Кронштадт суу түбүндөгү кайыгы. Архивдик сүрөт

"Табыш кыйын буларды!". Россия көзгө чалдыкпас, дабышы угулбас комплекс камдоодо

233
Россиянын флоту келерки жылы жаңы, дабышсыз жана көзгө илинбес курал тутумдарына ээ болот. 677 долбоорунун суу түбүндөгү "Лада" дизелдик-электрдик кайыктарынын биринчи сериялык өндүрүшү башталып туру.

Бул субмаринаны иштеп чыгууга 20 жылдан ашуун убакыт сарпталган, ал таамай куралды ташый алат. Анын багытын аныктоо өтө татаал. Долбоордун өзгөчөлүктөрүнө Николай Протопопов кеңири токтолгон.

Машакаттуу долбоор

"Кронштадт" жана "Великие Луки" суу түбүндөгү кайыктары россиялык моряктарга быйыл тапшырылмак, бирок контрагенттер менен болгон көйгөйдөн улам жылдырылганын айтат РФтеги "Адмиралтейские верфи" кеме куруучу ишканасынын башкы директору Александр Бузаков.

Сентябрда Биргелешкен кеме куруучу корпорациясынын жетекчиси Алексей Рахманов эки кеменин сериялык чыгарылышы кечеңдей турганын маалымдаган, анткени тетиктерди жабдуучулардын бири белгиленген мөөнөткө үлгүрбөй калган. Долбоордо башынан бери эле ушундай кечигүүлөр көп болду. Иш 1990-жылдардын аягында эле старт алып, "Санкт-Петербург" деген аталыштагы негизги кемесин куруу башталган.

Ал 2004-жылы сууга коё берилген. Эки жылдан соң РФтин Аскердик-деңиз флотуна жөнөтүлмөк. Бирок Түндүк флот аны сынамык пайдаланууга 2010-жылы гана алган. Эскилиги жеткен 877-долбоорунун "Палтус" кайыктарын "Ладалар" менен алмаштыруу пландалган. Суу түбүндөгү жаңы кайыктар кичирээк, гидролокаторлорго байкалбайт. Россиялык кеме куруудагы стандартка коошпогон бир корпустуу схема кайыктын дабышсыз сүзүшүн камсыздайт.

Мындан тышкары, "Ладалар" — келечекте абадан көз каранды болбогон күч орнотмолору менен жабдыла турган алгачкы суу түбүндөгү кайыктар. Балким, жаңы конструктивдүү чечимдердин көптүгүнөн жана аларды "темирде" ишке ашыруунун татаалдыгынан улам кеме тутумунун курулушу создуктурулуп келгендир.

Башкы кемени сыноолордун жүрүшүндө гидроакустикалык комплекстеринде олуттуу көйгөйлөр аныкталган. Ал эми калактуу электр кыймылдаткычынын күчү суу алдында тийиштүү ылдамдыкка чыгарууга жетишсиз болгон. Бирок баары бир РФ Аскердик-деңиз флоту бул типтеги жаңы кайыктарды күтүшкөн, ошондуктан "Ладалардын" ордуна Тынч океандык флот үчүн "Ладалардын" ордуна 636 долбооруна таандык, мезгил менен сыналган жана жакшы өздөштүрүлгөн алты "Варшавянкага" буюртма кылышкан.

Майда, бирок пайдасы ат көтөргүс

Адистердин пикиринде, "Ладалар" — эң заманбап жана келечектүү атомдук эмес субмариналар. Чакан көлөмүнө карабастан, көп функционалдуулугу менен айырмаланышат. Суу түбүндөгү жана суудагы кемелерге туруштук берип, жээктеги объектилерге сокку уруп, мина тосмолорун коюп, жээкти десанттарды түшүрүүдөн коргоп, аскердик бөлүктөрдү жана атайын багыттагы жүктөрдү ташый алат.

Негизги артыкчылыгы — жогорку деңгээлде автоматташтырылышы, дабышы төмөндүгү, мобилдүүлүк жана маневрдүүлүгү, бул өзгөчөлүктөрү диверсиялык жана чалгындоочу операцияларда натыйжалуу пайдаланууга мүмкүндүк берет. Кубаттуу гидроакустикалык комплекси жана дароо үч сезимтал антенна менен жабдылган, маңдайкы бөлүгүндө бирөө, капталдарында экөө жайгашкан.

Сыйымдуулугу 1,8 миң тоннанын тегерегиндеги суу түбүндөгү кеменин ылдамдыгы 20 узелге дейре жетет. Тереңдиги — 350 метрге чейин. Аны менен катар эле экипаж жалпы 30 кишиден турат. Куралдануусуна токтолсок, стандарттык түрдө "Ладалар" бортунда 533 миллиметрлик калибрдеги 18 торпеда жана 20 чакты минаны ташыйт. Торпедалык аппараттар кайыкка каршы коргонуучу саатына 300 чакырымга чейин күүлөнө алчу "Шквал" ыкчам ракета-торпедалары менен атууга ылайыкталган. Анан, албетте, көптөгөн россиялык заманбап кемелер өңдүү эле "Ладалар" канаттуу "Калибр" ракеталарына ээ. Сериялык субмариналардын алгачкы экөөнү абадан көз карандысыз энергетикалык орнотмосуз курушат. Бузаковдун айтымында, Россияда андай жарала элек. Бирок анын тобундагы калган кемелер флотко берилет.

Көзгө көрүнбөс күзөтүүчүлөр

"Лада" — мурдагы долбоорлорго негизделген суу түбүндөгү кайыктардын жапжаңы классы, - дейт Флотту колдоо жалпы россиялык кыймылынын төрагасы, биринчи рангдагы капитан Михаил Ненашев. — Соңку 15-20 жылда "Лада" алкагында 150нүн тегерегинде сынамык-конструктордук ишти өздөштүрүштү. Бир дагы долбоордо мынчалык иш аткарылган эмес. Маңызында бул суу түбүндөгү чоң лаборатория".

Эксперт белгилегендей, мурдагы долбоорлорго салыштырмалуу "Ладалардын" бортуна көбүрөөк торпеда салынат.

Уникалдуу тактикалык-техникалык мүнөздөмөлөрүнөн улам бардык тактикалык жана стратегиялык багыттарда иш алпара алат. Мындан сырткары, түзүлүшү ракеталык комплекстерди жайгаштырууга ылайык.

"Бул дизелдик-электрдик кайыктарынын дабышы деңиз добушуна окшошуп кетет, ал эми жаңы гидроакустикасы башка кемелерге караганда алда канча көбүрөөк мейкиндикти тыңдай алат, — дейт Ненашев. — Бул абдан маанилүү, себеби "Ладалар" Арктикада жайгашмакчы. Дагы бир артыкчылыгы — чакан көлөмү, бул суу түбүндөгү кайыктарды тайыз да, аябай терең сууларда да пайдаланууга мүмкүндүк берет. Болжолдуу душмандын атомоходдору каалаган жеринде жайгаша албайт, ал эми "Лада" сымал суу түбүндөгү кайыктарда аймакты ийгиликтүү коргоого болот".

Россиялык суу түбүндөгү дизелдик кайыктар өз классында мыкты деп табылган. Кара деңиз флотунда мындай алты кайык күзөтүүдө, жакынкы жылдары дагы алты кайык тынч океанчыларга берилет. Кызмат өтөөчү туруктуу жерге жайгаштырууга эки субмарина даярдалууда.

Дабышсыз жана байкалбастыгынан улам мындайларды НАТОдо аларды "кара туюк" деп атап коюшат. Бирок "Ладалар" алардан да акырын сүзөт. Башкы кемени – "Санкт-Петербургду" сыноодо 677-долбоордун байкалбастык деңгээли бул сериядагы бардык үлгүлөрдөн кыйла жогору экени айгинеленди.

233
Белгилер:
кайык, суу, НАТО, курал, аскер-деңиз флоту, Россия
Тема боюнча
Технологиялык революция. Россияга "Буревестник" ракетасы эмне үчүн зарыл?
Армениянын чек арасын жанындагы талкаланган шаар. Архив

Армениядагы чек ара жаңжалы: ЖККУ кийлигишер кезби?

27
(жаңыланган 23:29 16.05.2021)
Көз карандысыз мамлекеттер шериктештигинин аймагындагы улам чыгып калып жаткан чек ара жаңжалы – чоң согуштун тутанышына себеп эмес.

Бул өңдүү көйгөйлөр эки тараптуу сүйлөшүүлөрдү, дипломатиялык жөнгө салууну, Бириккен Улуттар Уюму (БУУ), Европа коопсуздук кызматташтык уюму (ЕККУ), Жамааттык коопсуздук кызматташтык уюму (ЖККУ) же Түндүк атлантикалык келишим уюмунун (НАТО) потенциалын пайдаланбастан кадыресе делимитация же демаркацияны талап кылат. Ушундай ойду карманган аскерий баяндамачы Александр Хроленко бул сапар Армениядагы абалга токтолгон.

Армения Республикасынын Сүник облусундагы ок атуусуз чек ара жаңжалы чындап технологиялык мүнөздө, ошондуктан саясий билдирүүлөр менен кырдаалды жасалма түрдө козутууга болбойт.

Армениянын Коргоо министрлигинин маалыматы боюнча, 12-майда таң эрте: "Азербайжандын Куралдуу күчтөрү "чек араны тактоо" шылтоосу менен чек ара тилкелеринин биринде иштерди жүргүзүүгө аракет кылышкан. Армениялык күч бөлүктөрү тарабынан көрүлгөн чаралардан соң азербайжандык аскерлер бул ишти токтотушкан". Ошондон кийин дароо жагдайды жөнгө салуу боюнча сүйлөшүүлөр башталган.

Армениянын премьер-министринин милдетин аткаруучу Никол Пашинян Сүник облусундагы абалга байланыштуу ЖККУга расмий кайрылуу жөнүндө чечим кабыл алганын маалымдады. Андан мурунку күнү эле ал Азербайжан аскердик күчтөрү 12-майда чек арадан өтүп, Кара көлдү курчоо аракетинде армениялык аймакка 3,5 чакырым аралык кирип келгендигин билдирген.

Бул боюнча Азербайжан тарап да үн катпай койгон жок. "2020-жылдын 10-ноябрында кол коюлган үч тараптуу билдирүүгө ылайык, аба ырайынын жакшырышы менен азербайжандык чек ара күчтөрү Армения менен чектешкен татаал тоолуу рельеф жана климаттык шарттары бар Лачин жана Көлбажар райондорунда Азербайжан позициясында жайгаштырылат. Процесс кадимки режимде жана системалуу жүргүзүлүүдө", — деп айтылган Азербайжан Республикасынын Тышкы иштер министрлигинин билдирүүсүндө.

Армениянын Коопсуздук кеңешинин катчысы Армен Григорян теледеги мурдагы күнкү маегинде: "Армениянын аймагынан азербайжандык аскерлерди али чыгарта албадык. Коопсуздук кеңешинин жыйынында биз ЖККУга кайрылууну чечип, бул процессти баштадык".

ЖККУдагылар Армениянын Сүник облусунун чек арага жакын райондорундагы абалдын өнүгүшүнө кылдат көз салууда. Ошону менен бирге эле: "Жагдайга жараша зарылдыгы чыкса Жамааттык коопсуздук боюнча келишимдин жана ЖККУнун Уставынын жоболорунда каралган чаралар көрүлөт".

Азербайжан Тышкы иштер министрлиги 13-майда аталган аймактагы жалпы көрүнүштү мындайча сүрөттөдү: "Көз карандысыздыкты калыптандыргандан бери эки мамлекет белгилүү себептер менен мамлекеттик чек араларга ээ болгон эмес. Биз ушул тапта тараптардын ортосундагы келишпестик менен коштолгон татаал техникалык процесс жөнүндө кеп кылып турабыз". Бул билдирүүлөрдө согуштан кийинки чек аралар агрессияга алдыруу (ок атуулар) же Азербайжандын Арменияга карата кандайдыр бир территориялык дооматтары байкалбайт.

Технологиялык келишпестиктер – маанисиз деңгээлге чейин жеткирилбесе эле кадыресе процесс. 1991-жылы КМШ өлкөлөрүндө чек ара боюнча талаш маселелер ар кыл даражадагы ийгилик менен чечилип келген. Ошентсе да "талаш" маселелер кескин геосаясий кыймылдар жана кан төгүүгө арзыбайт. Бүгүнкү күндө Баку же Ереванда көйгөйдүн булагын издөөнүн кереги жок. Кавказдагы бул көйгөйдүн түбү Россия империясын СССРге трансформациялоонун жүрүшүнө барып такалат. Процесс саясий болуп саналат, советтик республикалардын чийилген чек аралары көбүнесе шарттуу жана мурдатан эле талаштуу. Россиянын революцияга чейинки "монолиттик" картасында улуттук республикалар болгон эмес, өлкө административдик жактан губерния жана облустарга бөлүнгөн. Тургундардын баары россиялык букаралыкка гана ээ болушкан.

Ырбаган учурларды мисал келтирүү үчүн өткөнгө терең үңүлүүнүн деле кереги жок. Жакындагы эле Тажикстан менен чек ара жаңжалынан улам Кыргызстандын Жогорку Кеңешинин Эл аралык иштер, коргоо жана коопсуздук комитетинин мүчөлөрү 11-майда өз өлкөсүн ЖККУга катышууну кайра карап чыгууну сунуштаганы маалым. Дүйнөдө ушул жааттагы тажрыйбаларды карап көрсөк, НАТОдо Греция менен Түркиянын чек ара маселелери улам көтөрүлөт, бирок атлантикалык альянс тигил же бул тарапты бомбалоого белсенбейт. Эч кимиси НАТОдон чыгып кетүүгө кам урбайт.

Кавказда жагдай жеңил эмес. Армения – ЖККУга мүчө, Азербайжан бул уюмга кирбейт. Ошентсе да Баку менен Еревандын чек ара боюнча бул (бир да ок атылбаган) талаш кырдаалында жаңжалдашкан тараптардын сүйлөшүүлөрүнөн улам (Россиянын катышуусундагы) агрессия, аннексия тууралуу катуу кыйкырып, анан да ЖККУ боюнча союздаштарына дээрлик шантаж кылуу натуура.

Азыр Арменияны эч ким аскердик кол салуу менен коркуткан жери жок. Россиялык чек арачылар макулдашууларга ылайык Сүник облусундагы автожолдун көйгөйлүү тилкелериндеги (Горис – Давид Бек жана Горис – Капан) кыймылдын коопсуздугун жана үзгүлтүксүздүгүн камсыздоодо. Азербайжандык күчтөрдүн бул багытта кандайдыр бир өтүп кетишин элестетүү да дээрлик мүмкүн эмес.

Мурдараак Армения ТИМи Ереван менен Баку россиялык чек арачылар жайгашканга чейин мурда таанылбаган Тоолуу Карабах республикасына кирген жана Армения менен чектешкен бир катар аймактардын Азербайжандын карамагына өткөндөн кийинки чек ара тилкелерин демаркациялоо үчүн убактылуу аскердик позицияларды жайгаштырууну такташышкан.

Демаркациялоо жүрүп жатат. Чиеленишкен чек ара маселелери оор чечилет, уй мүйүз тарта отуруп сүйлөшүү менен кылдат жөнгө салууну, кыйла интеллектуалдык аракеттерди талап кылат. Кара көлдөгү абалды жөнгө салуу үчүн дүрбөлөңгө салган билдирүүлөрдүн да, ЖККУнун күчтөрүн жана каражаттарын тартуу менен күч операцияларынын да түк  кереги жок.

Жамааттык коопсуздук келишимдин 2-беренесине ылайык: "Мамлекет-катышуучулар алардын кызыкчылыгына тиешелүү эл аралык коопсуздуктун бардык маанилүү маселелери боюнча бири-бири менен кеңешип, позицияларын макулдашышат.

Катышуучу мамлекеттердин биринин же бир нечесинин коопсуздугуна, территориялык бүтүндүгүнө жана суверенитетине коркунуч туулса же эл аралык тынчтыкка кооптуулук жаралса, мамлекет-катышуучулар өз позицияларын координациялоо жана коркунучту жоюуга чара көрүү максатында биргелешкен консультациялар механизмин кечиктирбестен кыймылга келтирет".

Чек араны демаркациялоо жагдайында эл аралык же Армениянын тынчтыгына реалдуу кооптуулук туулган жок. Андай эмес деп далилдөө (ЖККУнун консультацияларында жана бөлөк сүйлөшүү аянтчаларында) кыйын болот.

БУУнун аныктамасына ылайык, "бир мамлекет тарабынан башка бир өлкөнүн суверенитетине, территориялык кол тийбестигине же саясий көз карандысыздыгына каршы куралдуу күч колдонуу" агрессия болуп саналат. БУУнун Коопсуздук кеңеши да Сүник облусундагы Азербайжан агрессиясын байкаганы жок.

27
Белгилер:
ЖККУ, Жаңжал, чек ара, Армения
Тема боюнча
Америкалыктар Россияга "афган бомбасын" таштаганы турабы?
Туристтер Стамбулдагы Айя София мечитинин жанында отурат

Түркияда коронавируска байланыштуу чектөөлөр акырындык менен алынууда

52
(жаңыланган 23:57 16.05.2021)
Саламаттык сактоо министрлигинин маалыматы боюнча, бир нече күндөн бери оору жуктургандардын саны азайып келе жатат.

БИШКЕК, 16-май — Sputnik. Түркиянын Ички иштер министрлиги коронавируска байланыштуу киргизилген чектөөлөр акырындык менен алына баштаганы жазылган документти жарыялады. Бул тууралуу РИА Новости жазды.

Документке ылайык, соода борборлор, кийим, чарба буюмдарын саткан дүкөндөр иш күндөрү саат 10:00дөн 20:00гө чейин иштей алат. Азык-түлүк саткан дүкөндөр дем алыш күндөрү деле саат 10:00дөн 17:00гө чейин соодасын жүргүзө берет.

"1-июнга чейин саат 21:00дөн таңкы саат 5:00гө чейинки, ишемби, жекшембиде 24 сааттык коменданттык саат сакталып турат. Кафе жана ресторандар азырынча ачылбайт, тамакты үйгө жеткирип гана иштеп турат", — деп айтылат маалыматта.

Бирок маалыматта бул чектөөлөр туристтерге тиешеси жок экени жазылган. Ал эми туруктуу жашоого уруксаты барлар жаңы эрежелерди аткарышы абзел.

Эске салсак, буга чейин Түркия коронавирус боюнча эпидемиологиялык кырдаалдан улам бир катар шаарларына локдаун киргизген. Саламаттык сактоо министрлигинин маалыматы боюнча, бир нече күндөн бери оору жуктургандардын саны азайып келе жатат.

Аталган мамлекетте оору март айында күч алып, 16-апрелде жогорку чекке жеткен. Тагыраагы, бир суткада 63 082 жаңы учур катталган.

52
Белгилер:
коменданттык саат, дүкөн, чектөө, коронавирус, Түркия
Тема:
Дүйнөгө жайылган коронавирус
Тема боюнча
Россияда йогурт сымал коронавируска каршы вакцина жасалды
Бир суткада 224 адамдан COVID-19 табылып, сегиз киши көз жумду