АКШ доллары. Архив

Юань менен евро долларды кысмакка алууда. АКШ санкциянын азабын тартабы

5258
(жаңыланган 19:28 08.02.2021)
Вашингтон санкцияга баш-оту менен кирип кетип, дүйнөдө үстөмдүк кылып турган валютасына доо кетирип алчу жагдайда турат. Бул тууралуу Конгрессте да айта башташты.

Ушу тапта дүйнөнүн доллардан көз карандылыгы азайып баратат. Эсеп-кысаптын башка акча бирдигине өтүп кетиши америка экономикасын бир топ эле жабыркатары турулуу иш. Дал ушул маселенин күнгөй-тескейине ой жүгүрткөн Наталья Дембинскаянын макаласы РИА Новостиге жарыяланды.

Дүйнөлүк тиран

АКШ дүйнө жүзүн санкцияга чырмап салды, бүгүнкү күндө башка мамлекеттерге карата сегиз миңге чукул чектөө күчүндө. Тизме толукталып турат. Вашингтон азыр кимге болсун шарт-талабын таңуулай алат, анткени доллар — дүйнө экономикасындагы башкы валюта.

Америка акчасына транзакциянын 70 пайызы туура келет. Доллар эркин сатылып, эркин конвертацияланат, өкмөт тарабынан кандайдыр бир жөнгө салуу жок. Анын үстүнө АКШ экономикасы мурункудай эле дүйнөдөгү эң туруктуу, ачык болуп эсептелет.

Мындан улам Ак үй жеке жактарга жана америкалык компанияларга Вашингтонго жакпагандар менен бизнес жүргүзүүгө тыюу салып, башка тараптарды экстерриториалдык санкция салам деп опузалай алат.

Жооп

Бирок бардык нерсенин чеги болот. Дүйнө коомчулугунун доллардан көз карандылыкты азайтууга дарамети жетет. Мындай бүтүмдү АКШ конгрессинин Иликтөө кызматы чыгарган.

Документте санкциялар Кошмо Штаттардын өзү үчүн экономикалык кыйынчылык менен шартталып жатканы, буга АКШнын жеке да, юридикалык да тараптары катыша алчу коммерциялык келишимдердин чектелип жатышы себеп экени айтылат. Мисал катары Россиядан айыл чарба продукциясынын импортуна салынган тыюу келтирилген.

Баяндаманын авторлору белгилегендей, америка валютасы канчалаган жылдардан бери эл аралык экономикалык транзакцияда колдонулуп келет. Мындан тышкары, Ак үй тышкы саясаттагы максаттарына жетүү үчүн да долларга таянары айтылган. Мында акчанын Россиянын, Иран жана Венесуэланын финансы рыногуна жеткиликтүүлүгүн татаалдаштырууга пайдаланылганы мисал келтирилген.

Кытай варианты

Аталган мамлекеттердин альтернативалуу валютага өтүшү жыйынтыгында америка экономикасына терс таасирин тийгизип, доллардын кадырын түшүрөт дешет документтин авторлору. Чекесинен ага күбө да боло баштадык.

Акыркы жылдары доллардын позициясына юань доо кетирип жаткандай. 2016-жылдан тарта Кытайдын акча бирдиги Эл аралык валюта фондунун резервдик валютасы болуп саналат. Бул өнүгүп келе жаткан мамлекеттин мындай абройго жетип жаткан биринчи учуру. Андан соң Пекин "Бир алкак — бир жол" интеграциялык программанын негизинде Шанхай биржасына фьючерс менен соодаланчу нефтиге бааны юань менен алып чыкты.

Ошентсе да дүйнөлүк транзакцияда юандын үлүшү мурункудай эле аз. Буга эркин конвертациянын жоктугу, туруксуздук, мамлекеттик карызда да, жеке береседе да финансы системасынын ачык-айкын болбогону себеп.

Бирок санарип юань деген чыкты. Экономисттердин басымдуу бөлүгү мамлекеттик криптовалюта долларга кадимкидей эле атаандаш болорун айтып жатышат. Анткени анын эскирип бара жаткан SWIFT же CHIPS төлөм системаларына салыштырмалуу ыкчам экени белгиленүүдө. Криптоюань "Бир алкак — бир жол" долбоорунда да керекке жарайт, анткени эсеп-кысапты санарип валютада жүргүзүү Вашингтондун санкцияларынан коргойт.

Доллардан алыстоо

Россияга келсек, БРИКС менен жүргүзүлгөн долларлык транзакция 2019-жылы 73 пайыздан 49га азайган. Бул биринчи кезекте еврого (23%) байланыштуу болду. Рублдин үлүшү да сегизден 14 пайызга чейин жогорулаган. БРИКС боюнча Кытайдан кийин экинчи орунда турган Индия менен соодада бул көрсөткүч 50 пайыздан ашкан.

Кытай менен улуттук валютада эсептешүү 25 пайызды түзөт, жети жылдын аралыгында он эсеге өскөн. Бул РФ экономикасынын дедолларизация стратегиясы жана санкцияларга туруштук берүү жөндөмүнүн жогорулашы деп кабылданууда.

Москва менен Пекин соода алакасында акырындап доллардан четтеп бара жатышат. Тараптар 2014-жылы эле 150 миллиард юандык (24,5 миллиард доллар) своп-келишим түзүп, анда ачык рынокту карабай эле улуттук эки валютага жеткиликтүүлүк шартталган. 2015-жылы келишимдин баары доллар менен түзүлсө, 2019-жылы жарымында гана АКШ акчасы колдонулган.

Ушундай эле көрүнүш еврозонада да байкалган: 2019-жылы евро биринчи жолу долларды артта калтырган (42% — 38%). Бул жалпы дүйнөлүк тенденция жана америкалык санкцияларга каршы турган Европа биримдигинин эмгеги.

Система өзгөрүүдө

2019-жылы Франция, Германия жана Улуу Британия INSTEX деп аталган инструмент түзүшкөн. Бул "европалык оюнчулар жана Ирандын ортосундагы мыйзамдуу коммерциялык транзакцияларды жөнөкөйлөштүрүүгө" багытталган атайын механизм. Кийинчерээк ага Бельгия, Дания, Нидерланддар, Норвегия, Финляндия жана Швеция кошулду.

Негизи мунун баары европа өлкөлөрүнө АКШнын финансы системасынан айланып өтүп Тегеран менен соодалашууга жол ачат. INSTEX нак акча эмес, кредиттик баллдарды пайдаланды.

Доллардан көз карандылыкты азайтуу үчүн еврокомиссия болжолдуу план даярдаган. Анда ар кыл товарларды еврого өткөрүп, зарылдык жаралса нормаларды өзгөртүүгө жол берүү каралган. Мындан тышкары, регуляторлор европалык компаниялардын чет өлкөлүк ишканалар тарабынан "менчиктештирилишине" бөгөт боло алат.

Популярдуулугу боюнча экинчи орунда турган евро долларды кысмакка алууда. Дүйнөлүк банктын маалыматы боюнча, натыйжада америкалык акча дүйнөлүк финансы системасында өзгөчө макамынан ажырап, ордун евро, доллар жана юандан турган система басат.

5258
Белгилер:
мамиле, экономика, рынок, валюта, соода, Россия, Кытай, Европа, АКШ, рубль, юань, евро, доллар
Тема боюнча
Быйыл КР тышкы карызын доллар, юань, вон менен төлөйт. Валюталар тизмеси
Россиянын ТИМи АКШнын мыйзамсыз акцияны колдогонун кескин айыптады
Кыргызстан курама командасынын жарым коргоочусу, Казакстандын Кайрат клубунун футболчусу Гүлжигит Алыкулов. Архив

"Кыргызстандык Месси" Казакстанда керемет гол киргизди. Видео

378
(жаңыланган 19:08 03.03.2021)
Гүлжигит Алыкулов беттештин 90-мүнөтүндө командасы 2:3 эсебинде утулуп жатканда атаандашын буйтап өтүп, алыстан дарбазанын так бурчуна таамай тээп гол киргизген.

БИШКЕК, 3-мар. — Sputnik. Кыргызстан курама командасынын жарым коргоочусу, Казакстандын "Кайрат" клубунун футболчусу Гүлжигит Алыкулов кезектеги кооз голу менен өзгөчөлөндү. "Кыргызстандык Месси" Казакстандын кубогу мелдешинде "Тобол" клубу менен беттеште киргизген голунун видеосун КРдин футбол союзу Instagram баракчасына чыгарды. 

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от The Kyrgyz Football Union (@kfu_kg)

Алыкулов беттештин 90-мүнөтүндө командасы 2:3 эсебинде утулуп жатканда атаандашын буйтап өтүп, алыстан дарбазанын так бурчуна таамай тээп, керемет гол киргизген. Дарбазачы кыргызстандык футболчунун соккусуна эч кандай каршылык көрсөтө алган эмес.

Буга чейин ал командалашына ыңгайлуу голдук пас чыгарып берген.

378
Белгилер:
Казакстан, гол, кооз, Гүлжигит Алыкулов, футбол
Тема боюнча
Чимирилип тээп. УЕФАнын Чемпиондор лигасындагы суктанткан голдун видеосу
Эки жылдык тыныгуудан соң Бишкекте футбол боюнча эл аралык мелдеш өтөт
Йемендик козголоңчу-хути Санадагы мечиттин алдында жолдошторун акыркы сапарга узатууда. Архив

АКШ саудиялыктарды жазалоону чечти. Мындан Россия менен Иран утабы?

203
Сауд Аравиясы Кошмо Штаттар менен болгон алакасынын оор дооруна кептелчүдөй. АКШнын Улуттук чалгындоо кызматы 2018-жылы журналист Жамаль Хашукжинин өлтүрүлүшү жөнүндөгү докладын жарыялагандан кийин Ак үй жаңы стратегиясын чыгарды.

Америкалыктар Йемендеги согушту токтотууну жана адам укуктарын коргоону талап кылууда. Вашингтон канчалык чектен ашары жана Эр-Рияд тарабынан ага кандай жооп кайтарыларына Софья Мельничук, Галия Ибрагимова сереп салган.

"Санкцияланбаган" ханзаада

Күтүлгөндөй эле кезектеги билдирүүлөр америкалык бийликтин көз карашын гана толуктады. АКШ Мамлекеттик департаментинин башчысы Энтони Блинкен 76 саудиялык жаранга визалык чектөөлөр боюнча маалымдады. Алар "чет өлкөдөгү диссиденттерди коркутууга, анын ичинде Хашукжинин өлүмүнө катыштыгы бар" деп шектелет. Жеке санкциялар аталган мамлекеттин Жалпы чалгындоо кызматынын жетекчиси Ахмад аль-Асириге да берилген.

АКШнын Чалгын кызматынын докладында саудиялык бийликтин сынчысы, The Washington Post авторунун ырайымсыздык менен өлтүрүүгө мураскер ханзаада Мухаммед ибн Салмандын да тиешеси бар. Анын макулдугу менен журналистти Сауд Аравиясынын Стамбул шаарындагы консулдугунун имаратынан уурдап кетишкен. Кийин анын сөөгүн жиликтеп салышканы айтылат, андан аркысы эч кимге белгисиз. Королдуктун Тышкы иштер министрлиги бул айыптоолорду таптакыр четке какты. Жаңы президент Жо Байден шайлоо убагындагы дебаттарда Эр-Риядды кодулай турганын убада кылганы менен мураскер ханзаадага жеке санкциялар салынган эмес. Бул күдүк ойлорду жаратат.

"Менимче, бир адам менен эмес, бүтүндөй өлкө менен алака артыкчылыктуу экенин түшүнүү зарыл", — дейт Блинкен. Анын айтымында, администрация Сауд Аравиясы менен мамиле кайра каралат, бирок алар баары бир маанилүү, АКШ аларга өзгөчө кызыкдар.

"Биз королдукту коргоону жактайбыз", — деп кошумчалайт Блинкен. Ал түшүндүргөндөй, Эр-Рияд көбүнесе Кошмо Штаттардын көздөгөнү жана баалуулуктарына жооп берчү.

Мамкатчы Эр-Рияддын америкалыктардан алып жаткан жардамын, Йемендеги кырдаалды ажырата билүүсү Ак үй үчүн принципиалдуу экенин баса белгиледи. Саудиялыктар ал жакта хуситтердин шииттик кыймылына каршы президент Абу Рабу Мансур Хадинин өкмөтүн колдоп келет. Вашингтон америкалык куралды үчүнчү өлкөлөрдөгү согуш талаасында колдонулбаганын ырастап алгысы келет.

Чабуулдан коргонуу

Америкалыктардын мунайды королдуктун коргонуу багытын камсыздоо милдеттенмеси менен алат, эки өлкөнүн мамилеси ушуга негизделген. Сауд Аравиясы — америкалык курал-жаракты сатып алуучулардын эң ири өкүлү. Өнөктөштүк эки тараптын тең стратегиялык кызыкчылыктарын камсыз кылат. Бирок демократия, адам укуктары өңдүү баалуулуктар маселесинде мамлекеттер эки башка көз карашта. Барак Обаманын президенттигинин акыркы жылдарында союздаштык "пикирлердин ажырымына" тушуккан. Салмандын жеке кеңешчиси мамилени дал ушундай мүнөздөгөн. Алар Сауд Аравиясынын чөлкөмдөгү негизги атаандашы Иранга болгон АКШнын багытына да тиешелүү эле.

Эки өлкөнүн чалгындоо кызматтары коопсуздук тармагында ийгиликтүү кызматташып келсе да, монархияны сындагандар менен күрөшүүдөгү саудиялык ыкмалар Кошмо Штаттарга жаккан эмес. Ага йемендик көйгөй да кошул-ташыл болду.

Ак үй америкалык курал пайдаланылган деп болжонгон согуштук аракеттердин курмандыктарынын санына тынчсызданган. Бийликке Дональд Трамптын келиши менен мамиле жакшырып калган. Болбосо ал кызматына киришкенче жакынкы чыгыштык өнөктөшүн анчалык жактырбай, королдуктун "күйөрманы эмес экеним анык", "Кошмо Штаттар саудиялык террорчуларга кол кабыш кылбоого тийиш" деп келген. Кандай болсо да, Трамп алгачкы расмий сапарын дал Эр-Рияддан баштаган. Анын мөөнөтү аяктаган АКШ Мамдепартаменти хуситтерди террордук уюм деп тааныган.

Мураскер ханзаада менен экс-президенттин ортосундагы жакын мамиле көбүнесе анын күйөө баласы жана кеңешчиси Жаред Кушнер аркылуу түзүлгөн. Хашукжинин өлүмү жөнүндөгү доклад мурунку администрациянын тушунда эле даярдалган, болгону аны жарыялашкан эмес.

"Трамп Вашингтондун милдеттенмелерин азайтуу үчүн союздаштарын инвестициялоого басым жасаган. Өнөктөштөрү, анын ичинде Сауд Аравиясы дагы көбүрөөк курал сатып алып, чөлкөмдөгү окуяларга жоопкерчиликти алууга тийиш болчу", — деп түшүндүрөт Москва мамлекеттик эл аралык мамилелер институтунун алдындагы Перспективдүү америкалык изилдөөлөр борборунун директору Максим Сучков. Кошмо Штаттар бул вазыйпа үчүн аларды аскердик-саясий жактан калкалап, союздаштарынын маанилүү демилгелерин кубаттап келген.

"Азыр Трампты жектегендер эмне гана дешпесин, мамилелердин ушундай формуласын эки партия тең кабыл алган. Хашукжинин өлүмүнөн кийин демократтар республикачыларды сындап жатып калган. Сауд Аравиясындагы адам укуктарынын бузулушуна көз жумуп, Йеменде саудиялыктардын жана алардын союздаштарынын ырайымсыз операциясын этибарга алышкан эмес деп айыпташкан. Болбосо аны Обаманын тушунда демократтар өздөрү кубаттап, президент Кушнердин күйөө баласы менен мураскер ханзааданын ортосундагы "жылуу мамиле" үчүн жемелешкен эле", — деп эскерет Сучков. Бул Мухаммед ибн Салмандын жазасыз каларына, кандай маселе болбосун Вашингтон менен акча аркылуу чече аларына ишендиргенин белгилешкен демократтар.

Жаңы администрациянын келиши менен бул багыт өзгөрөрүн болжошкон, алар күткөндөй эле биринчи кадамдар жасалды. Байден Йемендеги чабуул коюучу операцияларды колдоону, анын ичинде курал экспорттоо эсебинен кол кабыш кылууну токтоторун кабарлады. Былтыр декабрда кол коюлган макулдашуулар боюнча 290 миллион долларга үч миң GBU-39 таамай тийчү бомбаны, ошондой эле 478 миллион долларга жети миң Paveway IV бомбасы берилери маалымдалган. Ак үйдүн чечими бул келишимдерге да таасир этет.

Вашингтон Йемен жаңжалын дипломатиялык жол менен чечерин жарыялады. Андан тышкары, февралда хуситтерди террордук топтордун тизмегинен чыгарышты.

Жаңы бурулуш

Анткен менен эки өлкөнүн мамилелеринин толук кайра каралышы жөнүндө айтууга болбойт деп боолголошот эксперттер. "Тилдешет, жемелешет, бирок кызматташуу кайра каралбайт", — деп эсептейт Жакынкы Чыгыш боюнча адис Алексей Хлебников. Анын айтымында, стратегиялык планда эч нерсе өзгөрбөйт.

Эл аралык иштер боюнча Россиялык кеңештин жакынкы чыгыштык долбоорлорунун менеджери Руслан Мамедов да ушундай пикирде.

"Обаманын убагынан бери эле америкалыктар энергетика жаатында өстү, дүйнөдө мунай казуу боюнча алдыга чыгып, бул багытта Сауд Аравиясынан мурдагыдан азыраак көз каранды, — дейт эксперт. — Жаңы администрациядагы айрым адамдар АКШнын тышкы саясаты боюнча башкача көз карашта. Алар чөлкөмдөгү бир нече державага таянуу менен бир аз колун бошотуу үчүн тышкы саясатын кайра тең салмактап чыгууну жакташат".

Мамедов аймак ичиндеги абал көбүнесе ирандык өзөктүк келишимдерге жараша болот деп эсептейт. Эр-Рияд — Тегеран менен болгон мамиледе АКШнын негизги өнөктөштөрүнүн бири. Эгер Сауд Аравиясына алар тараптан катаал чара көрүлсө, мындан автоматтык түрдө Иран утат. Хашукжинин өлүмүнө тиешеси барларды жазалоо үчүн Кошмо Штаттар мындай тобокелдикке барбасы анык.

Соңку он жылда чөлкөмдө бир нече окуя болду. Тунис жана Египеттеги толкундоолор, кийин Египеттеги төңкөрүш... Ушундан кийин Каирге америкалык аскердик жардам убактылуу токтотулган. Акыркысы Иран менен түзүлгөн келишим. Мунун баары "королдукту, анын ичинде Сауд Аравиясын, мисалы, Россия жана Кытай өңдүү ири державалар менен дипломатиялык алакаларын диверсификациялоого жана байланышты чыңдоого түрттү" деген пикирде саясат таануучу Алексей Хлебников.

Москва да Эр-Риядга курал-жарак сатат: 2019-жылы алгачкы партиялары берилген. Ал эми бул туурасында эки тарап 2017-жылы макулдашкан. Ошондо королдук Россия менен ТОС-1А оор огнемёттук тутумдары, "Корнет-ЭМ" танкка каршы коргонуучу комплекстери, АГС-30 гранатомёттору жана АК-103 Калашников автоматтарын сатып алуу жана өндүрүштү уюштуруу жөнүндө меморандумга кол коюшкан. 2021-жылдын башында саудиялыктар россиялык С-400 зениттик-ракеталык комплекстерин жана Су-35 истребителин сатып алары мүмкүн экени айтылган.

Эксперт Мамедов: "Эр-Рияддын Москва менен мамилесинде ОПЕК+ келишиминин таасирин да эске алуу кажет. Бул эки тарапка тең көп каражат табууга мүмкүндүк түзгөн. Абдан прагматикалык өңүт, баары өз энчисиндеги пайдасын алат", – дейт. Анткен менен Владимир Путиндин Сауд Аравиясына же король Салмандын Россияга иш сапарлары көп учурда Вашингтон менен оюндарда инструмент катары каралат.

Монархия америкалыктарга чөлкөмдө көйгөй жаратуу мүмкүнчүлүктөрүнө ээ экенин белгилейт Мамедов. Бирок түпкүлүгүндө баары АКШ Эр-Рияд үчүн өтө маанилүү экенин, ал эми мындай аракеттер – көңүл бурдуруунун ыкмасы гана экенин түшүнүшөт. "Сауд Аравиясындагылар Кошмо Штаттар менен болгон мамиле Ак үйдө азыр кимдер отурганына жараша эмес, эки мамлекеттин байланышы фундаменталдуу. Ондогон жылдардан бери түптөлүп келген, кандай солгундоо болбосун туруштук бере алат", — деп бүтүмүн билдирет эксперт.

Өнөктөштүктүн үзүрү да байкалат, саудиялыктардын каймактары дээрлик бүт АКШда билим алат, сауд риалы долларга байланган, курал-жарак жана аскердик билим берүү негизинен америкалык болуп саналат. Булардын баарын өзгөртүүгө бир топ жыл талап кылынат. Ошондуктан тышкы байланыштардын диверсификациясы тек гана көп полярдуу жаңы дүйнөнүн талаптарына жооп берчү тактикалык жүрүш, көп тараптуу багыт болсо керек.

203
Белгилер:
санкциялар, жаза, АКШ, Иран, Россия, Сауд Аравиясы
Тема боюнча
Америкалык Patriot Сауд Аравиясына коюлган чабуулдан коргой албады
Партктагы гүлдөр. Архив

Бейшембиге карата аба ырайы

0
(жаңыланган 21:08 03.03.2021)
4-мартка караган түнү республиканын көпчүлүк аймактарында жаан, тоо этектеринде жана тоолуу райондорунда кар жаашы күтүлөт. Жолдорго муз тоңуп, тайгак болот.

БИШКЕК, 3-мар. — Sputnik. Бейшемби күнү өрөөндөрдө жаан-чачын күтүлбөйт. Батыштан соккон шамалдын ылдамдыгы секундасына 4-9 метрден кээ бир аймактарда 14 метрге жетет. Бул тууралуу Кыргызгидромет билдирди.

Абанын температурасы Чүй, Талас жергесинде +9...+14 градус, Ош, Жалал-Абад жана Баткен облустарында +10...+15, Ысык-Көлдө +3...+8, ал эми Нарын аймагында -1...+4 градуска чейин жылуу болору айтылды.

Борбор калаада күн ачык болуп, күндүн табы +12...+14 градуска чейин көтөрүлсө, Ош шаарында мезгил-мезгили менен жаан жаап, +13...+15 градус жылуу болот.

0
Белгилер:
март, Кыргызстан, аба ырайы
Тема боюнча
Төө-Ашуудагы тайгактан жүк ташуучу унаалар өйдө чыга албай жатат. Видео