Куралчан адам. Архив

"Талибанга" көмөкпү? Афганистанда тажик согушкерлеринин активдүүлүгү күч алды

332
(жаңыланган 18:00 28.04.2020)
Өткөн аптада 15 кишиден турган тажик согушкерлеринин куралдуу тобу Рагистандын аймагынан Куф-Аб уездинин өкмөттүк күчтөрүнүн постторуна чабуул койгон.

Афганистандын түндүгүндө абал курчугандан курчуп барат. Талибдер азырынча чектеш Борбор Азия өлкөлөрүнө өтпөгөнү менен афган жергесинде тажикстандык согушкерлер бар. Алар "Талибандын"* отряддары менен биргеликте аракет кылууда. Бул жагдай боюнча аскерий баяндамачы Александр Хроленко ой толгогон.

Афган коопсуздук күчтөрү өлкөнүн түндүгүндөгү тажик согушкерлери жандана баштаганын белгилешет. Өткөн аптада 15 кишиден турган тажик согушкерлеринин куралдуу тобу Рагистандын аймагынан Куф-Аб уездинин өкмөттүк күчтөрүнүн постторуна чабуул койгон. Андан соң Рагистан уездине кайра кайткан.

Борборазиялык республикалардан чыккан террордук топтор Афганистандын Вардуж, Рагистан, Ямган, Журма, Дарайм, Яфтал жана бир катар уезддеринде катталып, толугу менен айрым аймактарды көзөмөлдөйт. Тажикстан менен чектешкен Нусай уездинде согушкерлер 16 калктуу пункттун он бешин тескейт.

Четөлкөлүк топтор адатта талибдер менен бирге аракеттенип, орток максаттарына жетүүгө умтулушат. Мурда Бадахшандын бийлиги аймакта ИМ* жана "Аль-Каида"* террордук уюмдарынын "Ансарулла", "Харкат-и-Ислами" тажик жана өзбек топторунун көмөгү менен согуштук күчтөрдү бекемдөө аракеттери туурасында билдиришкен. Мындай кызматташуу афган реалдуулуктарын чектеш өлкөлөрдүн аймагына да экспорттоо мүмкүндүгүн кыйла жогорулатат.

Согуштук аракеттер Афганистан Ислам Республикасынын дээрлик бардык провинцияларында уланууда. 26-апрелдеги Логар (Кабулдан 30 чакырым аралыктагы) провинциясындагы "Талибан"* террордук кыймылынын согушкерлеринин кол салышында афгандык коопсуздук күчтөрүнүн алты кызматкери шейит болуп, төртөө туткунга алынган.

Кала-и-Нау (Бадгис провинциясында) шаарына жакын жердеги өкмөттүк күчтөрдүн постуна талибдердин 24-апрелдеги чабуулунун жыйынтыгында кошуундан 13 киши набыт болуп, дагы он киши дайынсыз жоголгон. Соңку аптада эле афгандык коопсуздук күчтөрүнүн 100 кызматкери өлтүрүлүп, он киши жарадар болду.

Андан бир аз мурда түндүктөгү Балх жана Тахар провинцияларындагы эки куралдуу кагылышта коомдук коопсуздук күчтөрүнүн 30 чакты кызматкери, беш жергиликтүү тургун, анын ичинде наристе да окко учкан. 24-апрелде "Талибан"* өкүлдөрү Афганистандын президенти Ашраф Гани тарабынан айтылган ок атууну токтотуу сунушу жөнсүз деп четке кагылган.

Талибдердин шарттары

Эске салсак, "Талибан"* менен АКШнын тынчтык келишиминин, афгандар аралык диалогдун маанилүү жоболорунун бири абактагы согушкерлерди жана туткундагы өкмөттүк күчтөрдүн аскер кызматкерлерин куткаруу болуп саналат. Анан калса, согушкерлер бир нече эсе көп. Биринчи баскычта Кабул 5 миң талибди 1500 жоокер жана полиция кызматкерлерине алмашуу үчүн бошотууга тийиш. Мында өз артыкчылыктары жана аткарылбай турган шарттар да орун алган.

"Талибан"* биринчи кезекте эң кандуу бандит жана киши өлтүргөн 15 согушкердин бошотулушун талап кылууда. Алардын бири Лайлуддин Гулбеддин Кабулдагы ири террактыларга катышкан, 2017-жылы Германия элчилигиндеги жана Афган Ислам Республикасынын сенатынын вице-спикери Мохаммад Изидьярдын уулунун тажиясындагы жардыруусун даярдаган, Афганистан Америкалык университетине (AUAF) кол салган. Гулбеддин катышкан ар бир террактта ондогон тынч жаран набыт болуп, жарадар болушкан. Афган өкмөтү азыркы мыйзамдарга ылайык, мындай кылмышкерлерди куткарууга, алтургай, Вашингтондун кысымы менен болсо да ыйгарым укуктары же негиздери жок.

Натыйжада Кабул 400 кылмышкерди бошоткон, алардын баары талибдер тарабынан "таанылбады". "Талибан"* кыймылы 60 туткунду (1000 кишиден) бошоткон, бирок коопсуздук күчтөрүнүн кызматкерлери тарабынан алардын 19у гана таанылды.

Сүйлөшүүлөр жана согуштук аракеттер, парад жана жазага тартуулар уланууда. Кабулда түзүлгөн кош бийлик өлкөдөгү аскердик-саясий каатчылыкты курчутуп, мамлекеттик бийликтин чабалдатып, "Талибан"* жана башка террордук уюмдардын таасири чыңдалышына түртөт.

Россиянын позициясы

Коңшулаш Афганистандагы туруксуздук, террордук жана баңгизат коркунучу Россия Федерациясынын жана анын борборазиялык союздаштарынын стратегиялык кызыкчылыктарына туура келбейт.

Москва колунан келишинче Тажикстан, Өзбекстан, Кыргызстан жана Казакстандын чек араларын жана аскердик коопсуздугун бекемдөөгө көмөктөшүүнү улантат. Регионалдык туруктуулукту чыңдоого ОДКБ структураларын өнүктүрүү, аскердик-техникалык кызматташтык, биргелешкен аскердик машыгуулар кызмат кылат.

Ошону менен катар Россия Афган ислам республикасынын элдешкис каршылаштарын жараштырууга аз күч жумшабады. Маңызында, Афганистандагы жаңжалдан кийинки түзүлүшкө алгачкы кадам 2019-жылдын 5-6-февралында "Афган аралык диалог" форматында өткөрүлгөн. 29-февралда ОДКБга мүчө мамлекеттер Афган ислам республикасындагы кырдаалды саясий-дипломатиялык жөнгө салуунун жападан жалгыз жолу, Афганистанда тынчтыкка жетишүү үчүн консультациялардын Москва форматынын маанилүүлүгүн билдирген. Тарыхтан ошол күндү чийбестен, ошол эле күнү Катарда АКШ менен "Талибандын"* тынчтык келишимине кол коюлган.

Москванын борборазиялык тышкы саясатын активдештирүүнү батыштагы өнөктөштөрү кээде "Орустар Афганистанга кайтты" деген тейдеги макалалары менен жөнөкөйлөштүрүп калышат. Албетте, андай баа реалдуулуктан ыраак экени анык.

Ошентсе да, Россия Афган ислам республикасындагы каатчылыкты жеңген соң Москва менен Кабулдун кызматташтыгын көп багыттар боюнча жандандырат. РФ регионалдык туруктуулукту бекемдөөгө, анын ичинде Афган ислам республикасынын коопсуздугун жана мамлекеттик суверендүүлүгүн камсыздоого зарыл болгон россиялык курал-жарак, аскердик техниканы берүү боюнча афгандык өнөктөштөрүнүн өтүнүчтөрүн конструктивдүү түрдө карап, бардык жагынан жардам көрсөтүүгө даяр.

Мамлекеттер аралык так бир келишимдердин аткарылышына жетип, "оюндун эрежелерин" так сактоодо Россия, анын аймактагы союздаштары бир жагынан, экинчи жагынан Афганистан менен стратегиялык өнөктөштүк түптөлүшү мүмкүн. Бирок бул координаттардын бул тутумунда террордук топтордун ролу жокко эсе болууга тийиш.

* – Россия жана бир катар өлкөлөрдө ишмердигине тыюу салынган террордук уюмдар.

332
Белгилер:
согуш, талап, опозиция, Россия, Тажикстан, согушкер, Афганистан, Талибан
Тема боюнча
Кандуу элдешүү. Талибдер Борбор Азияга аттанышы мүмкүнбү?
Афганистандагы абал: талибдер Тажикстан менен чектеш аймактарды ээлеп алышы ыктымал
Кыргызстандын президенти Сооронбай Жээнбеков. Архив

Жээнбеков Венгрияга расмий сапар менен барды. Кимдер коштоп жүрөт

51
(жаңыланган 23:52 28.09.2020)
Сапардын алкагында Кыргыз-венгер өнүктүрүү фондусун түзүү жөнүндө меморандумга жана эки тараптуу кызматташуу жөнүндө башка документтерге кол коюлат.

БИШКЕК, 28-сен. — Sputnik. Венгрияга расмий визит менен барган президент Сооронбай Жээнбековду Венгриянын вице-премьер-министри Михай Варга тосуп алды. Бул тууралуу мамлекет башчынын маалымат кызматынан кабарлашты.

Расмий визиттин алкагында Жээнбеков Венгриянын премьер-министри Виктор Орбан менен эки тараптуу сүйлөшүүлөрдү жүргүзөт. Алар Кыргызстан менен Венгриянын ортосундагы стратегиялык өнөктөштүк жөнүндө биргелешкен декларацияга кол коюшат.

Жээнбеков Венгрияга барат. Эки өлкөнүн соода-сатык алакасы кандай

“Жээнбеков жана Орбан Будапешт шаарындагы Түрк кеңешинин европалык өкүлчүлүгүнө барышат. Сапардын алкагында Кыргыз-венгер өнүктүрүү фондусун түзүү жөнүндө меморандумга жана эки тараптуу кызматташуу жөнүндө башка документтерге кол коюлат”, - деп айтылган маалыматта.

Кыргызстан делегациясынын катышуусунда Будапешт шаарындагы гүлбакка жазуучу Чыңгыз Айтматовдун ысымын ыйгаруу аземи болот.

Расмий визиттин алкагында Жээнбеков президент Янош Адер жана Улуттук жыйындын төрагасы Ласло Кёвер менен дагы жолугат.

Будапешт шаарындагы скверге Айтматовдун ысымы ыйгарылат

Кыргызстандын делегациясынын курамында тышкы иштер министри Чыңгыз Айдарбеков, Президенттин аппаратынын тышкы саясат бөлүмүнүн башчысы Данияр Сыдыков, Венгриядагы атайын жана толук ыйгарым укуктуу элчи Бакыт Жусупов, вице-премьер-министр Эркин Асрандиев, билим берүү жана илим министри Каныбек Исаков, айыл чарба, тамак-аш өнөр жайы жана мелиорация министри Эркинбек Чодуев, транспорт жана жолдор министри Жанат Бейшенов, каржы министри Бактыгүл Жээнбаева жана экономика министри Санжар Муканбетов бар.

51
Белгилер:
расмий сапар, Сооронбай Жээнбеков, Венгрия, Кыргызстан
Тема боюнча
Жээнбеков быйыл Венгрияга барат. ТИМ Будапештте жолугушууларды өткөрүп келди
 Тоолуу Карабах Республикасындагы аскер кызматкери

ЖККУ Карабахтагы абал боюнча тынчсыздануусун айтты. Башкы катчынын билдирүүсү

37
(жаңыланган 23:12 28.09.2020)
ЖККУдан азыркы түзүлгөн кырдаал 1994-жылдагы күч колдонбоо боюнча милдеттенме алган өз ара макулдашууну ишке ашырбай жаткандыгын айтышты.

БИШКЕК, 28-сен. — Sputnik. Жамааттык коопсуздук жана кызматташуу уюмунун (ЖККУ) башкы катчысы Станислав Зась Тоолуу Карабахтын айланасындагы кырдаал боюнча түйшөлүүсүн билдирди. Бул тууралуу РИА Новости жазды.

ЖККУдан азыркы түзүлгөн кырдаал 1994-жылдагы күч колдонбоо боюнча милдеттенме алган өз ара макулдашууну ишке ашырбай жаткандыгын айтышты. Ал Тоолуу Карабах боюнча чатакты тынчтык жолу менен жөнгө салууну шарттаган документ эле.

"Ок чыгарбай, тынч турган мурдагы абалга ЕККУнун Минск тобунун тең төрагалары алып барган сүйлөшүү жолу менен токтоосуз кайра кайтып келүү зарыл. Тоолуу Карабахтагы чатакты саясий-дипломатиялык жол менен гана чечүүгө болот", — деп билдиришкен аталган уюмдан.

ЖККУнун Жамааттык коопсуздук келишими, ТИМ жетекчилеринин кеңеши өздөрүнүн жасаган билдирүүлөрүндө бир нече ирет тараптарды чатакты токтотуп, тынчтык жолу менен кепке келүүгө чакырды. Башкы катчы абалды курчутуп жиберүүнү максат кылган чагымчыл кадамдардан сырт болууну эске салды.

Карабах чыры: Түркия Азербайжанга жан үрөсө, РФ эч кимди кийлигишпөөгө чакырды

Эске салсак, 27-сентябрга караган түнү Армения менен Азербайжан чектешкен аймактагы өзүн-өзү эркин деп жарыялаган Тоолуу Карабах Республикасында жаңжал чыгып, таң аткыча аскердик кагылышууларга чейин жеткен. Мунун келип чыгышына тараптар бири-бирин күнөөлөп жатат. Армения кечээ өз аймагында аскердик абал жарыялаган. Баку алардын аскерлерине жана бир нече айылга Ереван тараптан миномёттор менен аткылоо болгонун айтып чыккан. 28-сентябрь күнү эртең менен эки тараптан тең жүздөгөн аскерлер жарадар жана каза болгону айтылган.

Белгилей кетсек, Карабах чыры 1988-жылдын февраль айында башталган. Анда Карабах автономдук облусу Азербайжан ССРинин курамынан чыгарын жар салган. 1992-1994-жылы куралдуу тирештин жыйынтыгында Азербайжан Карабахты колдон чыгарган. 1992-жылдан бери бул кырдаалды тынчтык жолу менен жөнгө салуу боюнча Европадагы Коопсуздук жана кызматташтык уюмундагы (ЕККУ) Минск кеңешмесинин алкагында сүйлөшүүлөр жүрүп келет. Анда Азербайжан өз аймагынын бүтүндүүлүгүн көздөсө, Армения сүйлөшүүлөргө аралаша албаган Карабах Республикасынын кызыкчылыгын коргойт.

Кырдаал боюнча Россия ТИМи абалды тынчтык жолу менен жөнгө салуу боюнча эки тарапты тең атышууну токтотууга чакырууда. Ал эми Түркия Тышкы иштер министрлиги Азербайжандын тарапташы экенин моюндайт. Кыргызстан мүчөлүк кылган Жамааттык коопсуздук жөнүндө келишим уюму (ЖККУ) абалдын тынчтык жолу менен жөнгө салынышын көздөйт.

37
Белгилер:
согуш, чатак, билдирүү, ЖККУ, Тоолуу Карабах, Армения, Азербайжан
Тема боюнча
Путин менен Пашинян Тоолуу Карабахтагы абалды талкуулашты
Баку менен Ереван Карабахтагы кагылышууда жүздөгөн аскер каза болгонун билдирди