Ирандын жогорку жетекчиси Али Хосейни Хаменеи

Иранда чечимдерди ким кабыл алат? Өлкөнүн саясий түзүлүшү тууралуу

(жаңыланган 19:58 08.01.2020)
Ирандын саясий түзүлүшү башка өлкөлөрдөн өзгөчөлөнүп турат. Мисалы, президент мамлекеттин экинчи адамы болуп саналып, премьер-министр сыяктуу иш аткарат. Ал эми мамлекет башчыны шайлоо АКШнын системасына окшошуп кетет.

Бүгүн, 8-январда, Ирандын Ислам революциясынын коргоочулар корпусу (ИРКК) АКШнын Ирактагы авиабазасына баллистикалык ракеталарды коё берди. Муну бийлик таасирдүү генерал Касем Сулейманинин өлүмү үчүн өч алуу экенин эскертти.

3-январда түнү АКШ Багдаддын аэропортуна ракеталык чабуул жасап, Ислам революциясынын коргоочулар корпусунун генералы Касем Сулеймани жана Ирактык шииттер кошуунунун башчысынын орун басары Абу Махди аль-Мухандис жок кылынган. Вашингтон аларды 2019-жылдын 31-декабрында Американын Багдаддагы элчилигине кол салган уюмга тиешеси бар деп эсептейт.

Sputnik Кыргызстан Ирандагы саясий түзүлүшкө кызыгып көрдү. Маалыматтар ачык булактардан алынды.

Иран 1979-жылкы революцияда шах тактан кулагандан кийин Ислам республикасы деп негизделген.

Эң жогорку жетекчиси — аятолла.

Иранда теократия системасы орногон. Өлкөнү жогорку жетекчи башкарып, анын кызматы "вали-е факих-е ирон" деп аталат. Ал "чексиз укуктуу диний аалым" деп которулат. Ошондой эле ЖМКлар жогорку жетекчини аятолла (диний аалым) деп аташат. 1989-жылдан бери бул кызматты Али Хосейни Хаменеи аркалап келет. 

Верховный лидер Ирана Али Хаменеи выступает на встрече в Тегеране.  9 января 2019 года
© AP Photo / Office of the Iranian Supreme Leader
Верховный лидер Ирана Али Хаменеи

Жогорку жетекчи бир топ ыйгарым укуктарга ээ, башкача айтканда, укуругу узун. Ал өлкөнүн ички жана сырткы саясатын тескейт, күч түзүмдөрүнүн башчыларын, Коргоочулар кеңешинин 12 мүчөсүнүн жарымын дайындайт. Ага Ислам революциясы коргоочулар корпусу баш ийет. Өлкөнүн жогорку кол башчысы болуп саналат. Ирандын Конституциясында бийликтин үч бутагы тең анын кол астында экени жазылган. Өлкө президенти дагы диний аалымга отчёт берет.

Мамлекет башчысын Эксперттер кеңеши шайлайт.

Ирандын президенти

Өлкөнүн экинчи адамы. Эл тарабынан төрт жылдык мөөнөт менен эки жолу шайланууга укуктуу. Анын кызматы башка өлкөлөрдүн премьер-министринин укуктары менен бирдей. Баса, Иранда премьер-министр кызматы жакында эле жоюлган. Президенттикке талапкерлер Коргоочулар кеңеши тарабынан аныкталат. Жогорку жетекчиге баш ийет, анын ишмердүүлүгүн парламент — межлис көзөмөлдөйт. Хасан Роухани президенттикке 2013-жылы келген, ал эми 2017-жылы экинчи мөөнөткө шайланган. 

© Sputnik / Алексей Дружинин
Ирандын президенти Хасан Роухани

Ирандын өкмөтү

Өкмөт аткаруу бийлиги болуп эсептелет. 10 вице-президенттен жана 21 министрден турат. Алардын баары межлис тарабынан дайындалат.

Ирандын парламенти

Межлис же Ислам консультативдик кеңеши — бир палатадан турган парламент. Анын курамында 290 депутат бар, эл тарабынан төрт жылдык мөөнөткө шайланышат. Межлис мыйзам долбоорлорун кабыл алып, эл аралык документтерди ратификациялайт.

Коргоочулардын конституциялык кеңеши

12 адамдан турат, жарымын жогорку жетекчи, калганын межлис дайындайт. Дал ушул орган Конституцияга өзгөртүү киргизүүгө укуктуу. Ошондой эле президенттикке талапкерлерди аныктайт. Мыйзам долбоорлору шариаттын талаптарына ылайык келишине көз салат.

Эксперттер кеңеши

Башкы функциясы — өлкө башчынын тандоо. Кеңеш мүчөлөрүн сегиз жылдык мөөнөткө эл шайлайт. Дин аалымдарынын 86 өкүлүнөн турган кеңеш бир жылда эки жолу чогулат. Мындан тышкары, Эксперттер кеңеши жогорку жетекчини кызматтан алып кое алат, бирок буга чейин андай учур катталган эмес.

Ирандын соттору

Сот системасында Диний өзгөчө сот жана Революциялык сот бар. Бул эки соттун чечими акыркы болуп саналат. Мындан тышкары, элдик соттор жана Жогорку сот иш алып барат.

Ислам революциясынын коргоочулар корпусу

Бул аскерий элиталык бөлүм Ирандын лидерине түз баш ийет. Корпусту революциялык гвардия деп да аташат. ИРККнын милдети чоң. Негизинен өлкө армиясына Ирандын көз карандысыздыгын коргоого жардам көрсөтүп, табигый кырсыктар учурунда куткаруучу операцияларга катышып, чалгын жана контрчалгын иштерине көмөкчү болот. Куралдуу күчтөрдүн катарына кирет.

ИРККнын курамына Ирандан тыш аймакта атайын операцияларды жүргүзгөн "Аль-Кудс" элиталык бөлүм кирет. Касем Сулеймани дал ошол бөлүмдү жетектеп келген. Сулейманинин учурунда "Аль-Кудс" атайын бөлүк менен чалгындоону айкалыштырып, чет жактагы агенттердин түйүнү түзүлгөн. Ал Жакынкы Чыгыш мамлекеттеринде да иш алып барган.

Белгилер:
система, укук, президент, башкаруу, саясат, Иран
Тема:
Ирандын АКШнын базасына сокку уруусу (19)
Тема боюнча
Иранда Генерал Сулейманинин сөөгү жерге берилүүдө
Ирандын АКШнын аскерий базасына ракета коё берген видеосу чыкты
Трамп сокку урулган база боюнча билдирүү жасайт

"Москваны жазалоо": Россияда SWIFT системасы өчүрүлсө эмне болот?

(жаңыланган 10:08 14.04.2021)
SWIFT банктар аралык байланыштын глобалдык тутумунан өчүрүлөрүн айтып, Россияны АКШ гана тургай эми Европа да коркутууда.

Макулдашылган катаал чарага чакырык бул ирет Европарламентте да жаңырды. Мындай көрүнүш РФтин каржылык тутумуна кандай чагыларына Наталья Дембинская сереп салган.

Маалымат алмашуу жана төлөм жүргүзүүнүн эл аралык банктык тутумуна эки жүздөн ашуун өлкөдө 11 миңден көбүрөөк уюм туташтырылган. Россия — SWIFT системасын пайдалануучулардын ири үчтүгүнө кирет. Бирок 2014-жылдан тарта бул инструменттен РФтин өчүрүлөрү айтылып келет. Буга Крым да, Донбасс да, Скрипалдердин иши, блогер Алексей Навальныйдын кырдаалы да доомат катары келтирилет.

Президенттик кызматка киришери менен эле Россияны SWIFT системасынан өчүрүүнү Жо Байден убада кылган. Былтыр декабрда Reuters басылмасы президенттин командасынын пландары менен жакындан тааныш булактарга таянып, Кошмо Штаттардын мамлекеттик мекемелерине болгон хакердик чабуулга катыштыгы болушу мүмкүн деген айыптоо менен Байден Москваны жазалоого ниеттенгенин маалымдаган. Бул "Россиянын олуттуу экономикалык, каржылык же технологиялык жоготууларына" алып келиши мүмкүн. Жазалоонун варианттарынын бири — SWIFT тутумунан өчүрүү экенин Вашингтондогу стратегиялык жана эл аралык изилдөөлөр борборунун киберкоопсуздук боюнча эксперти Жеймс Эндрю Льюис боолголойт.

Апрелде Украинанын чыгышында кырдаал курчуп кетти, бул дагы  жаңы шылтоо. Мындай демилгени эми Европа колго алды. Европарламенттин башкаруучу фракциясы – Европалык элдик партиясынын башчысы Манфред Вебер Москва "кооптуу чагымчылыктардын нугун улантууда" дейт. Анын пикиринде, Украина менен чек арасында "аскердик күчтөрүн бекемдөө" менен Москва Батыштын сабырын сыноодо. Ошондуктан АКШ жана ЕБ макулдашылган жооп берүүгө тийиш. Парламентарий белгилегендей, абал курчуп турганда "өлчөнгөн санкциялардын маалы өтүүдө". Вебер "олигархтардын эсептерин масштабдуу тоңдурууну" жана SWIFT системасынан өчүрүүнү сунуштады.

Көйгөйлөр жаралат

Бир жагынан Россиянын 2014-жылы ишке киргизилген Каржылык билдирүүлөрдү алмашуу тутуму (СПФС) бар. Ага россиялык банктардын баары жана Евразиялык экономикалык биримдикке мүчө болгон он чакты өлкө кошулган. SWIFT системасынан өчүрүлгөн соң банктар анын россиялык аналогуна өтөт. Бирок эл аралык төлөмдөр үчүн СПФС азырынча эл аралык системанын ордун толук баса албайт, ошондуктан олуттуу сокку урулушу мүмкүн.

Эксперттер Россиядагы доллар жана евро түрүндөгү экспорттук жана импорттук операциялардын көлөмү бир кыйла, ал эми өндүрүмдөрдүн көпчүлүк тобуна альтернатива табуу мүмкүн эмес.

"SWIFT системасынан өчүрүү россиялык банктардын транзакцияларын токтотот, — деп эскертет "Бета финансылык технологиялар" индекстик компаниясынын башкы стратеги Арарат Мкртчян. — Ири экспортчулар баарынан көп жабыркайт. Алар өз операциялык ишмердигин тейлөө үчүн чет элдик банктар менен гана иштөөгө аргасыз болот. Чектөөлөргө тушукпаган ортомчулар да мындайда көп чыгат. Айрыкча мында ЕАЭБ өлкөлөрүнүн каржылык институттары утушка ээ болот.

Баарын чечүүгө болот

Бирок кандай болгон күндө да чоң кырсык болбойт. "Россиялык банктарды SWIFT тутумунан өчүрүүнүн өзү контрагенттер ортосундагы каржылык транзакциялар кымбаттайт жана ыргагы жайлайт дегенди гана туюндурат. Калыпка түшүп калган чынжырча үзүлөрү турулуу иш, аларды калыптандыруу үчүн убакыт талап кылынат. Бирок бир же эки аптада жагдайды жөнгө салууга болот", — дейт QBF улук аналитиги Олег Богданов.

Эгер россиялык резиденттердин доллар түрүндөгү каражаттары тоңдурулса, башка кеп экенин кошумчалайт эксперт. Анда рыноктордо башаламан реакция жаралышы ыктымал. Бир-эки кварталда каржылык байланыштарды баары бир калыптандырышат. Валюта курсу да кескин өзгөрүшү мүмкүн. Бирок өйдө-ылдый убак тез эле өтүп, рубль өз деңгээлине келет.

Кимге кымбат түшөт?

Ошентсе да Россия аталган тутумдан өчүрүлбөйт, коркутуп гана тим болушат деген ойлор да туулат. Анткени SWIFT — россиялык банктардан акча тапкан жеке компания. Анан да система эл аралык транзакциялар үчүн гана тургай, ички эл аралык которууларга да колдонушат. SWIFT тутумунан кимдир бирөөнү өчүрүү үчүн ЕБ же АКШнын компаниянын өзүнө каршы чечим кабыл алышы керек. Бирок анткен учурда Россиянын соода өнөктөштөрү — европалык жана америкалык бизнес четте калат.

"Бул россиялык компанияларга жана мамлекетке милдеттенмелерин төлөөгө мүмкүндүк бербей турган күтүүсүз жагдай болуп эсептелиши мүмкүн. Өлкөнүн тышкы карызы —450 миллиард доллардын тегерегинде. Мындан улам кредиторлордун да каржылык көйгөйлөрү жаралышы ыктымал. Андан тышкары, негизги соода өнөктөштөрү менен операциялар кыйындайт. Ал эми алардын эң чоңу — Евробиримдик. Европарламенттеги чакырыктар курулай гана популизм", — деп болжойт "Открытие Брокер" компаниясынын улук талдоочусу Андрей Кочетков.

АКШ да кыйналбай койбойт. Биринчиден, Вашингтондун SWIFT компаниясына болжолдуу гана таасири бар, анткени анын штаб-квартирасы Бельгияда жайгашкан. Экинчиден, андай чара көрүлө турган болсо Россия америкалык банк жана саясатчыларга каршы катаал санкциялар менен жооп кайтарышы да мүмкүн.

Белгилер:
банк, кредит, соода, АКШ, Евробиримдик, Акча которуулар, Россия, система
Өсүмдүк майы. Архив

Россия суу май экспорттоодо эркин пошлина киргизет. Кыргызстанга таасири

Кыргызстандын Экономика жана финансы министрлиги Россия өсүмдүк майын экспорттоого киргизип жаткан пошлинанын жаңы түрү Кыргызстанга көлөкөсүн түшүрбөйт деп эсептейт.

БИШКЕК, 14-апр. — Sputnik. Россия ушул жылдын 1-сентябрынан тарта күн карама майын экспорттоого эркин пошлина системасын киргизгени турат. Бул тууралуу март айынын соңунда РФтин экономикалык өнүгүү министри Максим Решетниковго шилтеме берип "Известия" басылмасы кабарлаган.

Sputnik агенттиги жагдайдын Кыргызстанга кандай таасир этерин карап көрдү.

Эркин пошлина деген эмне?

Бул учурда пошлинанын суммасы товардын көлөмү жана баасын эске алуу менен кырдаалга жараша ар кандай болот. Башкача айтканда, кайсы бир баа аныкталып, товар андан арзан сатылса, пошлина алынбайт. Эгер андан кымбат сатыла турган болсо, мурда аныкталган баа менен азыркы сатылып жаткан нарктын ортосундагы сумманын 70 пайызы пошлина катары мамлекеттик бюджетке төлөнөт. Калган 30 пайызы өндүрүүчүнүн өзүндө калат. Адатта бийлик мындай системаны өз экономикасына пайда алып келүү үчүн, тагыраагы, бааларды ооздуктап, ошол эле учурда өндүрүүчүлөргө дагы киреше калтыруу үчүн киргизет.

Максим Решетниковдун айтымында, Россия өкмөтү жогоруда айтылып жаткан, андан жогору болгон учурда пошлина алынчу бааны аныктай элек.

"Эмне себептен пошлинанын жаңы түрү 1-сентябрдан тарта киргизилүүдө? Анткени өкмөт түшүмдү байкап туруп, ошого карата чечим кабыл алат", — деди министр.

Кыргызстанга кандай таасир этет?

Кыргызстан өсүмдүк майы менен өзүн 17 гана пайыз камсыздай алат. Калганын башка өлкөлөрдөн, анын ичинде Россиядан алат. Мисалы, 2020-жылы РФтен биздин өлкөгө 37 миң тонна өсүмдүк майы импорттолгон. Негизи эле Россия ЕАЭБ өлкөлөрүн суу май менен камсыздаган ири өндүрүүчү болуп эсептелет.

Былтыркы жылдын жайында Россиянын түштүгүндө кургакчылык болуп, түшүмдүүлүк азайган соң өсүмдүк майы биримдикке кирген өлкөлөрдө, анын ичинде Кыргызстанда дагы (57 пайыздан көбүрөөк) кымбаттаган.

Бул жагдайларды эске алуу менен премьер-министрдин мурдагы кеңешчиси Кубат Рахимов эркин пошлина Кыргызстанга зыян келтирбейт деп эсептейт.

"Ири өндүрүүчү болуп эсептелген Россиянын ички рыногунда баалардын туруктуу же арзан болушу ЕАЭБге кирген башка өлкөлөргө дагы пайдасын тийгизет. Интеграция иштей баштаганын ушундан байкаса болот", — деди ал.

Кыргызстандын Экономика жана финансы министрлиги дагы ушундай эле пикирде. Ведомствонун адистеринин айтымында, эркин пошлина экономикалык биримдикте турган өлкөлөргө көлөкөсүн түшүрбөйт.

Белгилер:
пошлина, баалар, Өсүмдүк майы, Россия, Кыргызстан
Тема боюнча
Кыргызстанда баалардын өсүшү качан токтойт. ЕАӨБ божомолун айтты
Кумшекер бир айда 7,2 пайызга кымбаттады. Жер-жерлердеги баалар