КМШ өлкөлөрүнүн желектери. Архив

Постсоветтик шериктештик-2020: КМШнын күнү тууп жатабы же бүтүп бара жатабы

350
(жаңыланган 17:38 19.12.2019)
Россия Илимдер академиясынын Экономика институтунун илимий кызматкери Александр Караваев КМШнын келечеги жөнүндө кеп кылды.

28 жыл мурун Советтер Союзунун урашы Экинчи дүйнөлүк согуштай эле көпкө чейин унутулгус окуя болуп калды. Курамындагы республикалар ири кризистерден улам ыдырап кетти. Бирок постсоветтик алгачкы жылдары "Ири Союзду" жамааттык суверенитеттин жаңы принциптеринин негизинде жандандыруу аракети бар эле. Буга КМШ далил.

Башында кандай эле?

1990-1991-жылдардын эң башкы көйгөйү валюта фонддорунун жоктугу болчу. 1989-жылы СССР бюджетинин дефицити ички дүң продукциянын 10 пайызына жетип калган, ага кошумча G7 өлкөлөрүнөн жана Дүйнөлүк банктан алынган кыска мөөнөттүү насыялар боюнча карыз өсүп кеткен. Советтик экономика тушалып калгандай эле болду, ондогон заводдор бир продукция чыгаруу үчүн ар башка республикадан ташылчу тетиктерден көз каранды эле. Анын үстүнө керектөөчүлөр товарынын, биринчи кезекте тиричилик техникасынын дефицити, айыл чарбаны өнүктүрүүдөгү тоскоолдуктар да отко май тамызгандай болду. Бул көйгөйлөр 1970-жылдары эле жаралып, ошондон бери чечилбей келе жаткан.

Ал эми КМШ дал ошол көйгөйлөрдөн арылуу үчүн түзүлгөн. Мында шериктештик кыйынчылыктарды "жок кылып", бирок Советтер Союзунун артыкчылыгын сактап калууга ниеткер эле. Биримдиктин идеализми да, парадоксу да ушул болчу. Республикалар саясий көз карандысыздыкка, валюта-экспорттук саясатын өзү жүргүзүү мүмкүнчүлүгүнө, мамлекеттик бюджетти толтуруунун Москвага тиешеси жок каналдарына ээ болду. Бирок Союз кездеги көйгөйлөр жоголуп кетпегени тез эле ачык-айкын болуп калды. Керек болсо Борбор Азия менен Түштүк Кавказда кырдаал курчуп кетти.

Ошол эле Москванын "борбордук башкаруусунун" ордунда боштук пайда болуп, аны тышкы күчтөр ээлеп алышты. Батыштын, өнүккөн донорлордун көңүлүн бурууга аракеттер башталса, экинчи жагынан коопсуздук жаатында бир топ тобокелчиликтер да жаралды. Элдин тынч жашоосу биринчи кезекте саясий туруктуулуктан көз каранды болуп келген. Абал азыр деле ошондой. Андыктан КМШнын регионалдык коопсуздукту камсыздоо жөндөмү ачык-айкын эле.

Келечектеги интеграциянын куну

КМШ алгачкы 10 жылда мураска калган көйгөйлөрдү териштирүү жана жаңы мүмкүнчүлүктөрдүн эсеп-кысабын алуу менен алек болду. Москва жалгыз өзү жамааттык чечимдерди кабыл алуу милдетинен ажырап, аны калыбына келтирүүгө деле ашыккан жок. 2001-жылга карата КМШ интеграциянын алкагынан алып караганда өлөсөлү биримдик эле, алсыз, башкарууга оңой эмес, карыз менен дефицитке белчесинен баткан мамлекеттердин кошундусу болчу.

Бирок убакыт КМШга интеграциялык долбоор үчүн колдогу байланыштарды чыңдоочу аянтча катары ишеним арткан байкоочулар менен саясатчылар туура багытта ой жүгүрткөнүн көрсөттү. Азыр, 2020-жылдын босогосунда туруп, ЕАЭБ жар салган төрт негизги эркиндик КМШнын пайдубалына салынганын көрүп жатабыз. Алар:

  • жарандардын визасыз жүрүү эркиндиги (бул ишкерлик жана эмгек активдүүлүгү);
  • кош салыктан арылуу жана инвестицияларды коргоо боюнча макулдашуулардын алкагында капитал жүгүртүүнүн эркиндиги;
  • экспорт жана импорт операциялары үчүн эркин соода аймагы;
  • транспорт жана логистикалык компаниялардын өз ара аракеттешүүсүнөн улам транспорт инфраструктурасынын бирдиктүү комплекси.

Россия КМШ өлкөлөрү үчүн азыр деле агрардык продукциянын негизги рыногу бойдон калууда. Мындан тышкары, негизги эмгек рыногу да ушул жерде. Өз кезегинде КМШ Россия үчүн автоунаа, жабдуу, курулуш материалдары, химиялык продукция сыяктуу даяр товарларды экспорттоочу негизги аймак.

Өзгөрүү жана кызыл чек

2001-2011-жылдары КМШ мамлекеттеринин өз ара аракеттешүүсү кыйла өзгөрдү. Буга ири оюнчулардын, алсак, Кытайдын Борбор Азияда күчтүү субъект катары пайда болушу, КМШнын батышчыл тобу менен Түштүк Кавказга Евробиримдиктин таасири, НАТОнун КМШ мейкиндигине жайылуу аракети себеп болду. Мында Россия жана КМШнын алдыңкы делген Казакстан, Белоруссия, Азербайжан жана Өзбекстан сыяктуу мамлекеттеринин мүмкүнчүлүктөрү кескин кеңейип, мойнундагы көп милдетти бир эле учурда аткаруу жөндөмүнө ээ болду.

КМШ өлөсөлү деген сыпаттамадан өттү. Биринчи кезекте комплекстүү интеграциялык кооперацияны түзүү үчүн Россиянын мүмкүнчүлүгү оголе көбөйдү. Ушу тапта жаңы процесс жүрүп жатат. Россия, мисалы, Абхазия менен Түштүк Осетияны таануу сыяктуу геосаясий биримдик жаатында кескин талаптарды койбосо да чекти так аныктоодо — НАТОнун кеңейишине жол берилбейт.

КМШдан ЕАЭБге чейин

Беш жыл мурун КМШ айдыңында Евразиялык экономикалык биримдик (ЕАЭБ) түзүлгөн. Ошол эле учурда Москва батыш цивилизациясынын лидер структурасы жана ЕАЭБдин маанилүү өнөктөшү катары Евробиримдикке да координация сунуштаган.

Бирок сунулган кол сууган боюнча калды. ЕАЭБ теңтайлаша алчу өнөктөш катары кабыл алынган жок.

Бүгүнкү күндө Россиянын айланасындагы экономикалык чек жоюлду. Жаңы этап башталууда. Бул өтө татаал геосаясий шартта жүрө турган толук кандуу, заман талабына шайкеш келген интеграция. Процесстин модулдук алгоритмдери Сербиядан Египет менен Вьетнамга чейин өнөктөш тартууга өбөлгө түзөт. Албетте, мындай жагдай 1990-жылдардагы кырдаалдан кескин айырмаланып турат.

КМШ ЕАЭБге кирип кетет деген жаңылыш пикир. Биримдиктин эркин соода аймагы Россия жана анын өнөктөштөрүнө канча убакытка чейин керек болсо ошончого чейин иштейт. Бул биринчи кезекте кийинки жылы биримдикке төрагалык кылчу Өзбекстанга, ошондой эле ЕАЭБге кирбесе да анын өзөгү менен байланышын бекемдеп келе жаткан Азербайжанга керек.

Жакынкы арада ЕАЭБде биримдиктеги ишкерге же эркин соода аймагынын өкүлүнө экспорттук борбордун маалымат базасынан тез аранын ичинде өнөктөш табууга, инфраструктуралык банктардан насыялык колдоо алууга, ыңгайлуу логистикага жана улуттук валюта менен төлөм жүргүзүүгө жол берген опция иштелип чыкмакчы. Мындай система 2024-жылга чейин даяр болот деп жатышат. Ошол маалга карата энергетика менен мобилдик байланыштын жалпы рыногу, Евро-Азиялык өнүктүрүү банкы менен Россиянын инфраструктуралык банкы тарабынан каржылоонун өсүшү, рубль менен соода жүргүзүү, ички кооперациянын долбоорлорунун көбөйүшү, жалпы пенсиялык система сыяктуу долбоорлор ишке кирип, болбосо даяр болуп калары белгилүү болду.

350
Белгилер:
саясат, экономика, КМШ, Россия, Евразиялык экономикалык биримдик
Тема боюнча
КМШнын премьерлери жабык эшик артында талкуулаган маселелер
Буурчак. Архив

Окумуштуулар кайсы өсүмдүк жүрөк ооруларына, кант диабетине жардам берерин айтты

42
(жаңыланган 08:32 09.08.2020)
Буурчак дандары (буурчак, кой буурчак, жасмык) жүрөк-кан тамыр системасына жакшы таасир этип, анын эсебинен адамдагы кант, холестерин азаят.

БИШКЕК, 9-авг. — Sputnik. Буурчак өсүмдүктөрү кандагы канттын деңгээлин төмөндөтүп, жүрөк ооруларын алдын алат. Бул тууралуу “Известия” жазып чыкты.

Канададагы Гуэлфск университетинин дарыгерлеринин айтымында, буурчак азыктар жүрөк-кан тамыр системасына жакшы таасир этип, анын эсебенин организмдеги кант жана холестерин азаят.

Ал эми Food.news интернет порталы жогорудагы өсүмдүктөр кан тамырларды жабыркатпай турганын жазат. Бирок ошол эле маалда аны бардык илдеттерге шыпаа болот деп санабоо керектигин эскертет.

Чач түшпөсүн, тырмак сынбасын десеңиз... С витамини көп 8 азыктын тизмеси

Анын курамында түрдүү клетчатка жана белок арбын. Адистер андан тамак-аш даярдоо алдында буурчактарды сегиз саатка чейин сууга чылап койсо, көбүүрөк пайда болорун баса белгилешет.

42
Белгилер:
төө буурчак, Окумуштуулар, ден соолук
Тема боюнча
Сексолог төшөк мамилесин арттырууга жардамчы болгон азыктарды санап берди
Көмөч казан эскирип калганын кантип билсе болот? Шеф-повардан кеңештер
Бейрутта нааразычылык акциясы

Бейруттагы митингдер күч алды. Акыркы маалыматтар видеодо

148
(жаңыланган 00:44 09.08.2020)
Бийликке каршы митингге миңдеген адамдар катышууда. Алар өкмөттүн отставкасын жана чечкиндүү реформаларды талап кылууда. Айрым топтор полицияга таш ыргытып жатышат. Тартип сакчылары жооп катары көздөн жаш чыгаруучу газ чачууда.

БИШКЕК, 9-авг. — Sputnik. Бейрутта нааразычылык акциясына чыккандар бир нече министрликти басып алышты. Бул тууралуу РИА Новости жазды.

Бийликке каршы митингге миңдеген адамдар катышууда. Алар өкмөттүн отставкасын жана чечкиндүү реформаларды талап кылууда. Айрым топтор полицияга таш ыргытып жатышат. Тартип сакчылары жооп катары көздөн жаш чыгаруучу газ чачууда.

Буга чейин митингчилер ТИМдин имаратына кирип, артынан полиция барганы айтылган. Айрым маалыматтарга караганда, тартип сакчылары элди кууш үчүн ок чыгарган. Бирок расмий тараптар бул маалыматты төгүндөп жатат.

Жеринде тартылган видеолор RT Телеграм-каналында жана Твиттерде жарыяланып жатат.

Акыркы маалыматтарга караганда, жабыркагандардын саны 170ке жетти. Бир нечеси ооруканага жеткирилди.

Бейруттагы жарылуу: Жээнбеков Ливан президентине көңүл айтты

Ошондой эле бир полиция кызматкери өлгөнү маалым болду. Ал Le Grey мейманканасындагы кагылышууда жаракат алган.

Өлкөнүн премьер-министри Хассан Диабдын элге кайрылуусунда өкмөттүн эмки жыйынында мөөнөтүнөн эрте парламенттик шайлоо өткөрүүнү сунуштай турганын айтты. Анын пикиринде, ушул чечим гана өлкөнү кризистен куркарып кала алат.

​Эске салсак, 4-августта Ливандын борбору болгон Бейрут шаарындагы портто катуу жарылуу болгон.

148
Белгилер:
полиция, эл, митинг, жарылуу, Бейрут
Тема:
Бейруттагы жарылуу
Тема боюнча
Бейруттагы жарылуу төрт оорукананы талкалады. Жабыркагандар жардамга муктаж
Бейрутта ири жарылуудан кийин нааразычылык акциясы башталды. Видео
Жамгыр. Архив

Күндүн көзү ачылбайт... Бир жумага карата аба ырайы

18
Келе жаткан аптада өлкөнүн көп бөлүгү жаан-чачындуу болуп, кээ бир жерде катуу жаагандыктан сел жүрүшү мүмкүн.

БИШКЕК, 9-авг. — Sputnik. Кыргызгидромет агенттиги келерки аптага карата аба ырайынын божомолу тууралуу маалымат таратты.

Ага ылайык, жуманын баш жагында нөшөрлүү жаан-чачын көп болуп, сел жүрүү коркунучтары жаралат. Андан кийинки күндөрү дагы жаан токтобойт.

Бишкекте 9-августта өткүн өтүп, күн күркүрөйт. 13-август күнү күндүз жаан жаашы мүмкүн. Калган күндөрү күн ачык болот. 9-13-август күндөрү Чүй жана Талас облустарында мезгил-мезгили менен, айрым жерлерде катуу жаан жаап, күн күркүрөшү күтүлөт.

Ушул эле күндөрү Баткен облусунун кээ бир райондорунда, Ош, Жалал-Абад облустарынын тоо этектеринде жана тоолуу райондорунда өткүн өтүп, күн күркүрөйт.

Ал эми Ысык-Көлдө дагы келерки жумада жаан жаайт.

Ошондой эле Нарын облусунда күндүн көзү ачылбай, эртең менен жана күндүз көпчүлүк аймактарда жаан жаайт.

18
Белгилер:
жаан-чачын, аба ырайы, Кыргызгидромет
Тема боюнча
Сууга түшөрдө баланын жанынан карыш жылбаңыз! ӨКМдин ата-энелерге эскертүүсү
Чагылган тийүүдөн кантип сактануу керек. Адистердин кеңеши