Иран аскерлери маршр учурунда. Архив

Иран менен Түркия согушка даярдыгын көрсөтүүдө: Азербайжандын эмне тиешеси бар?

366
(жаңыланган 11:25 08.10.2021)
Иран менен Түркиянын геосаясий атаандаштыгы Түштүк Кавказ өлкөлөрүн туруксуздаштырып, улуттук кызыкчылык жана коопсуздукка карабастан аларды аскердик тирешке жетелеп бараткандай.

Бул кооптуулук жана көмүр-суутек жаңжалынын Борбор Азия өлкөлөрүнө да чагылышы ыктымал. Аскерий баяндамачы Александр Хроленко аталган эки мамлекеттин кадамдарын талдап көргөн.

Азербайжандын Нахичевань автономиясынын чек арасында 1-октябрда Ирандын Кургактагы күчтөрүнүн "Хайбарды багындыруучулар" масштабдуу машыгуулары башталды. Аскердик окууларга төрт дивизия, Аба-десанттык күчтөрүнүн бригадалары, зооттолгон танк техникасы, артиллерия жана сокку уруучу авиация, орто ыраактыктагы "Хордад-3" абадан коргонуу комплекстери ("Бук" зениттик-ракеталык комплексинин аналогу, айтмакчы, дал ушул курал 2019-жылы америкалык RQ-4 Global Hawk учкучсузун кыйраткан).

Мындай масштабдагы окуулар Иранда 30 жылдан бери алгачкы жолу өтүүдө, анан да Бакуга багытталган. Азербайжан аскердик күч жагынан Ирандан алда канча артта калат, бирок дал ушунда буга "эки мамлекет – бир улут" аттуу түркиялык стратегия кошулду. Баку жана Анкара 5-октябрдан тарта Азербайжандын Иран менен чектешкен аймагында "жооп" иретиндеги биргелешкен машыгууларын өткөрүүдө.

Түркия өз территориясында да чек арачылар тобун бекемдеп, аскердик окуулар өтүп жаткан жерден анча алыс эмес жерде чектешкен мамлекетке 20 чакырым кире ала турган чалгындоочу учкучсуздарын абада дайым кармап турат.

Бир караганда Баку менен Тегерандын мамилесине доо кетишине Карабахты аралап Степанакерт/Ханкенди жана Арменияга мунай өндүрүмдөрүн ташуучу унаалардын өтүшүн чектөө себеп болгондой.

Армениянын Горис жана Капан калааларынын ортосундагы чектешкен жол тилкесинде 9-сентябрда азербайжандык полиция посту пайда болду. Анда ар бир ирандык айдоочудан 100дөн 260 долларга чейин жол салыгы алынат. Тоолуу Карабахка карай бул ирандык күйүүчү май транзиттик системасын Баку мыйзамсыз деп эсептейт. Анткен менен маселе тереңде жатат...

Иран Түштүк Кавказдагы Түркия менен Израилдин аскердик-саясий активдүүлүгүнүн (таасиринин) күч алышы, ошондой эле Бакуга Анкаранын "агалык мамилесинен" катуу чочулайт. Каспий деңизиндеги азербайжан-түркиялык аскердик машыгуулардан тышкары Иран өзүнүн улуттук коопсуздугуна Азербайжандын Израиль менен аскердик кызматташуусу да коркунуч келтирерин белгилейт.

Ал эми жүк жана бензин ташуучу унаалар Азербайжан менен Ирандын чек арасындагы кырдаалдын болуп көрбөгөндөй курчушуна алып келди. Мунун кесепети Армения жана Грузияга да тийиши мүмкүн.

Камылганы бүгүн башта!

Иран – Түркия тиреши ырбап кетүү коркунучу жок эмес. Ирандын Нахичевань автономиясы менен чектешкен жердеги масштабдуу машыгууларына он миңдеген аскер кызматкери, атап айтканда, Ирандын Ислам революциясынын сакчылар корпусунун элиталык дивизиясы, зооттолгон танк дивизиясы, эки пехоталык дивизия, атайын багыттагы аба-десанттык бригадасы катышууда.

Кургактагы күчтөр чабуул коюу операциясына машыгып, буга танк, артиллерия, залптык октун реактивдүү системасы, сокку уруучу авиация, ошондой эле бутасын 700 чакырымдык радиустан кыйрата алчу "Зульфикар" жана "Фатах-313" ракеталык комплекстери катышууда. Иран болжол менен 1 000ге чукул баллистикалык жана канаттуу ракетаны бир залп менен кое бере алат.

Азербайжандын Түркия, Армения, Иран менен чектешкен Нахичевань автономиясында өтүп жаткан Баку менен Анкаранын "Бузулгус бир туугандык-2021" биргелешкен машыгууларына атайын багыттагы күчтөр, мотоаткычтар жана башка бөлүктөр катышууда. Сокку уруучу учак жана тик учактардын колдоосунда чабуул коюучу бөлүктөр да өз багытында машыгууда. Мындай "диалог" дүйнөнүн көп өлкөлөрүн кооптондуруп, Түштүк Кавказда транспорттук коммуникацияны тынч калыптандыруу боюнча россиялык долбоорго залал келтирет. "Хайбарды багындыруучулар" жана "Бузулгус бир туугандык" окуулары катар жүрүп жатканда чек арадагы кымындай чагымчылдык да олуттуу аскердик жаңжалга кептеши мүмкүн.

Азербайжанга "агалык" кылган Түркия (балким, Израиль менен Пакистан да) болушат чыгар, бирок мындай оюндарда Баку от менен ойногондой. Себеби Тегеран Азербайжандын Каспийдеги мунай жана газ инфраструктурасын толугу менен миңдеген ракета жана камикадзе-дрондору менен талкалап, аэропортторун "жаап" коюуга кудурети жетет. Андай согуш бир күндө аякташы ыктымал. Учурда Азербайжандын аскердик духу күч. Ыраак аралыкка ылайыкталган "Хец-3" израилдик абадан коргонуу тутумун сатып алууну пландоодо, анткен менен бул чөлкөмгө туруктуулук алып келбеси анык.

Аргасыз көз карандылык

Түркиянын коргоо министри Хулуси Акар 5-октябрда Телавиде Азербайжан жана Грузиядагы кесиптештери Закир Гасанов жана Жуаншер Бурчуладзе менен сүйлөшүүлөрдү жүргүзгөн. Анда Хулуси Акар Түркия мындан ары да азербайжан калкы тарапта болорун, "эки мамлекет – бир улут" принцибин карманарын баса белгилеген. "Бир туугандык бригада" долбоору Түркия менен Азербайжандын аскердик күчтөрүнүн ыкчам шайкештигин камсыздоо жана машыгуу, башкарууну пландоону жакшыртуу үчүн башталган.

Хулуси Акар жана Жуаншер Бурчуладзе Түркия менен Грузия да аскердик даярдык жана коргоо өнөр жай жаатында кызматташтыгы бекемдеп келе жаткан стратегиялык өнөктөштөр экенин белгилешкен. Булардан сырткары, Акар үч өлкөнүн географиялык жайгашуусунун маанилүүлүгүнө да көңүлдү бурду. Мунай жана табигый газ өңдүү энергетикалык ресурстарды башка өлкөлөргө, дүйнөнүн бөлөк бөлүктөрүнө жеткирүү жагынан бул абдан чоң мааниге ээ. Түштүк Кавказда ошентип "аскердик бир туугандыктын" олуттуу экономикалык негизи бар. Бирок көмүр-суутектердин күчтүү (стратегиялык) агымы азербайжан (же грузин) армиясынын көз карандысыз ролун жое албайт. Бул кокус Түркия менен Ирандын ортосунда аскердик жаңжал тутанып кетсе, Бакуну (Тбилисини) да ага кошо аралаштырат. Согуштук аракеттерге объективдүү оңтойлуу жагдайлар түзүлүп калды.

Түркия баарынан оболу – Түштүк Кавказдагы НАТОнун авангарды, ошондуктан милитаризация жана туруксуздук күтүлөт. Анан да Азербайжан менен Түркия Нахичеванды Азербайжандын негизги бөлүгү болгон Зангезур коридору менен бириктирүүгө далалат кылат. Бул Түркиядан Кавказ жана Борбор Азияга (Каспий деңизи аркылуу) каалаган нерсени ташууга шарт түзөт.

Улуу Туран долбооруна ар башкача баа берүүгө болот, бирок Тегеран Түштүк Кавказда Анкаранын аскердик-саясий позицияларын чыңдоо аракеттерин таптакыр жактырган жок. Анан калса Израилдин чөлкөмдө улам күч алып бараткан таасирин Ирандын дегеле кыртышы сүйбөйт. SIPRI маалыматына таянсак, Азербайжан куралды 60 пайыз чакты көлөмдө Израилден импорттойт, көлөмү боюнча азербайжандык мунайды импортточулардын экинчи сабында.

Тегерандагылар Баку Иерусалим менен аскердик кызматташтыгын ашкере активдүү өрчүтүүдө деп кине коюуда. Ислам революциясынын сакчыларынын корпусунун жетекчиси Хосейн Пурэсмаилдин мурун эле "Азербайжандын Израиль менен кызматташуусу Бакунун кызыкчылыгына жат, тескерисинче, ага коркунуч туудурат" деп билдиргенин да эске салалы.

Иран менен Азербайжандын алакасы чындап эле бузулганы айкын. Чөлкөмдү катуу силкинте турган кырдаал дагы көпкө созулчудай түрү бар...

Аскерий баяндамачы Александр Хроленконун Telegram каналына жазылыңыздар.

366
Белгилер:
Азербайжан, Түркия, Иран, согуш, даярдык, Азия, Кавказ, саясат, кырдаал
Тема боюнча
Борбор Азия биригүүдө. ШКУнун "Тынчтык миссиясы – 2021" машыгуусунун өзгөчөлүгү
Россиялык Су-25

Россиялык Су-25тер Тажикстанда: кол салгандын катыгын берүүгө даярдык

107
Афганистанга Ирак жана Сириядан келген террорчулардын топтолушу Көз карандысыз мамлекеттердин шериктештигине, айрыкча Борбор Азия өлкөлөрү үчүн коркунуч туудурат.

Мындай кырдаал афган чек араларынын түндүк жактагы аймактардын баарында атайын кызматтардын активдешүүсүн жана аскердик күчтөрдүн даярдыгын күчөтүүнү талап кылууда.

13-октябрда Азербайжан, Армения, Беларусь, Казакстан, Кыргызстан, Тажикстан, Түркмөнстан жана Өзбекстандын атайын кызматтарынын башчылары менен жолугушууда РФ президенти Владимир Путин КМШ өлкөлөрүнө Афганистандан ирактык жана сириялык тажрыйбасы бар террорчулардын келиши, "түз экспансиянын башталышы" толук ыктымал экенин билдирди. Ошону менен катар биргелешкен атайын операцияларга күч түзүмдөрүнүн алдын ала камылгасынын маанисин баса белгиледи. Аскерий баяндамачы Александр Хроленко алдыдагы атайын операциялардын даярдыгына токтолду.

Жолугушуу өткөн күнү эле россиялык чалгындоо кызматы Афганистандагы азыркы кырдаалды мурдатан болжогону да белгилүү болду. Тажикстандын Улуттук коопсуздук мамлекеттик комитети афган территориясынан баңгизат, курал, ок-дарынын агымы күч алганын маалымдады. Бул жакшы жышаан эмес.

Андан мурун РФ тышкы иштер министринин орун басары Андрей Руденко талибдер Афганистан провинциясын көзөмөлдөөгө чамасы келбей, Борбор Азия өлкөлөрүнүн коопсуздугуна кепилдик бере албай турганын айткан эле. "Талибан"* кыймылынын айрым куралдуу топтору Тажикстанга басып кирүүгө да даяр. Ушундай кооптуулуктардан улам ЖККУ (Жамааттык коопсуздук келишими уюмунун) күчтөрүнүн афган чек арасына жакын жерге белгиленген "Аскердик боордоштук – 2021" биргелешкен ыкчам-стратегиялык окуулары зарыл жана жетиштүүдөй көрүнөт.

Тажикстандагы Харб-Майдон жана Момирак полигондорунда 18–23-октябрь аралыгына белгиленген машыгууларга Беларусь, Казакстан, Кыргызстан, Россия жана Тажикстандан 5 000дин тегерегинде аскер кызматкери катышмакчы.

Окуунун алкагындагы операцияларга курал жана аскердик техниканын 700 бирдиги, анын ичинде 40тан ашуун учак жана тик учак (Су-24МР, Су-25, Ми-8МТВ, Ми-24), ошондой эле ар кыл багыттагы 15 учкучсуз аппарат да бар. Эске салсак, "Аскердик боордоштук – 2021" машыгууларынын жүрүшүндө "Өз ара аракеттешүү", "Издөө", "Эшелон" атайын операциялары өткөрүлөт, бул тууралуу биз да кабарлаган элек.

ЖККУнун Бириккен штабынын жетекчиси Анатолий Сидоров кечээ аскердик күчтөрдүн биргелешкен тобунун күч жана каражаттары көбөйтүлгөнүн кабарлап, окууларда тажик-афган чек арасындагы окуялардын ар кыл нугун, абдан курчуп кеткен вариантына дейре эске аларын белгиледи.

Чабуулчулардын кезеги

ЖККУ боюнча союздаштар Афганистан менен чектешкен аймактарда атайын окууларга даярдыгын аяктап калды. Тажикстанга РФтин Борбордук аскердик округунун фронттук Су-24МР бомбалоочулары, Кыргызстанда жайгашкан "Кант" россиялык авиабазасынын Су-25 чабуулчулары да жеткирилген. Биргелешкен окуулар эң кызып калган убакта учкучтар шарттуу душманды издөө, анын объектилерин жок кылуу, мотоаткычтар бөлүгү жана танкисттердин чабуулуна көктөн ок атуу менен көмөк көрсөтүүгө машыгышат.

Чабуулчу Су-25 жердеги чакан көлөмдөгү кыймылдуу жана кыймылсыз объектилерин жок кылууга багытталган. Бул – буталар так көрүнгөн шарттарда же 30 метрден 5 чакырымга чейинки бийиктикте Кургактагы күчтөрдү күнү-түнү түздөн-түз колдоодо алмашкыс аскердик бирдик. Су-25тин бурулушунун чакан радиусу (500 метр) чабуул коюучу учкучтарына чабуулду майнаптуу уюштурууга, аскердик запасты (30 миллиметрлик замбирек снаряддары, тескелүүчү жана башкарылбаган ракеталар, түзөтүлчү жана кассеталык аба бомбалары, күчтүү көлөмдүү-жардыруучу аба бомбалары жана күйүүчү май аралашмасы толтурулган челектер) сарамжалдуу пайдаланууга мүмкүндүк берет. Су-25 чабуул коюучу учагынын максималдык аскердик жүгү – 4 тоннадан ашуун. Күчтүү жана универсалдык бул аба бирдиги Афганистанда 1980-жылдардын башында эле өзүн көрсөтө алган. Андан бери бир нече ирет заманга ылайыкташтырылганы да маалым.

Алдыдагы машыгууларга даярдык абдан кызуу жана олуттуу жүрүүдө. Россиялык Борбордук аскердик округунун командачысынын орун басары Алексей Лемякин сириялык тажрыйбаны эске алуу менен Тажикстанда ЖККУнун Ыкчам чара көрүү жамааттык күчтөрүн материалдык-техникалык камсыздоо милдеттеринин кеңири түрлөрү аткарыларын айткан.

Айтмакчы, "Аскердик боордоштук – 2021" ыкчам-стратегиялык окууларында ЖККУга мүчө болбогон Өзбекстандын күчтөрү келбегени менен буга чейинки биргелешкен контртеррордук машыгууларга катышканын да белгилей кетели.

Ыкчам жагдай

Талибдердин бул айдагы тышкы саясий активдешүү аракеттери, Дохадагы бир катар маанилүү жолугушуулары, чет элдик гуманитардык жана каржылык жардам алууга, кыймылды эл аралык деңгээлде мыйзамдуу саясий күч катары таанытууга кадамдары деле өлкөнүн мындан аркы экономикалык жана ички саясий бүлгүнүн токтото албачудай. Коңшу мамлекеттер жана Бириккен Улуттар Уюму талибдер инклюзивдик өкмөт куруу жана аялдардын укугун коргоо боюнча убадаларын аткарбаганын белгилеп жатышат.

"Талибандын"* өз "атаандаштарына" каршы туруу далалаттарына карабастан Афганистандын ири шаарларында жана түндүк провинцияларындагы электр чубалгылар линияларын жардыруулар дале токтой элек.

Талибдер өлкө бийлигин кайрадан ээлегенден бери афган жалпыга маалымдоо каражаттарында 17 теракт тууралуу маалыматтар чыкты. Аларга таянсак, көпчүлүгүнүн артында "Ислам мамлекети"* уюму турат. Кабул, Нангархар, Парван, Кунар, Кундуздагы жардырууларда 600 киши жабыр тартты. Терактылардын баары эле коомго ачыктала калган жок.

Тажикстан менен чектеш Кундуз провинциясына караштуу Ханабад уездиндеги шииттердин мечитиндеги 8-октябрдагы теракт 120 кишинин өмүрүн алып, 160тан ашуун адамды жарадар кылды. 14-октябрда Кунар провинциясында талибдердин уезддик полициясынын начальниги олтурган автомобиль жардырылды. АКШ жана НАТОнун аскердик интервенциялары менен болгон күрөштө "Талибан"* жеңишке жетишкенден бери Афганистанга Ирак жана Сирияда согуштук аракеттерди жүргүзүүдө тажрыйба топтогон ИМ* террорчулары чогула баштады. Бул "баары баарына каршы" согушунун уланышынан коңгуроо кагат.

Калган көйгөйлөрү аз келгенсип, ушул тапта афган калкынын жүрөгүн өйүтүп турган нерсе – өлкөдө бийлик үчүн күрөшкө улам жаңы, мурдагылардан да радикалдуу топтордун жаралышы. Ошондой эле этникалык тажик – кенже Ахмат Масуддун жетекчилигиндеги Улуттук каршылык көрсөтүү фронту да талибдер менен "эзелки" партизандык күрөшүн улантууда.

ЖККУ Афганистандагы абалды эске алып Тажикстандагы аскердик окууларын, ал эми Россия Душанбеге россиялык аскердик жана аскердик-техникалык жардамын, жакынкы айларда тажик-афган чек арасын материалдык-техникалык жактан бекемдөөгө көмөктөшүүнү уланта берери ажеп эмес.

* – Кыргызстан, Россия жана бир катар мамлекеттерде тыюу салынган террордук уюмдар.

Аскерий баяндамачы Александр Хроленконун Telegram каналына жазылыңыздар.

107
Белгилер:
Тажикстан, Россия, Афганистан, Сирия, согушкер, 'Талибан' кыймылы, чек ара, машыгуу, курал
Тема боюнча
Иран менен Түркия согушка даярдыгын көрсөтүүдө: Азербайжандын эмне тиешеси бар?
Окуучулар мектепте сабак учурунда. Архив

Лавров: Россия союздаш мамлекеттерге орус тилдүү мектептерди ачууга кызыкдар

67
(жаңыланган 19:25 15.10.2021)
Тышкы иштер министри чет мамлекетте жашаган мекендештери менен жолугушууда Тажикстанда орус тилдүү мектептер ачылганы жатканын айтып, башка мамлекеттерге дагы программа иштелип жатканын белгилеген.

БИШКЕК, 15-окт. — Sputnik. Россия бардык союздаш жана өнөктөш өлкөлөрдө мектептерди ачууга даяр. Бул тууралуу РФ тышкы иштер министри Сергей Лавров чет мамлекеттеги мекендештердин конгрессинде билдиргенин РИА Новости жазды.

"Тажикстанда биздин методология боюнча билим берген беш орус тилдүү мектеп ачылат. Учурда ушундай эле программа Өзбекстан үчүн иштелип жатат. Акыркы кезде Армениянын жаңы жетекчилиги ушундай эле программаны Арменияда дагы ишке ашырууга кызыгуусун билдирүүдө", — деген Лавров.

Анын айтымына караганда, Москва союздаштар менен стратегиялык өнөктөш мамиледеги мамлекеттердин бардыгына бул долбоордун үлгү болушуна кызыкдар.

67
Белгилер:
Россия, ТИМ, Сергей Лавров, мектеп, өнөктөштөр, Өзбекстан, Тажикстан, Армения
Тема боюнча
Лавров Россия Европанын кээ бир мамлекеттери менен алакага даяр экенин айтты