы оң", — дешет S&P Global Ratings адистери. Бардар мамлекеттер пандемия маалында көптөгөн өнүккөн өлкөлөргө караганда абдан төмөн пайыздык чен менен карыз алышкан. Маселен, Египет быйыл ИИӨнүн 38 пайызына барабар карызын кайра каржылоого тийиш. Насыяны тейлөө акысы — 12,1%. Гана үчүн пайыз андан да бийик, тагыраак, 15 пайызды түзөт. Ушундай эле көйгөй Бразилияда да бар, Борбордук банкы январдан бери баа басымын чабалдатуу үчүн үстөктөрдү көбөйткөн. Capital Economics адиси Уильям Жексондун айтымында, Бразилия — инфляция жана кирешелүүлүктүн өсүшү экономикалык туруктуулукка кооптуу экенине айкын мисал.

"Бул Борбордук банкты мамлекеттик каржыны кыскартып, карызды тейлөө чыгымдарын арттырган пайыздык чендердин жогорулатууга аргасыз кылды", — дейт аналитик. Мындай абалдан, маселен, Бразилия, Түштүк Африка жана Индия чет өлкөлүк насыякорлорго караганда ички кредиторлорго көбүрөөк үмүт артканы куткарат. Бул капиталдын сыртка агуу көлөмүн төмөндөтөт. Россия бул багытта туруктуу келет, федералдык заемдогу облигацияларда резидент эместердин үлүшү абдан аз. РФ Борбордук банкынын маалыматы боюнча, май айында он пайызды түзгөн (апрелде — 19,7). Федералдык заемдогу облигация ээлеринин арасында 80 пайыздан ашыгы — жергиликтүү инвесторлор, эң оболу банктар жана пенсиялык фонддор. Ал эми резидент эместер — жергиликтүү ири банктардын чет өлкөдөгү "бутактары". Бул санкциялык да, инфляциялык да тобокелдиктерден сактайт.

23
Белгилер:
суроо-талап, насыя, кун, акча, экономика, АКШ, инфляция
Тема боюнча
Америкалык үмүт акталбай калганда... Саммит жыйынтыгына сереп