Янцзы дарыясынын жээгинде балык уулап жаткан адам. Архив

Кытайда климат кескин өзгөрүп, кесепети оор болору болжолдонуп жатат

515
(жаңыланган 10:55 17.02.2021)
Адаттан тыш ысык Кытайдын түштүк-чыгышында күтүлүүдө, анда күндүз абанын максималдуу температурасы 3,2 градуска көтөрүлөт.

БИШКЕК, 17-фев. — Sputnik. Алдыдагы отуз жыл ичинде парник газдарынан чыккан калдыктардын абага тарашы Кытайда температуранын кескин жогорулашына алып келип, табигый кырсыктарды шарттайт. Мындай тыянакка Улуу Британиянын Рединг университетинин жана Кытай Илимдер академиясынын окумуштуулары келгенин Phys.org журналы жазды.

Божомолдоолорго ылайык, 2050-жылга чейин максималдуу температура эки градуска көтөрүлөт. Кытайда күндүзгү эң ысык температура 2,4 градуска, түнкүсүн 1,8 градуска жогорулайт.

Мындай ысык аба ырайы соңку он жылдыктагы абалга салыштырмалуу кескин өзгөрүүнү билдирет. Ошондой эле жыл сайын өзгөрүлүп турган температурадан беш эсе жогору болот. Абанын температурасы Кытайда күндүз 2,1 градуска, түнкүсүн 2,3 градуска көтөрүлүп, жыл аралык өзгөрүүлөрдөн эки эсеге көбөйөт.

"Бир караганда эки градус маани бербей турган көрүнүштөй сезилет. Бирок бул жерде абанын температурасынын ысып кетиши жөнүндө сөз болуп жатат. Ал ысыктын табы бүгүнкү күндөгү жыл арасында өзгөрүлүп турган температурадан беш эсе жогору болот. Адаттан тыш ысык Кытайдын түштүк-чыгышында күтүлүүдө, анда күндүз абанын максималдуу температурасы 3,2 градуска көтөрүлөт. Абанын кескин ысып кетүүсү климаттык катастрофаны шарттайт деп айтууга болот", — деп белгилешти британиялык изилдөөчүлөр.

Илимпоздор кошумчалагандай, эгер Кытай абага ыргытылган зыяндуу заттардын санын кыскартса да күн тез арада эле салкындап кетпейт. Адегенде күн нурларын чагылдырган атмосфера бөлүкчөлөрүнүн концентрациясынын төмөндөшүнөн улам аба кыска мөөнөткө жылыйт. Бирок бара-бара абага ыргытылган зыяндуу заттардын көлөмү азайса, анда температура түшөрү болжолдонуп жатат.

515
Белгилер:
аба ырайы, божомол, окумуштуулар, климат, Кытай
Тема боюнча
Келерки беш жылдагы ысык рекорддук көрсөткүчкө жетет
Климаттын өзгөрүшү 10 жылдан кийин дүйнөлүк ачкачылыкка алып келиши мүмкүн
Йемендик козголоңчу-хути Санадагы мечиттин алдында жолдошторун акыркы сапарга узатууда. Архив

АКШ саудиялыктарды жазалоону чечти. Мындан Россия менен Иран утабы?

112
Сауд Аравиясы Кошмо Штаттар менен болгон алакасынын оор дооруна кептелчүдөй. АКШнын Улуттук чалгындоо кызматы 2018-жылы журналист Жамаль Хашукжинин өлтүрүлүшү жөнүндөгү докладын жарыялагандан кийин Ак үй жаңы стратегиясын чыгарды.

Америкалыктар Йемендеги согушту токтотууну жана адам укуктарын коргоону талап кылууда. Вашингтон канчалык чектен ашары жана Эр-Рияд тарабынан ага кандай жооп кайтарыларына Софья Мельничук, Галия Ибрагимова сереп салган.

"Санкцияланбаган" ханзаада

Күтүлгөндөй эле кезектеги билдирүүлөр америкалык бийликтин көз карашын гана толуктады. АКШ Мамлекеттик департаментинин башчысы Энтони Блинкен 76 саудиялык жаранга визалык чектөөлөр боюнча маалымдады. Алар "чет өлкөдөгү диссиденттерди коркутууга, анын ичинде Хашукжинин өлүмүнө катыштыгы бар" деп шектелет. Жеке санкциялар аталган мамлекеттин Жалпы чалгындоо кызматынын жетекчиси Ахмад аль-Асириге да берилген.

АКШнын Чалгын кызматынын докладында саудиялык бийликтин сынчысы, The Washington Post авторунун ырайымсыздык менен өлтүрүүгө мураскер ханзаада Мухаммед ибн Салмандын да тиешеси бар. Анын макулдугу менен журналистти Сауд Аравиясынын Стамбул шаарындагы консулдугунун имаратынан уурдап кетишкен. Кийин анын сөөгүн жиликтеп салышканы айтылат, андан аркысы эч кимге белгисиз. Королдуктун Тышкы иштер министрлиги бул айыптоолорду таптакыр четке какты. Жаңы президент Жо Байден шайлоо убагындагы дебаттарда Эр-Риядды кодулай турганын убада кылганы менен мураскер ханзаадага жеке санкциялар салынган эмес. Бул күдүк ойлорду жаратат.

"Менимче, бир адам менен эмес, бүтүндөй өлкө менен алака артыкчылыктуу экенин түшүнүү зарыл", — дейт Блинкен. Анын айтымында, администрация Сауд Аравиясы менен мамиле кайра каралат, бирок алар баары бир маанилүү, АКШ аларга өзгөчө кызыкдар.

"Биз королдукту коргоону жактайбыз", — деп кошумчалайт Блинкен. Ал түшүндүргөндөй, Эр-Рияд көбүнесе Кошмо Штаттардын көздөгөнү жана баалуулуктарына жооп берчү.

Мамкатчы Эр-Рияддын америкалыктардан алып жаткан жардамын, Йемендеги кырдаалды ажырата билүүсү Ак үй үчүн принципиалдуу экенин баса белгиледи. Саудиялыктар ал жакта хуситтердин шииттик кыймылына каршы президент Абу Рабу Мансур Хадинин өкмөтүн колдоп келет. Вашингтон америкалык куралды үчүнчү өлкөлөрдөгү согуш талаасында колдонулбаганын ырастап алгысы келет.

Чабуулдан коргонуу

Америкалыктардын мунайды королдуктун коргонуу багытын камсыздоо милдеттенмеси менен алат, эки өлкөнүн мамилеси ушуга негизделген. Сауд Аравиясы — америкалык курал-жаракты сатып алуучулардын эң ири өкүлү. Өнөктөштүк эки тараптын тең стратегиялык кызыкчылыктарын камсыз кылат. Бирок демократия, адам укуктары өңдүү баалуулуктар маселесинде мамлекеттер эки башка көз карашта. Барак Обаманын президенттигинин акыркы жылдарында союздаштык "пикирлердин ажырымына" тушуккан. Салмандын жеке кеңешчиси мамилени дал ушундай мүнөздөгөн. Алар Сауд Аравиясынын чөлкөмдөгү негизги атаандашы Иранга болгон АКШнын багытына да тиешелүү эле.

Эки өлкөнүн чалгындоо кызматтары коопсуздук тармагында ийгиликтүү кызматташып келсе да, монархияны сындагандар менен күрөшүүдөгү саудиялык ыкмалар Кошмо Штаттарга жаккан эмес. Ага йемендик көйгөй да кошул-ташыл болду.

Ак үй америкалык курал пайдаланылган деп болжонгон согуштук аракеттердин курмандыктарынын санына тынчсызданган. Бийликке Дональд Трамптын келиши менен мамиле жакшырып калган. Болбосо ал кызматына киришкенче жакынкы чыгыштык өнөктөшүн анчалык жактырбай, королдуктун "күйөрманы эмес экеним анык", "Кошмо Штаттар саудиялык террорчуларга кол кабыш кылбоого тийиш" деп келген. Кандай болсо да, Трамп алгачкы расмий сапарын дал Эр-Рияддан баштаган. Анын мөөнөтү аяктаган АКШ Мамдепартаменти хуситтерди террордук уюм деп тааныган.

Мураскер ханзаада менен экс-президенттин ортосундагы жакын мамиле көбүнесе анын күйөө баласы жана кеңешчиси Жаред Кушнер аркылуу түзүлгөн. Хашукжинин өлүмү жөнүндөгү доклад мурунку администрациянын тушунда эле даярдалган, болгону аны жарыялашкан эмес.

"Трамп Вашингтондун милдеттенмелерин азайтуу үчүн союздаштарын инвестициялоого басым жасаган. Өнөктөштөрү, анын ичинде Сауд Аравиясы дагы көбүрөөк курал сатып алып, чөлкөмдөгү окуяларга жоопкерчиликти алууга тийиш болчу", — деп түшүндүрөт Москва мамлекеттик эл аралык мамилелер институтунун алдындагы Перспективдүү америкалык изилдөөлөр борборунун директору Максим Сучков. Кошмо Штаттар бул вазыйпа үчүн аларды аскердик-саясий жактан калкалап, союздаштарынын маанилүү демилгелерин кубаттап келген.

"Азыр Трампты жектегендер эмне гана дешпесин, мамилелердин ушундай формуласын эки партия тең кабыл алган. Хашукжинин өлүмүнөн кийин демократтар республикачыларды сындап жатып калган. Сауд Аравиясындагы адам укуктарынын бузулушуна көз жумуп, Йеменде саудиялыктардын жана алардын союздаштарынын ырайымсыз операциясын этибарга алышкан эмес деп айыпташкан. Болбосо аны Обаманын тушунда демократтар өздөрү кубаттап, президент Кушнердин күйөө баласы менен мураскер ханзааданын ортосундагы "жылуу мамиле" үчүн жемелешкен эле", — деп эскерет Сучков. Бул Мухаммед ибн Салмандын жазасыз каларына, кандай маселе болбосун Вашингтон менен акча аркылуу чече аларына ишендиргенин белгилешкен демократтар.

Жаңы администрациянын келиши менен бул багыт өзгөрөрүн болжошкон, алар күткөндөй эле биринчи кадамдар жасалды. Байден Йемендеги чабуул коюучу операцияларды колдоону, анын ичинде курал экспорттоо эсебинен кол кабыш кылууну токтоторун кабарлады. Былтыр декабрда кол коюлган макулдашуулар боюнча 290 миллион долларга үч миң GBU-39 таамай тийчү бомбаны, ошондой эле 478 миллион долларга жети миң Paveway IV бомбасы берилери маалымдалган. Ак үйдүн чечими бул келишимдерге да таасир этет.

Вашингтон Йемен жаңжалын дипломатиялык жол менен чечерин жарыялады. Андан тышкары, февралда хуситтерди террордук топтордун тизмегинен чыгарышты.

Жаңы бурулуш

Анткен менен эки өлкөнүн мамилелеринин толук кайра каралышы жөнүндө айтууга болбойт деп боолголошот эксперттер. "Тилдешет, жемелешет, бирок кызматташуу кайра каралбайт", — деп эсептейт Жакынкы Чыгыш боюнча адис Алексей Хлебников. Анын айтымында, стратегиялык планда эч нерсе өзгөрбөйт.

Эл аралык иштер боюнча Россиялык кеңештин жакынкы чыгыштык долбоорлорунун менеджери Руслан Мамедов да ушундай пикирде.

"Обаманын убагынан бери эле америкалыктар энергетика жаатында өстү, дүйнөдө мунай казуу боюнча алдыга чыгып, бул багытта Сауд Аравиясынан мурдагыдан азыраак көз каранды, — дейт эксперт. — Жаңы администрациядагы айрым адамдар АКШнын тышкы саясаты боюнча башкача көз карашта. Алар чөлкөмдөгү бир нече державага таянуу менен бир аз колун бошотуу үчүн тышкы саясатын кайра тең салмактап чыгууну жакташат".

Мамедов аймак ичиндеги абал көбүнесе ирандык өзөктүк келишимдерге жараша болот деп эсептейт. Эр-Рияд — Тегеран менен болгон мамиледе АКШнын негизги өнөктөштөрүнүн бири. Эгер Сауд Аравиясына алар тараптан катаал чара көрүлсө, мындан автоматтык түрдө Иран утат. Хашукжинин өлүмүнө тиешеси барларды жазалоо үчүн Кошмо Штаттар мындай тобокелдикке барбасы анык.

Соңку он жылда чөлкөмдө бир нече окуя болду. Тунис жана Египеттеги толкундоолор, кийин Египеттеги төңкөрүш... Ушундан кийин Каирге америкалык аскердик жардам убактылуу токтотулган. Акыркысы Иран менен түзүлгөн келишим. Мунун баары "королдукту, анын ичинде Сауд Аравиясын, мисалы, Россия жана Кытай өңдүү ири державалар менен дипломатиялык алакаларын диверсификациялоого жана байланышты чыңдоого түрттү" деген пикирде саясат таануучу Алексей Хлебников.

Москва да Эр-Риядга курал-жарак сатат: 2019-жылы алгачкы партиялары берилген. Ал эми бул туурасында эки тарап 2017-жылы макулдашкан. Ошондо королдук Россия менен ТОС-1А оор огнемёттук тутумдары, "Корнет-ЭМ" танкка каршы коргонуучу комплекстери, АГС-30 гранатомёттору жана АК-103 Калашников автоматтарын сатып алуу жана өндүрүштү уюштуруу жөнүндө меморандумга кол коюшкан. 2021-жылдын башында саудиялыктар россиялык С-400 зениттик-ракеталык комплекстерин жана Су-35 истребителин сатып алары мүмкүн экени айтылган.

Эксперт Мамедов: "Эр-Рияддын Москва менен мамилесинде ОПЕК+ келишиминин таасирин да эске алуу кажет. Бул эки тарапка тең көп каражат табууга мүмкүндүк түзгөн. Абдан прагматикалык өңүт, баары өз энчисиндеги пайдасын алат", – дейт. Анткен менен Владимир Путиндин Сауд Аравиясына же король Салмандын Россияга иш сапарлары көп учурда Вашингтон менен оюндарда инструмент катары каралат.

Монархия америкалыктарга чөлкөмдө көйгөй жаратуу мүмкүнчүлүктөрүнө ээ экенин белгилейт Мамедов. Бирок түпкүлүгүндө баары АКШ Эр-Рияд үчүн өтө маанилүү экенин, ал эми мындай аракеттер – көңүл бурдуруунун ыкмасы гана экенин түшүнүшөт. "Сауд Аравиясындагылар Кошмо Штаттар менен болгон мамиле Ак үйдө азыр кимдер отурганына жараша эмес, эки мамлекеттин байланышы фундаменталдуу. Ондогон жылдардан бери түптөлүп келген, кандай солгундоо болбосун туруштук бере алат", — деп бүтүмүн билдирет эксперт.

Өнөктөштүктүн үзүрү да байкалат, саудиялыктардын каймактары дээрлик бүт АКШда билим алат, сауд риалы долларга байланган, курал-жарак жана аскердик билим берүү негизинен америкалык болуп саналат. Булардын баарын өзгөртүүгө бир топ жыл талап кылынат. Ошондуктан тышкы байланыштардын диверсификациясы тек гана көп полярдуу жаңы дүйнөнүн талаптарына жооп берчү тактикалык жүрүш, көп тараптуу багыт болсо керек.

112
Белгилер:
санкциялар, жаза, АКШ, Иран, Россия, Сауд Аравиясы
Тема боюнча
Америкалык Patriot Сауд Аравиясына коюлган чабуулдан коргой албады
 Мамлекет башчы Садыр Жапаров Казакстандагы жалгыз манасчы Баянгали Алимжанов менен Нур-Султанда жолугуп, ага Достук орденин тапшырды

Жапаров Казакстандагы жалгыз манасчы Алимжановго "Достук" орденин тапшырды

101
(жаңыланган 13:19 03.03.2021)
Баянгали Алимжанов ушул кезге чейин Казакстандагы жалгыз манасчы. Ал 1984-2004-жылдар аралыгында жүздөгөн улуттук, эл аралык жана жергиликтүү сынактарга катышкан.

БИШКЕК, 3-мар. — Sputnik. Мамлекет башчы Садыр Жапаров Казакстандагы жалгыз манасчы Баянгали Алимжанов менен Нур-Султанда жолугуп, ага "Достук" орденин тапшырды. Бул тууралуу президенттин маалымат кызматынан билдиришти.

  • Президент КР Садыр Жапаров в рамках государственного визита в Казахстан встретился с единственным сказителем эпоса Манас в РК Баянгали Алимжановым
    Мамлекет башчы Садыр Жапаров Казакстандагы жалгыз манасчы Баянгали Алимжанов менен Нур-Султанда жолугуп, ага "Достук" орденин тапшырды
    © Пресс-служба президента КР / Султан Досалиев
  • Президент КР Садыр Жапаров в рамках государственного визита в Казахстан встретился с единственным сказителем эпоса Манас в РК Баянгали Алимжановым
    Жапаров Алимжанов кыргыз элдик көркөм өнөрүнүн берметин өнүктүрүүгө жана жайылтууга зор салым кошконун белгилеп, "Манас" эпосун казак тилине которгону үчүн ыраазычылык билдирген
    © Пресс-служба президента КР / Султан Досалиев
  • Орден Достук подаренный единственному сказителю эпоса Манас в РК Баянгали Алимжанову
    Баянгали Алимжанов ушул кезге чейин Казакстандагы жалгыз манасчы.
    © Пресс-служба президента КР / Султан Досалиев
1 / 3
© Пресс-служба президента КР / Султан Досалиев
Мамлекет башчы Садыр Жапаров Казакстандагы жалгыз манасчы Баянгали Алимжанов менен Нур-Султанда жолугуп, ага "Достук" орденин тапшырды

Жапаров Алимжанов кыргыз элдик көркөм өнөрүнүн берметин өнүктүрүүгө жана жайылтууга зор салым кошконун белгилеп, "Манас" эпосун казак тилине которгону үчүн ыраазычылык билдирген.

Садыр Жапаров бүгүн, 2-мартта, Нур-Султан шаарындагы Казакстандын туңгуч президенти Нурсултан Назарбаевдин музейине барды
© Пресс-служба президента КР / Султан Досалиев
Баянгали Алимжанов 1954-жылы 16-октябрда Казак ССРинин Кокшетау облусунун Степняк-Енбекшилдер районунда катардагы жумушчунун үй-бүлөсүндө туулган. Орто мектепти аяктагандан кийин Алматы шаарындагы Киров атындагы Казак мамлекеттик университетинин филология факультетинин казак тили жана адабияты бөлүмүндө окуган.

Баянгали Алимжанов ушул кезге чейин Казакстандагы жалгыз манасчы. Ал 1984-2004-жылдар аралыгында жүздөгөн улуттук, эл аралык жана жергиликтүү сынактарга катышкан, ар кандай конкурстардын бир нече жолку жеңүүчүсү.

Казак манасчысынын Sputnik Кыргызстан агенттигине берген маегин материалдан окуңуздар.

101
Белгилер:
Баянгали Алимжанов, Орден, Достук, манасчы, Садыр Жапаров
Тема:
Жапаровдун Казакстанга болгон иш сапары
Тема боюнча
"Жашыл коридор" үчүн ыраазычылык. Жапаров Казакстандын премьери Маминге жолукту
Жапаров казак инвесторлорун Кыргызстанга чакырды. Берген убадалары
Жүк ташуучу унаа. Архив

Баткенде аткезчиликке бөгөт коюу үчүн мобилдүү топтор иштеп жатат

0
(жаңыланган 17:47 03.03.2021)
Мобилдик топ май куюучу жайлардын ээлерине мыйзам чегинде иш алып баруу боюнча түшүндүрүү иштерин жүргүзүүдө.

БИШКЕК, 3-мар. — Sputnik. Баткен облусунун чек аралаш аймактарында мобилдүү топтор иштеп, аткезчиликке каршы күрөш күчөтүлдү. Бул тууралуу өкмөттүн Баткен облусундагы өкүлүнүн маалымат кызматы билдирди.

УКМК, чек ара, салык, милиция, бажы, экономикалык кылмыштуулукка каршы күрөшүү кызматынын, ӨКМдин облустук башкармалыгы жана аймактык экологиялык жана техникалык коопсуздук боюнча башкармалыгынын адистеринен түзүлгөн мобилдүү топтор аткезчилик тобокелчилиги жогору болгон аймактарда атайын мониторинг жүргүзүүдө.

"Кечээ, 2-мартта, мобилдүү топ Лейлек районунун чек арадагы Жаңы-Жер айыл аймагынын Арка айылында, кыргыз-тажик чек арасынан өткөн Исфара — Худжанд жолунун боюнда жайгашкан (аталган жол Кыргызстандын аймагы аркылуу да өтөт) Кыргызстанга тийиштүү май куюучу жайларга (АЗС) кароо жүргүзүштү", — деп айтылат маалыматта.

Мобилдик топ май куюучу жайлардын ээлерине мыйзам чегинде иш алып баруу боюнча түшүндүрүү иштерин жүргүзүп, иштебей турган жайлардын ээлерине мыйзамсыз иш-аракеттерден алыс болууну эскертишкен.

Белгилеп кетсек, эл арасында иштебей турган май куюучу жайлар кошуна мамлекеттерге аткезчилик жол менен күйүүчү май саткан учурлар жөнүндө такталбаган маалыматтар айтылып келет.

Аймактык салык кызматынын маалыматына ылайык, Исфара — Худжанд жолунун боюнда эле Кыргызстанга тийиштүү 26 май куюучу жай жайгашкан. Анын ичинен бүгүнкү күндө салык кызматы тарабынан мунай заттарды берүүнүн автоматташтырылган электрондук системасына (АСУ) туташкан 17 АЗС иштеп жатат.

Ал эми калган 9 АЗС АСУ системасына туташпагандыктан салык кызматы тарабынан жабылган.

Лейлек районунда жалпы 73 май куюучу жай катталган. Учурда анын 42си АСУ системасына туташтырылып, иштеп жатат. 25 салык кызматы тарабынан жабылып, дагы алтоо ишке жараксыз экендиги аныкталган.

Белгилей кетсек, 1-мартта өкмөттүн облустагы ыйгарым укуктуу өкүлү Өмүрбек Суваналиев облустун күч түзүмдөрү менен кеңешме өткөргөн. Анда аткезчиликке каршы күрөштү күчөтүү боюнча тапшырмаларды коюп, мыйзамсыз иш-аракеттерге токтоосуз чара көрүү талабын айткан.

Ошондой эле ыйгарым укуктуу өкүлдүн аткезчиликке каршы күрөшүү боюнча мониторинг жүргүзүү тууралуу атайын буйругу чыкты.

0
Белгилер:
мобилдик топ, аткезчилик, чек ара, Баткен
Тема боюнча
Баткен: 2020-жылы аткезчиликтен казынага 10 миллион сомдон ашык каражат түштү