Вашингтондогу Black Lives Matter Plaza борборунун алдындагы плакаттар. Архивдик сүрөт

Батыш өзүн-өзү кыйратууга чамындыбы? Ой толгоо

(жаңыланган 18:26 29.10.2020)
Русофобия менен коштолгон соңку күндөрдөгү дүйнөлүк маалыматтар 2014-2015-жылдардагы окуяларды даана эске салат. Ал убакта батыш планетардык масштабдагы антироссиялык кампанияны баштап, кырдаалды курчуткан.

Азыркы окуялардан ошол эле процесстердин уландысы жана Россия менен батыштагы державалардын ортосундагы карама-каршылыктын кезектеги эпкини сезилет көпчүлүккө.

Акыркы жылдары чыңалуу басаңдап, абал жакшыргансып калганын эске алсак, кайра баштан башталып турганы айрымдарды ызалантар жагдай да болуп туюлар. Мындай көрүнүш туурасында кесиптешибиз Ирина Алкснис ой толгогон.

Убайым чеккендерди жооткотуп койгон оң, сыртынан чындап эле окшош болгону менен азыркы жана ошол он жылдыктын ортосундагы окуялар бири-биринен кескин айырмаланат.

"Түндүк агым – 2нин" тагдырын "Новичок" чечеби? Геосаясаттын кезектеги көшөгөсү

Соңку беш-алты жылда дүйнөлүк саясий тартип бир топ өзгөрдү. Мындан мурунку он жылдыкта планета Pax Americana — батыш үстөмдүгү өкүм сүрүп, башында глобалдык күчтүү держава катары АКШ турган тутумда жашачу. Ошондой убакта да бул система абдан олуттуу кризистик көрүнүштөргө тушуккан.

Дал батыштын ошол көйгөйлөрдү жумшартып, жоюлуп бараткан күчүн бекемдеп, ал менен бирге эле атаандашын чөктүрүүгө умтулуусу Украинанын тегерегинде Россия менен айыгышкыс тирештин негизги себеби болгон.

Ошол убакта РФ  батыштын башкы бутасына айланып, баары чогуу бирдикте каршы чыгышкан: батыш саясатчыларынын долуланышы, акылга сыйбаган жөнсүз айыптоолор, маалымат каражаттарындагы чындыкка коошпогон русофобиялык агым, тармактардагы санкциялар – булардын баары Москванын толук геосаясий капитуляциясына жетүүгө багытталган.

Россия ага туруштук берип гана тим болбостон, бул бекемдиги менен дүйнөлүк түзүлүшкө катуу сокку берди. Эми биз бөлөкчө дүйнөдө жашап калдык. Азыркы баскычтын негизги мүнөздөмөсү батыштын өзүнүн ичиндеги ачык эскалация болуп саналат. Анткен менен кеп мында өлкөлөр арасындагы (Улуу Британия жана Европа биримдиги, Германия менен АКШ, ж.б.) мамилелердин курчуганында да эмес, батыш өлкөлөрүнүн ичиндеги коомдук-саясий тирешти кескин жогорулатууда.

Иранга каршы санкциялар: АКШнын опузасы суу кечпей калдыбы?

Алты жыл мурун Россияга жалпылап каршы чыккан жамааттык батыштан эми дайын жок. Ошол убакта өз максаттарына жетпей калып, эми ал жамаат өзүн-өзү ыдыратууда. Ал эми тышкы саясий күн тартиби ал үчүн ич ара тартыштын туундусуна айланган. АКШдагы бир топ айдан берки башаламандыктар жана таң калтырарлык президенттик кампания анын жеткен чеги болуп калды. Бирок ошол менен гана чектелбейт.

Алексей Навальныйдын ууланышына байланышкан окуя биринчи кезекте Германиядагы айыгышкан ички саясий, тагыраагы, "Түндүк агым – 2" үчүн немистердин каймактарынын глобалисттик-америкалык жана улуттук баалуулуктарга аздектеген бөлүгүнүн ортосундагы күрөш. Ушундай эле тиреш баамдасаңыздар, кытайлык Huawey ишканасы же Европанын Иран менен кызматташуусунун тегерегинде да жүрүүдө.

Болгону өз өлкөлөрүнүн суверендүүлүгүнүн таламын талашкан батыш күчтөрү мурда – батыш бирдиктүү болуп, "өзгөлөрдү" куугунтуктап, көздөгөнүнө жетиш үчүн бардык кылмышка барыштан артка тартпай турган мезгилде "коюлган" тузакта турат.

Дүйнө элинин кызыкчылыгы үчүн. АКШ аскерлеринин Германиядан чыгарылышына сереп

Натыйжада азыр батыштагы эч бир саясий күч ачык, бардык кызыкдар тараптардын катышуусундагы иликтөө жүргүзүлмөйүнчө россиялык блогердин "Новичок" менен ууланганы туурасындагы бундесвердин лабораториясынын бүтүмүнө ишенбейм деп айтууга даабайт. Ошондой эле "коммунисттик Кытайдын планетаны 5G түйүнүнүн көзөмөлү аркылуу баш ийдирүү" ниеттеринен да ачык шектенүүгө болбойт.

Эске салсак, өткөн он жылдыкта Россия менен тиреш күч алып турганда да батыш кескин чараларга барган эмес. Тармактык санкциялар Москва үчүн сезилерлик сокку болгону менен алар күткөндөй жарга такалган эмес. Ал эми батышта андан да талуу көйгөйлөр толтура. Мисалы, SWIFT глобалдык каржылык провайдерин өчүрүп салуу россиялык экономиканы катуу солгундатмак. Бирок батыш Москваны аягандыктан эмес, эң алдыңкы, күчтүү экономикалуу он өлкөнүн биринен жүз буруу менен олуттуу кыйынчылыкка кабыларын ойлоп, андай кадамга барган эмес. Аны өчүрбөстөн деле беттегенине жетерине үмүттөнүшкөн. Бирок ойлору ордунан чыкпады.

Бул ирет эми эң катаал учурда да, мейли бул "Түндүк агым – 2ден" баш тартуу болуп же Европада Huawey ишканасы менен кызматташууга толук тыюу салынса да, Россия же Кытайдын кылын кыйшайта албайт.

Тараза ташында адамзат өмүрү. COVID-19га каршы вакцина чыгаруу жарышына чыккандар

Бирок ал батыш ааламынын улуттук экономикаларынын бүт тармактарын кыйратып, анын кесепетинде дал ошолордун аркасы менен гүлдөп келе жаткан элитасынын да басымдуу бөлүгүнө жакшылык алып келбейт.

Жарандык согуштан өткөн аёосуз согуш жок экени көп жолу белгиленип келген. Беш жыл оболу Россияга тиш кайрап турган убагында да батыш ырайымсыз чараларга барууга ашыкпаган. Кыязы, эми аларды пайдаланууга мезгил жетсе керек. Бирок негизги бутага алардын геосаясий каршылаштары эмес (ураандарынан ошондой көрүнсө да), ички душмандары илинет.

Батыш кыйратуу үчүн согуш баштоого даяр, бирок өзүн кыйратууга...

Белгилер:
тирешүү, саясат, Батыш, Россия
Тема боюнча
Россиянын батыш чек арасындагы чыңалуу. АКШ Польшага эмнеге аскер жөнөтүүдө
Батыш Россиянын Сириядагы аскердик ийгиликтерин биринчи жолу моюнга алды
Документ текшерип жаткан ФМС кызматкери. Архив

Россияда мыйзамсыз жүргөн мигранттар жоопко тартылбастан каттоого тура алат

(жаңыланган 19:34 23.04.2021)
Үстүбүздөгү жылдын 15-июнуна чейин РФ аймагында мыйзамсыз жүргөн мигранттар каттоого турса аларга карата административдик чара колдонулбайт жана өлкөдөн чыгарылбайт.

БИШКЕК, 23-апр. — Sputnik. Россиянын аймагында мыйзамсыз жүргөн кыргызстандык мигранттар 15-июнга чейин каттоого тура алышат. Бул тууралуу Россия өкмөтүнүн төрагасынын орун басары Алексей Оверчук 21-апрелде Кыргызстандын биринчи вице-премьери Артём Новиков менен жолукканда билдиргенин өкмөттөн кабарлашты.

Маалыматка караганда, үстүбүздөгү жылдын 15-июнуна чейин РФ аймагында мыйзамсыз жүргөн мигранттар каттоого турса аларга карата административдик чара колдонулбайт жана өлкөдөн чыгарылбайт.

"Россия тарап эмгек мигранттарынын укугун чектөө боюнча эч кандай иш-аракеттерди жүргүзбөйт. Бирок мигранттар каттоодон өтүп коюшу керек", — деди Новиков.

Ал ошондой эле жалпы диаспора өкүлдөрүн ишке тартып, ар бир мигрантка жеке статусун тастыктоосу зарыл экенин жеткирүү керектигин кошумчалады.

Белгилер:
статус, мыйзам, Мигрант, Россия, Кыргызстан
Тема боюнча
Россияда мигрант куруучулардын реестрин түзүү сунушталууда. Максаты кандай

Карга үчүн аппак, кирпи үчүн жумшак... Жаныбарлардын балдары тартылган 15 сүрөт

  • Жаңы туулган баласын кучактап жаткан горилла июнь айында Антверпен (Бельгия) шаарында тартылган
Эң коркунучтуу жырткыч да сүйкүмдүү күчүк болуп төрөлөт. Адамдар алардын айрымдарын зоопарктан көргөндө боору ооруйт.

Кээ бир учурда Кызыл китепке кирген же сейрек кездешүүчү жаныбардын тукуму жарыкка келсе дүйнө жүзү үчүн чоң сенсация болот.

Бул сүрөт түрмөктө жаныбарлардын күчүктөрү кичинекей кезинде кандай болорун көрөсүздөр. Sputnik Кыргызстан сүйкүмдүү 15 сүрөттү сунуш кылат.

 

  • © AFP 2021 / Sebastien Bozon

    Франциянын Мюлуз зоопаркындагы леопарддын күчүгү. Леопард арстан менен жолборско салыштырмалуу кичирээк келет

  • © REUTERS / TT News Agency / Jonas Ekstromer

    Стокгольмдун зоопаркындагы мамалак. Ысыкта ал сууга түшүп сергип жатат

  • Жаңы туулган баласын кучактап жаткан горилла июнь айында Антверпен (Бельгия) шаарында тартылган
    © REUTERS / YVES HERMAN

    Жаңы туулган баласын кучактап жаткан горилла июнь айында Антверпен (Бельгия) шаарында тартылган

  • © AFP 2021 / Guillaume Souvant

    Гиппопотамдын баласы Франциянын зоопаркында 7-июнда туулган. Аны "Мадагаскар" мультфильминин каарманы Глориянын ысымы ыйгарылган

  • © AFP 2021 / Sebastien Bozon

    Игрунка маймыл тукумундагы эң кичинекей жандык деп эсептелет. Анын чоңу куйругун кошо өлчөгөндө 22 сантиметр чыгат. Сүрөт июнь айында Францияда тартылган

  • © AP Photo / Peter Steffen / dpa

    Дарбыз тиштеп алган ак аюунун мамалагына Нана деген ысым ыйгарылган. Ал Ганновердеги (Германия) зоопаркта жашайт

  • © AFP 2021 / Cristina Quicler

    Ак арстандар сейрек кездешкен жандыкка кирет. Ошондуктан анын күчүгүнүн жарык дүйнөгө келишин сенсациялуу окуя деп бааласа болот. Сүрөт Испаниядагы зоопаркта күчүккө сүт берип жатканда тартылган

  • © REUTERS / Daniel Becerril

    Мексикалык карышкырлар тукуму жок болуп кетүү алдында турат. 90-жылдардан тарта бул жандыкты көбөйтүү боюнча программа иштелип чыккан. Бөлтүрүктөрү менен жаткан эне-карышкырдын сүрөтү Сальтильо (Мексика) зоопаркынан тартылган

  • © AFP 2021 / Ashraf Shazly

    Судандагы жапайы айбанаттардын паркында арстан күчүгүн көтөрүп турат. Пандемия убагында бул жерде бир нече арстан жарыкка келген. Азырынча аларды сүрөттөн гана көрүүгө болот

  • © Sputnik / Press service of the Moscow zoo

    Москванын зоопаркында күчүктөрү менен турган Фрея аттуу жапайы ит. Бул жандык көбүнесе үлпүлдөк аюуга окшош. Ал Борбордук жана Түштүк Америкада жашайт

  • © AP Photo / Kerstin Joensson

    Туулганына үч күн болгон керик. Ал 6-июнда Австриянын Зальцбург зоопаркында жарыкка келген

  • © REUTERS / Charles Platiau

    Ымыркайын артына көтөрүп жүргөн лемур. Баласы Франциянын зоопаркында жаз айындагы карантин убагында туулган

  • © AP Photo / Dita Alangkara

    Акыра кичинекей баласынан канчалык чоң экенин көрүңүз. Сүрөт Индонезиянын Жакарта зоопаркында тартылган

  • © Sputnik / Ekaterina Chesnokova

    Бул суматрандык орангутандын баласы Москванын зоопаркында жашайт

  • © AP Photo / Axel Heimken / dpa

    Боор ооруткан сүрөт. Гамбургдун (Германия) жапайы айбанаттар паркында сүлөсүндүн үч мый-мыйынын бири

Белгилер:
зоопарк, Франция, АКШ, жаныбарлар
Тема боюнча
Жамбаштап жатсаң сонун да! Кымыз жыттанган кыргыздын жайлоолору сүрөттө
Манас аэропорту. 1978 жыл

Керосин жер алдындагы түтүк менен келчү. "Манас" аэропорту кантип курулган

(жаңыланган 20:27 23.04.2021)
Мындан туура 47 жыл мурун Фрунзе шаарынын четинде "Манас" эл аралык аэропортунун учуп-конуу тилкесинин курулушу аяктап, аба майдан алгачкы учактарды кабыл ала баштаган.

Курулушка кезинде жүздөгөн техника, жумушчулар тартылып, миллиондогон рубль акча жумшалган. Sputnik Кыргызстан агенттиги өлкөнүн негизги авиациялык жайы кандай кыйынчылыктар менен курулуп, ири долбоор кантип ишке ашканына кызыгып көрдү.

Фрунзе шаарына жаңы аэропорт керек!

Кыргыз ССРинин борборуна жаңы аэропорт куруу демилгеси 1969-жылы көтөрүлүп, жергиликтүү бийлик Москвага каржылык колдоо көрсөтүү өтүнүчү менен кайрылган. Анткени Фрунзе шаарынын Тынчтык (азыркы Чыңгыз Айтматов) проспектисине жакын жайгашкан аба майдандын жүргүнчүлөрү көбөйүп, коопсуздук маселеси дагы тынчсыздануу жараткан. Аталган аэропорт аркылуу каттаган адамдардын саны бир жылда 550 миңге чукулдап калган эле. Ошондой эле учуп-конуу тилкесинин айланасына турак жайлар жакын болгондуктан учкучтар көбүнчө ал үйлөрдүн үстүнөн 40-50 метр бийиктикте эле өтүшчү. Андан сырткары, ал жерде Абадан коргонуу күчтөрүнүн аскердик тик учактары, аэродрому да болуп бир катар кооптуу тобокелчиликтерди пайда кылган.

Обновленное здание аэропорта Манас. 1980 год
© Фото / пресс-служба агентства гражданской авиации КР
Мындан туура 47 жыл мурун Фрунзе шаарынын четинде "Манас" эл аралык аэропортунун учуп-конуу тилкесинин курулушу аяктаган

Бирок СССРдин Жарандык авиация министрлиги, Мамлекеттик пландык комитети кыргыз бийлигине төмөндөгүдөй жооп берген:

"Алдын ала эсептөөлөр боюнча жаңы аэропортту салууга 46-50 миллион рубль жумшалат. Аталган курулушту шаардын четине чыгаруу 80-жылдарга гана пландалган".

Ага карабай кыргыз бийлигинин башында турган Турдакун Усубалиев өжөрлөнүп СССРдин жетекчиси Леонид Брежнев, Алексей Косыгинге чейин барып, аларды макул кылат. Жыйынтыгында СССРдин Министрлер кеңешинин төрагасы Фрунзедеги жаңы аэропорттун курулушун 1972-жылы баштоо боюнча токтом кабыл алган.

Турдакун Усубалиев на открытии аэропорта Манас
© Фото / пресс-служба агентства гражданской авиации КР
Курулушка кезинде жүздөгөн техника, жумушчулар тартылып, миллиондогон рубль акча жумшалган

Долбоорлоо, алгачкы даярдыктар

Ошентип жаңы аэропорттук комплексти толугу менен долбоорлоо милдети СССРдин Жарандык авиация министрлигинин алдындагы Бүткүл союздук "Аэропроект" илимий-изилдөө институтуна жүктөлүп, адистер Москвадан бери келген. Ири курулушту каржылоонун негизги бөлүгүн борбордук бийлик бөлгөн. 800 гектар жер бөлүнүп, 600дөй жумушчуларга ылайыкталган чакан кыштак, 1000 тонна цемент бата турган кампа даярдалып, кум-шагыл даярдоочу орнотмо, ээн талаага жол салынып коммуникация тартылган.

Авиарейс Москва-Фрунзе был открыт в 1975 году
© Фото / предоставлено Международным аэропортом "Манас"
Аэропорт аркылуу каттаган адамдардын саны бир жылда 550 миңге чукулдап калган эле

Жүздөгөн куруучу, техника...

Курулуш 1973-жылы башталган. Ошол учурду Кыргызстан Коммунисттик партиясынын борбордук комитетинин биринчи катчысы Турдакун Усубалиев мындайча жазган:

"Башында киришкенде иштөө шарттары аябай оор болчу. Куруучулар кагыраган жерди бир метрден четинен багындырган. Жайкысын күндүн ысыгы 40 градуска чейин жогорулаганда көпчүлүк жумуштар кеч киргенде жасалчу", — деп жазган мамлекеттик ишмер.

Күн сайын жумушка 150-200дөй жүк ташуучу унаа чыгып, алар жалпы 2,8 миллион куб метр топурак-ташты ташып, түздөп, жалпы 3400 тонна арматураны пайдаланып 240 миң куб метрден ашык темир бетон жумшалган. Жыйынтыгында узуну 4200 метр, туурасы 60 метр жана калыңдыгы 40 сантиметр болгон учуп-конуу тилкесин, учактар ары-бери жүрчү жана токтоочу жайды адистер 5,5 айда аяктаган.

Ошондой эле жаңы аэропорт менен Фрунзе шаарын байланыштырган 30 чакырым узундуктагы автомагистраль салынып, ал жактагы автовокзал колдонууга берилип, жолду бойлой көчөт тигилген. Аба майдан 1974-жылы Кыргыз ССРинин 50 жылдык мааракесине карата ачылып, жаңы аэропортко биринчилерден болуп СССР Министрлер Кеңешинин төрагасы Алексей Косыгин конгон.

Стюардесса обслуживает пассажиров во время перелета с аэропорта Манас в Стамбул. 1994 год
© Фото / предоставлено Международным аэропортом "Манас"
Учуп-конуу тилкесинин айланасына турак жайлар жакын болгондуктан учкучтар көбүнчө ал үйлөрдүн үстүнөн 40-50 метр бийиктикте эле өтүшчү

Жер алдынан аккан авиациялык керосин

Андан соң аэровокзал жана кошумча объектилердин курулушу башталып, беш чакырымдан ашык суу түтүктөрү, 40 чакырымдай электр чубалгылары тартылып, жүздөгөн куруучу комплекстин ичи-тышын жасаган. Эң кызыгы, темир жолдон аэропортко чейин 30 чакырым узундуктагы авиакеросин түтүгү жер алды менен алып келинген. Ал аркылуу авиациялык жайдагы учактар өз убагында күйүүчү-майлоочу материалдар менен камсыздалып турган. Эгер андай түтүктөр жаткырылбаганда күн сайын ондогон унаа борбордон аэропортту көздөй каттамак. Тилекке каршы, кийин ал объектилер каралбай, ушу тапта иштетилбей жер алдында чирип жатат.

Летчики на международном аэропорту Манас
© Фото / предоставлено Международным аэропортом "Манас"
Жаңы аэропорттук комплексти толугу менен долбоорлоо милдети СССРдин Жарандык авиация министрлигинин алдындагы Бүткүл союздук "Аэропроект" илимий-изилдөө институтуна жүктөлүп, адистер Москвадан бери келген

Каржылоо, калып калган иштер

80-жылдардын соңуна чейин "Манас" аэропортунун курулушуна жалпы 80 миллион рублдей акча кеткен. Анын төрттөн бир бөлүгүн кыргыз бийлиги чыгарса, калганы бүткүл союздук казынадан келген. Аба майдан заманбап техника менен жабдылып, авиациялык жай түрдүү типтеги учактарды кыйынчылыксыз кабыл алып калган.

СССРдин эмгек сиңирген учкучу Ишембай Абдраимов. Архив
© Фото / предоставлено Кыргызским авиационным институтом имени Ишембая Абдраимова
Бирок ишке ашпай калган пландар дагы болгон. Мисалы, республиканын эң негизги аба майданынын жанына 200 адамга ылайыкталган мейманкана салынмак. Ал имараттар Кыргызстан көз карандысыз болгондон кийин дагы курулган эмес.

Ата мекендик авиациянын ардагер учкучу Кубанычбек Козубековдун союз тарагандан кийин Кыргызстанда авиация тармагы кантип кыйраганын айтып берди.

"Союз маалында борборлоштурулган башкаруу болчу, учактын тетиктери, техниканы оңдоо, күйүүчү-майлоочу материалдар, автоунаалар өз убагында келчү. Ал кездеги авиация менен азыркыны салыштырууга болбой калды. Мисалы, Кыргызстан жаңы эгемендүүлүк алганда "Манас" аэропортунда ТУ-154 учагынан 13, ТУ-134төн төртөө жана Ми-8 деген тик учактан ондон ашыгы бар эле. 90-жылдары алар оңдолбой, каралбай токтоп тура берип, ата мекендик авиация кыйрады. Мамлекет башындагылар аэропорттун карамагындагы объектилерди ич ара бөлүшүп алышты да, салык төлөбөй иштеп миллиондорду таап жүрүшкөн", — деди Козубеков.

Здание международного аэропорта Манас. 1981 год
© Фото / предоставлено Международным аэропортом "Манас"
Ири курулушту каржылоонун негизги бөлүгүн борбордук бийлик бөлгөн. 800 гектар жер бөлүнүп, 600дөй жумушчуларга ылайыкталган чакан кыштак, 1000 тонна цемент бата турган кампа даярдалып, кум-шагыл даярдоочу орнотмо, ээн талаага жол салынып коммуникация тартылган

Азыркы "Манас" аэропорту

Учурда республиканын негизги аэропорту жыл сайын миллиондогон жүргүнчүлөргө кызмат көрсөтүп, КМШ, Азия, Жакынкы Чыгыш өлкөлөрүнө 30дай түрдүү каттам аткарып, 20га чукул эл аралык авиакомпания менен кызматташып келет.

Материал көрүнүктүү мамлекеттик ишмер Турдакун Усубалиев, ардагер учкучтардын эскерүүлөрүнүн жана ачык булактагы маалыматтардын негизинде жасалды.

Белгилер:
факты, курулуш, "Манас" эл аралык аэропорту, Кыргызстан
Тема боюнча
Эргеш Алиев — милиционерлердин "атасы". Легендарлуу генерал тууралуу 9 факты
Айтматов "Манас" деп ат койгон аэропортко 44 жыл толду. Архивдик ирмемдер