Стамбулда Түркиянын мамлекеттик желегин фонунда кишилер. Архив

Түркиянын Борбор Азиядагы чыныгы ролу кандай. Эксперттердин пикири

325
Бишкекте "Сапат" лицейлер тармагынын дайынсыз болуп жаткан жетекчиси Орхан Инандыны таппай, издеп жатышат. Анкара аны Түркиянын президенти Режеп Тайип Эрдогандын атаандашы, дин аалымы Фетхуллах Гүлендин тарапташы деп эсептейт.

Анткен менен Түркия Кыргызстанда өзүнүн мектептерин ачууну көздөөдө. Аталган өлкө Борбор Азияга канчалык деңгээлде таасирдүү экендигин Sputnik жасаган баяндамадан окуңуз.

Чатактын башы болгон мектеп

Орхон Инандынын ишмердүүлүгүнө байланышкан чыңалган учурлар Кыргызстан менен Түркиянын ортосунда бир нече ирет болгон.

Фетхуллах Гүленди кылмышкер деп ага Түркия издөө салгандан кийин Борбор Азияда "Хизмет" кыймылынын мектептери биринин артынан экинчиси жабыла баштады. Бирок алардын ичинен жалгыз Кыргызстан аталган билим жайларын "Маариф" фондуна өткөрүп берүүдөн баш тартты. Лицейлердин аты "Сапат" деп өзгөртүлүп, анын түзүүчүлөр курамына Кыргызстандын Билим берүү жана илим министрлиги кирген.

2001-жылдары Гүлендин учурунда аталган лицейлер тармагына жетекчи болгон Орхан Инандынын кызматында калганы түрк бийлигинин бир катар өкүлдөрүнүн кыжырын кайнаткан. 2019-жылы Түркиянын Кыргызстандагы элчиси Кыргызстан мусулмандар дин башкармалыгы уюштурган ооз ачууга келип, Инандыны көргөндөн кийин "террорчу менен бир дасторконго отуруудан" баш тарткан.

Кыргызстан Гүлендин мектептерин эмнеге жапкан жок?

"Кыргызстанда чындыгында чет элдик тараптын кийлигишүүсү бар, ар кыл бейөкмөт уюмдар көп. Ал эми Түркиянын таасири анча деле эмес, андыктан бийлик Гүлендин мектептерин оппозициянын инструменти катары пайдаланып жабышы мүмкүн. Мындай көрүнүш "Сапатта" байкалган деле жок", — деген пикирин билдирген чыгыш таануучу Алексей Малашенко.

Кыргызстан Гүлен мектептери боюнча ортодогу тактиканы тандап алганын КРдин премьер-министринин кеңешчиси, Стратегиялык иштеп чыгуулар боюнча "Евразия" деп аталган борбордун жетекчиси Кубатбек Рахимов айтып берди.

Советник премьер-министра КР по экономике Кубат Рахимов на радио Sputnik Кыргызстан
© Sputnik / Шабдан Абылгазы уулу
"Евразия" деп аталган борбордун жетекчиси Кубатбек Рахимов
"Кепти Режеп Тайип Эрдоган менен Гүлендин жакын мамиледе болгонунан баштасак. Мектептер боюнча маселе Түркиянын ичиндеги ажырым. Ал эми бул мектептерде идеологиялык жактан башкача адамдар тарбияланат деп айтардан мурда Кыргызстан көз каранды эмес өлкө экендигин эске алуу шарт. Маселен, анын өзүнүн көзөмөлдөө рычагы, мамлекеттик стандарты бар. Билим берүү министрлиги лицейде окутулуп жаткан сабактарга өзүнүн таасирин качан болбосун тийгизе алат", — деген эксперт.

Ал арада январда Кыргызстандын тармактык ведомствосу "Маариф" фонду менен Бишкекте жаңы түрк лицейлерин ачуу боюнча келишимге кол койгон.

Бул фонддун алдында ачылган мектептерди Түркиянын парламенти колдоп турат. Түрколог Алексей Образцов бул кайсы бир жактан алганда Гүлендин мектептеринин моделин кайталай турганын айтты.

"Эмне деп, кандай деп айтышпасын, Гүлен мектептеринин программасы бир топ жөндүү билим берүү мекемеси болчу. Түркия өзүнүн тарапташтарын колдоосуна күч менен эмес, тескерисинче, маданияты менен тилин сунуштап, анан ээ болду. Бул модель 1990-жылдардан бери Борбор Азияда ийгиликтүү болуп калды. Себеби саясат ваакумду жактырбайт, СССР кулагандан кийин аймакта Түркиянын таасири, албетте, өстү", — деди ал.

Рахимов Борбор Азия мамлекеттери Анкара аларга сунуштаган, ислам аша чаппаган жана европалык долбоорлор катышкан моделди жагымдуу, өздөрүнө ылайык деп тапканын кошумчалады.

"1989-жылдан 2000-жылга чейин Түркия кезектеги кайра жаралуу мезгилин башынан өткөрдү. Өлкөдө ИДП өстү, албетте, мунун арты менен пантүркчүл кыймылдар башын көтөрдү. Түрк мектептери менен лицейлерин ачуу боюнча биринчи агым Өзбекстандын көп аймагына кирди, андан кийин буга Казакстан менен Кыргызстан кошулду. Аталган мектептердин толкунуна россиялык аймактардан Татарстан менен Башкыртсан да активдүү кошулду. Жылдар өтө берди, ал арада түрктөрдүн өздөрүнүн көңүлү кайт болду: Ататүрктүн заманында эле Европанын мусулман бөлүгү болууну каалашкан. Бирок ал азыр ишке аша элек", — дейт эксперт.

Образцов Эрдогандын ыкмасын бир аз эскирген деп, аны төмөнкүчө түшүндүрдү.

"Түркия жетекчилигинин Борбор Азияга арыш жасайм деген ниети абдан чоң, бирок бул экономикалык жактан бекемделген эмес. Түркия студенттик мобилдик "Мевляна" программасын уюштурган, бирок аны масштабдуу деп атоого болбойт. Тагыраагы, түрк жетекчилигинин айтканы жасай турганынан арбын болуп кетип жатат", — деген Образцов.

Түркиялык программалар көп учурда Россия маданиятына альтернатива катары чыгып калат деген пикири менен Россиянын Илимдер академиясынын Дүйнөлүк экономика жана эл аралык мамилелер боюнча улуттук изилдөө институтунун улук илимий кызматери Станислав Притчин бөлүштү. Ал Карабахтагы чатакка байланышкан учурда "Маариф" фондунун Азербайжанга өткөн аймактарга түрк мектептерин ачууга даяр экендигин билдиргенин мисал катары келтирди.

Руководитель аналитической группы Центра изучения Центральной Азии и Кавказа Института востоковедения РАН Станислав Притчин во время круглого стола
© Sputnik / Владимир Трефилов
Россиянын Илимдер академиясынын Дүйнөлүк экономика жана эл аралык мамилелер боюнча улуттук изилдөө институтунун улук илимий кызматери Станислав Притчин

"Географиялык саясат жагынан алып караганда Түркия таасирин арттыруу боюнча болгон мүмкүнчүлүктү пайдаланат. Бирок Россия үчүн ал системалык кооптуу эмес, себеби Борбор Азия мамлекеттери менен Түркия жакындан баштап гана туугандаша баштады. Аларды кайчылаштырып турган нерсе — түрк тили (бирок бул Тажикстанда эмес — ред.). Ал эми Россия менен башка кеп, Түркия атаандаша албай турган узак тарых жана экономикалык өз ара алака-катнаш бар", — дейт Притчин.

Баары акча менен өлчөнөт же Россия менен атаандаштык

Эл аралык масштабдагы кандай гана идеологиялык иш болбосун акчаны талап кылат, ал нерсе Россияда жок деген пикирин Образцов билдирди.

CNBC аналитиктеринин берген баасына караганда, Түркияда пандемиядан улам жумушсуздук 25 пайызга өсүп кеткен, ал эми бюджеттин тартыштыгы 2020-жылдын соңунда 25 миллиард долларды (андан бир жыл мурда 22 млрд. эле) чапчыды.

"Өлкөдө калыш үчүн экономикалык кызыкчылыктар керек. Түркия менен Кыргызстандын ортосунда соода токтоп калды. Товар алмашуу өткөн жылы 507 миллион долларды түздү", — дейт Рахимов.

Түркия менен Тажикстандын 323 миллион долларлык соода алмашуусунан улам төмөндөп кеткен финансылык көрсөткүчтү байкоого болот. 2020-жылы Түркия менен Казакстандын (РФ менен 19 млрд. доллар) бул жааттагы алакасы 3 млрд. доллар, Өзбекстан менен 2,1 млрд. (РФ 5,6 млрд.) доллар болгон.

"Билим берүү программалары жагынан Россия Түркия менен ийгиликтүү атаандашып келе жатат. Аймактарда "Россотрудничество" агенттигинин долбоорлоруна суроо-талап көп. Аны менен катар эле Россия БУУнун гуманитардык жардам миссиясынын алкагында Кыргызстан менен Тажикстандын мектептеринде окуучуларды түшкү тамак менен акысыз камсыздап келет. Бул Борбор Азия мамлекеттеринин Москва менен болгон байланышын бекемдеп, коомчулуктун дүйнө таанымына таасирин берет", — деген Рахимов.

Россия Борбор Азия мамлекеттеринин студенттерине квота берип эле чектелбестен, аймактын ичинде билим берүү аянттарын да кеңейтип келет. Бүгүнкү күндө Өзбекстандан россиялык ЖОЖдордун 12 филиалы иштеп жатат. Россиялык бир нече окуу жайдын өкүлчүлүктөрү Казакстанда да ачылган. Ал эми 1-июндан тарта Кыргызстанда бул тажрыйбаны алып Россия ЖОЖдорунун филиалын жергиликтүү мекемелердин базасында ачуу сунушталган. Тажикстанга баштапкы билим берүү мекемелерин ачууга Россия 30 миллион доллар бөлдү.

"Россиялык билим аймак үчүн келечектүү бойдон калганын көрүп жатабыз. Андан сырткары, Россиянын ролун ЕАЭБ жана ЖККУ сыяктуу уюмдар жогорулатат. Россия Федерациясы мындан ары да жаңы түзүмдөрдү уюштуруп, ошондой эле бейөкмөт уюмдарды түптөйт деп ишенебиз. Себеби аймактагы өзгөрүүлөр менен жаңычылдыктарга мындай уюмдар ыкчам реакция кылат эмеспи", — деп сөзүн жыйынтыктаган Притчин.
325
Белгилер:
"Маариф" фонду, лицей, "Сапат" эл аралык билим берүү мекемеси, Орхан Инанды, Россия, Түркия, Кыргызстан
Тема:
Орхан Инандынын Бишкекте жоголушу (24)
Тема боюнча
Болгон жерди тинтип, сурак да жүргүзүп жатабыз. ИИМ Инандыны издөө тууралуу
Изделип жаткан Орхан Инанды тууралуу эмне белгилүү. 8 факты
Россиянын президенти Владимир Путин. Архив

Путин: Россия өзүнүн жана коңшулардын коопсуздугу үчүн баарына даяр

21
Владимир Путин Россия эч качан өз оюн башкаларга таңуулабай турганын, ал эми дүйнөлүк жана аймактык көйгөйлөрдү саясий-дипломатиялык ыкма менен чечишүүгө даяр экенин белгиледи.

БИШКЕК, 23-июн. — Sputnik. Москва шаарында өтүп жаткан эл аралык коопсуздук боюнча IX Москва конференциясында Россия президенти Владимир Путин өз өлкөсүнүн эл аралык мамилелер жаатындагы позициясын эске сала кетти.

РИА Новости агенттигинин жазганына караганда, Путин Россия өз элинин коопсуздугу үчүн бардык аракеттерди көрөрүн айтты.

"Кечээ өлкө тарыхындагы эң өкүттүү даталардын бирин белгиледик. Туура 80 жыл мурда фашисттик Германия биздин мамлекетке кол салган. Бул окуя бизге чоң сабак болгон. Андыктан Россия өз элинин коопсуздугу үчүн колдон келген аракетин жасайт. Куралдарыбызды күчтөндүрөбүз, дипломатия жолу менен сүйлөшүүгө аракет кылабыз, кызыкдар тараптар менен диалогго барабыз", — деди Путин.

Ошол эле учурда президент Россия эч качан өз оюн башкаларга таңуулабай турганын, ал эми дүйнөлүк жана аймактык маселелерди саясий-дипломатиялык ыкма менен чечишүүгө даяр экенин айтты.

"Россия эч качан өз оюн башкаларга таңуулабайт. Дүйнөлүк жана аймактык көйгөйлөрдү саясий-дипломатиялык ыкмалар менен чечишүүгө салым кошкубуз келет. Россия жаратмандыкты колдойт", — деди РФ лидери.

Мындан тышкары, Путин Россия коңшу өлкөлөрдүн коопсуздугу үчүн жоопкерчиликтүү экенин эч качан унутпасын белгиледи.

"Коңшулар менен ажырагыс тарыхый жана маданий байланышыбыз бар. Биз алардын коопсуздугу үчүн жоопкерчилигибизди унутпайбыз. Биздин жалпы континентибиздеги тынч жашоо жана ачык асман үчүн аймактык чыр-чатактарды басаңдатууга салым кошо бермекчибиз", — деди ал.

Эл аралык коопсуздук боюнча Москва конференциясы — коргоо мекемелеринин, эл аралык уюмдардын жана бейөкмөт эксперттердин башын бириктирип, коопсуздук боюнча жыл сайын өтүүчү форум.

21
Белгилер:
диалог, коопсуздук, регион, Владимир Путин, Россия
Тема боюнча
Путиндин макаласы: өткөнгө карап кылчактай бербей, ачык болуш керек
Массалык жок кылуучу куралдын жайылуу коркунучу. Путин Москва форумунда сүйлөдү
Россия президенти Владимир Путин. Архив

Путин: туруктуулук үчүн саясий эрк жана компромисс зарыл

12
(жаңыланган 18:06 23.06.2021)
СНВ-3 келишими 2011-жылдын 5-февралында күчүнө кирген. Анын шарты боюнча тараптар өзүнүн өзөктүк арсеналын кыскартып, тийиштүү көлөмдө кармап турушу керек.

БИШКЕК, 23-июн. — Sputnik. Стратегиялык туруктуулук жаатында ийгилик жаратуу үчүн саясий эрк жана компромисске баруу жөндөмү керек. Бул тууралуу Россия президенти Владимир Путин эл аралык коопсуздук боюнча Москва конференциясында сүйлөп жатып айтты.

РФ лидери өлкө буга чейин коопсуздуктун жаңы механизмин иштеп чыгууну сунуштаганын эске салды.

"Система стратегиялык туруктуулукка таасир тийгизе турчу бардык факторлорду камтышы керек. Саясий эрк жана компромисске бара билүү жакшы натыйжасын берерине ишенебиз", — деди Путин.

Анын айтымында, буга Россия менен АКШнын стратегиялык жана чабуул коюучу куралдын (СНВ-3) көлөмүн 2026-жылга чейин кыскартуу тууралуу келишиминин узарышы ачык далил.

Белгилей кетсек, СНВ-3 келишими 2011-жылдын 5-февралында күчүнө кирген. Анын шарты боюнча тараптар өзүнүн өзөктүк арсеналын кыскартып, тийиштүү көлөмдө кармап турушу керек. Башкача айтканда, жети жылдан кийин жана андан аркы убакытта континенттер аралык баллистикалык ракеталардын, суу алдындагы бомбардировщиктердеги баллистикалык ракеталардын саны 700дөн ашпашы керек. Мындан тышкары, ракета огу 1500,  орнотмолор 800дөн көп болбошу шарт.

Келишим максатына жетип, тараптар арсеналын тийиштүү көлөмдө кармап турат. 2021-жылдын башында, бийликке Жо Байден келери менен, макулдашуу эч өзгөрүүсүз дагы беш жылга узартылды. Буга чейин администрация келишимди узартууну маалкатып, бүтүндөй стратегиялык туруктуулук системасына коркунуч жаратып келди.

12
Белгилер:
система, курал-жарак, коопсуздук, конференция, Владимир Путин
Тема боюнча
Путиндин макаласы: өткөнгө карап кылчактай бербей, ачык болуш керек
Путин менен Байдендин жолугушуусунан кийин дүйнөлүк саясат кандай өзгөрөт
Путин белгисиз жоокердин мүрзөсүнө гүл койду. Видео
Рустам Раджапов жубайы Татьяна менен Душанбе шаарындагы Бакыт үйүндө экөө баш кошкону жөнүндө күбөлүккө кол коюп жаткан учур

"Тажикстандыктардын көбү Кыргызстанга качып аман калган". Жарандык согуштун каары

0
Коңшу Тажикстанда жарандык согуш токтоп, тынчтык орногонуна быйыл 24 жыл болду. 1992-жылы бул коңшу өлкөдө ар түрдүү социалдык-экономикалык жана диний себептерден улам беш жылга созулган кандуу тиреш башталган.

Тажикстандагы жарандык согушту токтотууга Россия менен Кыргызстан зор салым кошкон. Тарыхый процессттин катышуучулары менен колумнист Алмаз Батилов маектешкен.

Кыргызстандын мурдагы вице-президенти Феликс Кулов: демилге ишке ашпай калган

— 1991-жылы 26-декабрда Советтер Союзу урагандан кийин Кыргызстан менен Кытайдын ортосундагы чек араны Россиянын чек арачылары кайтарган. Ал эми Тажикстан жана Өзбекстан менен чектешкен чек ара тарап каралбай калды, өлкө чек ара кызматын түптөй элек болчу. Эки өлкөнүн жарандары такталбаган чек ара тилкелеринде үй салып жатышты. Ал кезде мен вице-президент болчумун. Өлкөбүздүн түштүк аймактарынан чыккан ишкерлерди чогултуп, казынада акча жок экенин, аталган мамлекеттер менен чектешкен чөлкөмдөрдө социалдык жана экономикалык көйгөйлөр чечилбей жактанын, ошол себептен Тажикстан жана Өзбекстан менен чек ара меселеси абдан курч экендигин түшүндүрдүм.

Ишкерлерге Ош облусуна караган Баткен тараптагы такталбаган чек ара тилкелердин жанына кафе, автоунаа оңдоочу жайларды же ишкана салып, алардын аталыштары сөзсүз кыргыз тилинде болушу керек дедим. Мындан сырткары, бул үчүн беш жылга чейин салыктан бошотуу тууралуу жарлык чыгаруу жөнүндө сунуш киргизеримди белгиледим. Ишкерлер дароо эле колдоп кетишти. Акаевге кирип айтсам сунушума макул болду. Бизнесмендерди президентке киргизип, бул бейрасмий коомду "Улуттук ар-намыс болсун" деп атамай болдук. Жарлык чыкты.

Вице-президент США Альберт Гор встречается с премьер-министром Кыргызстана Турсунбеком Чынгышевым и вице-президентом Феликсом Куловым (первый справа) во время официального визита в Кыргызстан. Бишкек, 1992 г.
© Фото / Центральный Государственный архив кинофотодокументов КР
АКШнын вице-президенти Альберт Гор Кыргызстандагы расмий иш-сапарында КРдын премьер-министри Турсунбек Чыңгышев жана вице-президенти Феликс Кулов (оң жактан биринчи) менен таанышып жаткан учур. Бишкек, 1992-жыл

Жигиттер долборлорун түзүп, ишке ашырууга билек түрүнө киришти. Бирок үч айдан кийин жогоруда сөз болгон жарлыкты Аскар Акаевич жокко чыгарып салды. Мындан улам ишкерлердин бийликке ишеними жоголду. "Жарлыгыңызды эмнеге жокко чыгардыңыз?" деп сурасам, Акаев көзүн ала качып, кеңешчиси Леонид Левитин чек ара маселеси абдан курч болгондуктан жарлыктын кереги жок деген кеңеш бергенин айтты. Левитинге жолуксам, ал да ар түрдүү шылтоо айтып артын качырды. Ошентип мамлекетибиз үчүн бул стратегиялык маселе чечилбей калган. Анын айынан жакында Тажикстан Кыргызстанга кол салып, бейкүнөө жарандарыбыз каза болуп, жараат алып, турак жайы менен мүлкүнөн ажырашты.

Жогоруда айтылган демилгени азыркы бийлик колдонсо болот. Кыргызстандык ишкерлер менен чет элдик инвесторлор Баткен аймагында аскердик, социалдык багыттагы объектилерди жана ишканаларды курса, өкмөт аларды беш жылга салыктан бошотуш керек. Анткени бүгүнкү күндө деле мамлекеттин казынасында андай объектилерди курууга каражат жок.

Тажикстандык качкын Александр Нарочный: Кыргызстанга жеткендер аман калган

— 1974-1996-жылдары апам Татьяна, карындашым Лидия жана мен Душанбе шаарында турчубуз. Бир жана эки бөлмөлүү эки батирибиз бар эле. Мындан сырткары, шаардын чок ортосунда дагы төрт бөлмөлүү чакан үй төрт сотых жери менен бар болчу. Ал эми таятамдар Бишкекте жашачу. 1988-жылы орто мектепти Душанбеден бүтүп, армияга чакырылдым. 1989-1993 жылдары Нижегород облусундагы Дзержинск шаарында аскердик кызматымды өтөп, кайра Душанбеге кайткан учурда Тажикстанда жарандык согуш жүрүп жаткан. Бириккен тажик оппозициясынын тарапкерлери өздөрүн "вовчик" деп аташты. Ал эми расмий бийликтин жактоочулары "юрчик" деген атка конушту. Булар максатына жетиш үчүн карапайым элди курмандыкка чалды. Түн ичинде "вовчиктер" жана "юрчиктер" жай тургундардын үйүнө кирип талап-тоноп, аларды суроо-сопкутсуз эле өлтүргөн учурлар көп болду. Ошондуктан колунан келгендер Россияга качты. Көпчүлүгү эптеп Кыргызстанга жетип, жанын аман алып калышты. Ал эми Өзбекстан чек арасын жаап, качкандарды кабыл алган жок. Расмий Ташкент айрым учурда гана чек араны ачып турду.

Александр Нарочный на службе в Советской Армии. Нижегородская область, город Дзержинск. 1990 г.
© Фото / из личного архива Александра Нарочного
Александр Нарочный Советтик армияда аскердик кызматын өтөп жүргөн учур. Нижегород облусу, Дзержинск шаары. 1990-жыл

Согушка да айла жок көнөт экенсиң. Кээде балконго чыгып, кимиси экени белгисиз, Душанбеге чабуул коюп, танк менен шаарды аткылаганын көрчүмүн. Мунун натыйжасында калаа тургундары ачка калды. Россиянын 201-мотоаткычтар дивизиясынын жоокерлери БТР менен келип шаардын калкына нан таратып берчү. Эл нан алганча жанындагы паркта "вовчиктер" менен "юрчиктер" салгылашып жаткан болот, тургундар буга да көңүл бурбай токоч алып жатканын көрүп жаныман түңүлгөм. Далай классташтарым менен теңтуштарым кандуу тиреште каза болду. Ошол учурда таажездем Николай Емцов Душанбеде жашачу. Жаш кезинде Фрунзе шаарынын "Алга" футбол командасынын белгилүү оюнчусу эле. Бирок ден соолуктун айынан майып болуп, коляскада отурчу. 1996-жылы аны Россиянын 201-мотоаткычтар дивизиясынын аскерлеринин жардамы менен БТРге салып темир жол вокзалына жеткиздим. Какаганга муштаган болуп, ал жерде расмий Душанбенин аскерлери менен согушкерлер салгылашып жатыптыр. Буга карабастан таажездемди россиялык жоокерлердин көмөгү менен Өзбекстанга кетип жаткан акыркы поездге отургузганга зорго үлгүрдүм. Ал коңшу мамлекет аркылуу Бишкекке келди. Ишенесизби, эки батирди эмереги менен 800 АКШ долларына сатып, колубузга болгону документтерди алып чыгып кеттик. Душанбенин чок ортосундагы төрт бөлмөлүү үйүбүздү сатканга жетишкен жокпуз. Ыраматылык досум Леонид Пивнев да энесин Бишкекке узатып, биз сыяктуу батирин арзыбаган акчага сатканга мажбур болгон. Леониддин "Москвичине" апам, карындашым болуп үчөөбүз түшүп, төртөөбүз араң Өзбекстанга өтүп Кыргызстанга таенем Лидия Нарочновага келдик. Ошондо "өлбөгөн адам алтын аяктан суу ичет" деген макалдын түпкү маанисин түшүндүм.

1990-жылдары Бишкекте тажикстандык качкындар көп болчу. Бардыгы мамлекеттен жана эл аралык уюмдардан жардам алып турушту. Документтерди калыбына келтиргенге расмий органдар чоң көмөк көрсөттү. Кыргызстандын жарандыгын алганча "качкын" деген макам менен жүрдүк. 2005-жылы Кыргызстандын жарандыгын алдым. Менин жеке пикиримде Тажикстандагы согушту токтотконго Россиянын 201-мотоаткычтар дивизиясы менен чек арачылары жана Кыргызстандын тынчтык орнотуучу батальону ат көтөргүс эмгек кылды. 1997-жылы май айында Кыргызстан расмий Душанбе менен Бириккен тажик оппозициясын элдештерип, Тажикстанда тынчтык орнотууга зор салым кошкон.

КР армиясынын запастагы полковниги Рустам Раджапов: согуш кызып турганда той өткөргөнбүз

— 1996-жылы февраль айынын башында Новосибирск шаарындагы жалпы командалык аскердик окуу жайдын чалгын факультетинде окуп жүргөн маалда кышкы өргүүгө Душанбеге келдим. Бала чагым Тажикстанда өткөн. Анда ата-энем менен бир туугандарым Душанбеде жашачу. Ошол убакта атам Абдрахим Раджапов Тажикстандагы Жамааттык тынчтык орнотуучу күчтөрүнүн штабында Кыргызстандын Коргоо министирлигинин өкүлү болчу. 1996-жылдын 10-февралында өмүрлүк жарым Татьяна экөөбүздүн үйлөнүү тоюбуз болду. Ал Россиянын 201-мотоаткычтар дивизиясынын катарында кызматын өтөп жүргөн кези эле. Ошол маалда расмий бийликтин душманы белгилүү полковник Махмуд Худойбердыев Регар калаасындагы алюминий заводун курчоого алган. Худойбердыевдин мүдөөсү тажик өкмөтүнөн акча алуу болчу. Дал ушул себептен улам атам үйлөнүү тоюбузду өткөргөнгө Тажикстандын ажосу Эмомали Рахмондон уруксат сурап, макулдугун алган. Анткени кандуу тирешүүгө чейин атам аны жакшы таанычу. Анын үстүнө Эмомали Шарипович атамды расмий Бишкектин өкүлү катары аябай сыйлачу.

Рустам Раджапов и его жена Татьяна подписывают свидетельство о браке в доме Бакыт в Душанбе. 10 февраля 1996 г.
© Фото / из личного архива Феликса Кулова
Рустам Раджапов жубайы Татьяна менен Душанбе шаарындагы Бакыт үйүндө экөө баш кошкону жөнүндө күбөлүккө кол коюп жаткан учур. 1996-жыл 10-февраль

Баш-аягы тоюбузда алты жүздөй конок болду. Меймандардын арасында расмий Душанбенин аткаминерлери, аскер кызматкерлери, Жамааттык тынчтык орнотуучу күчтөрдүн жана Россиянын 201-мотоаткычтар дивизиясынын офицерлери болду. Мындан сырткары, Регар шаарын расмий бийликтин каршылашы полковник Худайбердыевден коргогон тажик армиясында классташтарым жана теңтуштарым бар эле. Алар нөөмөтүн башка жоокерлер алмаштырган учурда келип куттуктап, кайра окопторго кайтып жатышты. Ырчыларды жалдаган эмеспиз. Ошон үчүн ким ырдай алса сахнага чыгып ырдап жатты. Мындан сырткары, Бириккен тажик оппозициясынын катарындагы үч классташым да тойго катышты. Алар ресторанга кирер алдында автоматтарын таштап, аскердик формасын чечип тойго кийчү кийимдерин кийип келишти. Азыр согуш учурунда апам Мавлия кантип дасторкон жайып, ушунча конокту кантип тосконун эстеп таң калам. Энем 6-разряддагы ашпозчу болгондуктан үлпөт тоюбуз мыкты өттү. Согуш кызып турганда үйлөнүү тойду өткөрүү бул тарыхта сейрек болчу окуялардан болсо керек.

0
Белгилер:
Аскар Акаев, качкын, той, согуш, Россия, Кыргызстан, Тажикстан
Тема боюнча
Аскар Акаев: Тажикстандын бийлиги менен оппозициясын үч күн дегенде эпке келтиргенбиз
Дипломаттын жубайы Эдиса Намазбекова: бөтөн жерде өлүп калабызбы деп коркчумун