Ливиянын мурдагы Лидери Муамар Каддафи. Архив

"Каддафи буларды алдын ала көрө билген": Ливияда интервенттер эмне уюштурушкан?

(жаңыланган 10:10 23.03.2021)
Жүздөгөн бомба жана ракеталар, миңдеген шейиттер, батыштын аскердик машинасынын толук үстөмдүгү... Он жыл мурун, тагыраак, 2011-жылдын 19-мартында НАТО өлкөлөрүнүн армиясы Ливиядагы жарандык согушка кийлигишкен.

Каддафинин карамагындагы аскердик күчтөр аларга туруштук бере алышкан эмес. Альянстын авиациясы баш көтөргөндү заматта басып турган. Операция 31-октябрда аяктаган.

Натыйжада бир кезде гүлдөп турган Ливия мамлекети бүтүндүгүнөн ажыраган. Ал жакта дале согуш оту өчө элек. Батыш интервенциясы жөнүндө Андрей Коц РИА Новости сайтына жарыяланган макаласында төмөндөгүдөй  ой калчаган.

Эски эсеп

2011-жылдын февралында Ливиянын калкынын саны боюнча экинчи ири шаары Бенгазиде эл камакка алынган юрист жана укук коргоочу Фатхи Тербилдин бошотулушун талап кылып чыккан. Эки-үч күн өтпөй өкмөткө каршы чыккан масштабдуу акция бүт өлкөгө жайылган. Бүгүн көптөгөн адистер түндүк африкалык бул мамлекеттеги жарандык согушка Киренаика жана Триполитаниядагы уруулардын ортосундагы жаңжал себеп болгонун белгилешет. Триполитания уруусунан чыккан Муаммар Каддафи 40 жылдан ашуун өлкөнү башкарган. Бул атаандаш кландын кыжырына тийип келген эле.

Каддафинин күчтөрү ок ачып, натыйжада жапырт башаламандык көчө согушуна айланган. Набыт болгондор ондоп саналып, оппозиция Бенгазидеги курал сакталган бир нече кампаны басып алган эле.

Марттын алгачкы күндөрү Каддафинин каршылаштары "Триполиге карай марш жарыялашкан". Борбор калаага беш миңге чукул ополченец чабуул койгон, бирок алардын мизи кайтарылган. Ал кезде Каддафинин армиясынын танк, артиллериясы, күчтүү авиациясы бар эле. Оппозициянын колунда болгону кузовуна пулеметтор орнотулган пикаптар...

18-мартта өкмөттүк күчтөр Бенгазиге кирип, козголоңго чекит коюуну пландаган. Бирок кыргындан чочулаган БУУнун Коопсуздук кеңеши эл аралык коомчулукка Ливияда күч колдонууга уруксат берген.

Эбактан тарта Каддафиге тиш кайрап келген Батыш өлкөлөрүнүн өкмөттөрү мүмкүнчүлүктөн пайдаланып, эски таарынычынын эсебин алгысы келген. 1969-жылдагы мамлекеттик төңкөрүштөн кийин Ливия Европа жана АКШ менен көп тирешкен.

Вашингтон Каддафини эл аралык терроризмге колдоо көрсөтөт деп айыптаган, Париж 1970-80-жылдары мурдагы Чад франциялык колониясын басып киргенин, Лондон — ирландиялык сепаратисттер үчүн Триполини кечирген эмес. БУУнун резолюциясынан соң интервенция (кийлигишүү) маселеси чечилген.

Анткен менен Каддафи отставкага кеткен эмес. "Мен эч качан ливиялык жерди таштабайм, кашык каным калганча күрөшөм, ушул жерде бабаларым менен шейит катары жан берем, — деп кайрылган элине. — Кете турган президент эмесмин, мен ливиялыктарга даңаза алып келген революция лидери жана бедуин жоокермин".

Учууга уруксат жок зона

Пентагон — операциянын негизги куратору жана уюштуруучусу. Ал Ливиянын жээктерине олуттуу күчтү топтогон. Дайымкы даярдыктагы амфибиялык-десанттык топтун курамындагы төрт миң деңиз пехотачысы, ушундай эле багыттагы 22-экспедициялык корпус, "Арли Берк" тибиндеги эки эсминец, көп буталуу эки "Лос-Анжелес" суу түбүндөгү атомдук кайыгы, "Огайо" стратегиялык атомоходу коюлган.

Ошондой эле америкалыктар сокку уруучу жана бомбалоочу авиацияны даярдашкан. Кийлигишүүнүн кыйла активдүү катышуучулары, атап айтканда, француздар төрт фрегат жана "Шарль де Голль" авиаташуучусун жеткирген. НАТОнун бөлөк мүчөлөрү да бир нерселерди алып барышкан. Тигил же бул даражадагы операцияларга жалпы 18 өлкөдөн аскер катышуучулары тартылган. БУУнун резолюциясында Ливиянын үстүндөгү учууга уруксатсыз режим гана каралганы менен НАТО биринчи болуп жердеги буталарга сокку урган.

19-мартта Франциянын Аскер-аба күчтөрүнүн 20 чакты учагы Бенгазиге жакын жердеги өкмөттүк армиянын зооттолгон техниканын топтомуна чабуул койгон. Ошол эле күнү америкалык жана британ флоту Ливиядагы буталарга карай 114 канаттуу ракетаны кое беришкен. Триполинин маалыматына таянсак, ошол ок атууда 64 киши набыт болуп, 150 киши жарадар болгон. НАТОнун авиациясы ондогон көпүрөнү талкалап, жолдорду бузуп, жарандык инфраструктуранын көп объектилерин кыйраткан.

Андан кийинки күндөрү да бомбалоо уланган. Өлкөгө ар кыл калибрдеги миңдеген курал-жарак келген. 23-мартта Улуу Британиянын Аскер-аба күчтөрүнүн командачысы Грег Бэгвилл Ливиянын аскердик аба күчтөрү эми жок деп жарыялаган. Бириккен Улуттар Уюмунун резолюциясына ылайык, ошону менен кийлигишүү иштери аяктамак. Бирок Батыш токтотууну ойлогон да эмес.

Лидердин өлүмү

Ливиянын аба мейкиндигин ээлеп, үстүнөн учууга уруксатсыз зонасын түзгөндөн кийин НАТОнун учактары Каддафинин армиясынын техникасын, аскерлерин жана инфраструктурасын ырааттуулук менен жок кыла баштаган.

Америкалыктар операцияга "оор кавалерияны" да, атап айтканда, B-1B жана B-2 стратегиялык бомбалоочуларды, ошондой эле АС-130 "учуучу батареясын" пайдаланышкан. НАТОнун авиациясы ачык эле күчкө салып, ал эми эскилиги жеткен ливиялык абадан коргонуу тутуму заманбап учактарга туруштук бере албаган.

Өз истребителдери жана тик учактарынан ажыраган, дрондордун соккусунан улам дээрлик бардык зениттик-ракеталык комплекстерин жоготкон Ливиянын кургактагы күчтөрү агрессордун алдында иш жүзүндө алсыз болушкан. Ошентип 10-апрелде түндүк атлантикалык альянстын авиациясы Ливиянын 25 танкын заматта жок кылган. Май айында НАТОнун учактары Триполиде бомбалоолорго киришкен. Алар Муаммар Каддафинин резиденциясына да бир нече жолу сокку урган, бирок ар жолкусунда качып кете алган. Анын баш калкалаар жайларынын бири өлкөнүн түндүгүндөгү Сирт шаарында жайгашкан. Бул 2011-жылдын күзүндө расмий бийликтин көзөмөлүндөгү аз сандагы калктуу пунктулардын бири болгон.

Октябрдын башында оппозициянын куралданган отряддары чабуул кое баштаган. Өткөөл улуттук кеңеш деп аталган бирикменин тарапташтары Каддафинин Сирт шаарында жашынып турганынан кабардар эле. Алар эмне болсо да аны колго түшүрүүгө умтулушкан. Алар ливиялык лидерди 20-октябрда шаар алынган убакта туткунга алышкан. Каддафини эл тегеректеп калган. Алардын ар бири өлкөнү 40 жыл башкарган инсанды чаап калууга, кемсинтүүгө, оор бир нерсе менен коюп калууга тырышкан.

Үч сааттан ашуун мазакташкан, андан кийин автомобилге жүктөп, госпиталга жеткиришкен. Бирок ага жетпей үзүлөт. Өз милдетин аткарган НАТО аскердик бөлүгү 31-октябрда операцияны жыйынтыктаган.

Белгилер:
инфраструктура, тирешүү, курал, Авиация, оппозиция, бийлик, Ливия, Муаммар Каддафи
Тема боюнча
Россия АКШнын абийирин төкпөй согуштан сактап калууга даяр. Себеби
Кара деңизде дагы бир америкалык эсминец "жок кылынды": мындан ары эмне болот?
РФ президенти Владимир Путин. Архив

Путин коронавируска каршы вакцинанын экинчи компонентин сайдырды

(жаңыланган 16:33 14.04.2021)
Россия башчысы биринчи вакцинасын 24-мартта алып, өзүн жакшы сезип, дароо ишке чыккан. Администрация президент кайсы препаратты тандаганын так айткан эмес.

БИШКЕК, 14-апр. — Sputnik. РФ президенти Владимир Путин коронавируска каршы экинчи ирет эмделди. Бул тууралуу РИА Новости кабарлады.

Россиянын башчысы биринчи вакцинасын 23-мартта алган. Анда администрация президент кайсы препаратты тандаганын так айткан эмес, бирок ал Россия чыгарган үч вакцинанын бири экендиги белгилүү болгон.

Россия ушуга чейин "Спутник V", "ЭпиВакКорона" жана "КовиВак" деп аталган үч вакцина чыгарды.

Белгилер:
вакцина, коронавирус, Россия, Владимир Путин
Тема:
Дүйнөгө жайылган коронавирус
Тема боюнча
Кыргызстанга жакында 30 миң доза "Спутник V" вакцинасы алып келинет
Россия Түркия менен аба байланышын токтотту. Туристтик сезон эмне болот
Россияда коронавируска каршы дагы бир вакцина иштелип жатат
Россия илимдер академиясынын жана Роскосмостун космосту изилдөө институту түзгөн асмандын интерактивдүү рентгендик картасы

360°. РФ окумуштуулары космостун интерактивдүү картасын түзүп чыгышты

Рентгендик картадан квазарларды, активдүү галактикалардын өзөгүн, Күндөн миң эсе жарык жылдыздарды жана башка объектилерди көрүүгө болот.

БИШКЕК, 14-апр. — Sputnik. Россия илимдер академиясынын жана Роскосмостун космосту изилдөө институту асмандын интерактивдүү рентгендик картасын түздү. Бул тууралуу мамлекеттик корпорациядан билдиришти.

Билдирүүдө панорамалык картадан 360 градустук көрүнүш менен квазарларды, активдүү галактикалардын өзөгүн, рентгендик пульсарларды, Күндөн миң эсе жарык болгон таажылуу жылдыздарды көрүүгө боло тургандыгы айтылат.

Посмотреть эту публикацию в Instagram

Публикация от Роскосмос // Roscosmos (@roscosmosofficial)

Карта "Спектр-РГ" россиялык-германиялык орбиталык обсерваториясында жайгаштырылган телескоптун жардамы менен түзүлгөн. Ал жакында объектилерди белгилөө функциясы менен толукталмакчы.

Белгилер:
күн, карта, жылдыз, космос
Тема боюнча
Аалам кооздугу кадрларда. 14 сүрөткө сыйган космос жаңылыктары
Манас кырк чоросу. Сүрөтчү Г. Петровдун эпоско иллюстрациясы

Манастын кырк чоросунун аты-жөнү. Кырк жактан келген кыйындар

(жаңыланган 18:07 14.04.2021)
Sputnik Кыргызстан агенттиги Манастын кырк чоросунун аты-жөнүн сунуштайт. Материалдагы ысымдар Тоголок Молдо менен Сагынбай Орозбаковдун варианттары боюнча берилген.

Манасчы Талантаалы Бакчиев белгилегендей, кырк чоро деп айтылып жүргөнү менен эпосто 42 же андан көп сан берилет. Тоголок Молдонун варианты боюнча, 48и чоро, 40ы алардын зардалы, мындайча айтканда, жардамчысы. Алар курал-жарак ташып, атын карап, керектүү жардамдарды көрсөтүшкөн. Манаста "Себилдүүсү сексен төрт. Серп салган жагы кызыл өрт" деп бекеринен айтылбаса керек. Айрым манасчылардын варианттарында бардык чоронун аты аталат, кээ биринде толук айтылбайт.

Манастын кырк чоросу кырк тараптан келген. Бир күндө эмес, аз-аздан келип куралган. Кээси Манастан кичүү болсо, айрымдары тең болгон. Чоролордун көбү азган-тозгондор. Өз элине, жерине батпай, куугунтукка алынгандыктан "Манас айкөл экен, баатыр экен, чыгаан экен" деп үмүт артып келишкен.

Эпосто "Чокудан алтын табышты, чокусу ушул экен деп чоро болуп жабышты. Кыргыздан чыккан кыраан деп, кыргыздан ушул табылды. Кыйыны экен кыргыздын, кырк чоро болуп жабышты" деп айтылат. Орой угулганы менен чындыгында чоролор Манаска "агалап-сагалап" келишкен. Кырк чоронун 12си Чоң казатта окко учкан. Калгандары Чоң казаттан кайтып келип, Манас жаракатынан улам эки дүйнө ортосунда болуп турганда, тилекке каршы, бийлик көздөгөндөр жакка ооп кеткени айтылат.

Баатырдын кырк чоросу тууралуу кызыктуу фактыларды кабарчы Гүлдана Талантбекова даярдаган материалдан окуй аласыздар.

Белгилер:
ысым, эпос, Тоголок Молдо, кырк чоро, Манас
Тема боюнча
Манастын колуна кыргын салып... Калк энеси Каныкей тууралуу 15 факты
Манаска берген убадасынан тайган. Эпостогу Кыз Сайкал тууралуу 7 факты